Τουρισμός: Η κρίση φέρνει διακοπές με… bartering

Θεσμικά ανο­χύ­ρω­τος και πρα­κτικά ανέ­τοι­μος και αμή­χα­νος εμφα­νί­ζε­ται ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός απέ­να­ντι στο ραγδαία εξα­πλού­μενο φαι­νό­μενο της λεγό­με­νης συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας (Collaborative Economy) ή της οικο­νο­μίας του δια­μοι­ρα­σμού.

Οι επί­ση­μες αρχές βρί­σκο­νται ήδη αντι­μέ­τω­πες με ένα νέο και ιδιό­τυπο του­ρι­στικό τομέα ο οποίος κατα­γρά­φει αλμα­τώ­δεις ρυθμούς ανά­πτυ­ξης λει­τουρ­γώ­ντας (προς το παρόν) εν μέσω νομο­θε­τι­κού κενού.

Πρό­κει­ται για μια νέα ταξι­διω­τική αγορά η οποία λει­τουρ­γεί παράλ­ληλα με την παρα­δο­σιακή και ανα­πτύσ­σε­ται αλμα­τω­δώς βασι­ζό­μενη στις νέες κατα­να­λω­τι­κές συνή­θειες που δια­μορ­φώ­νο­νται διεθνώς με αφορμή τη βαθιά οικο­νο­μική κρίση και την ταχύ­τατη εξά­πλωση της χρήσης των νέων τεχνο­λο­γιών (δια­δί­κτυο, κινητή τηλε­φω­νία) και των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης.

Το απο­τύ­πωμα αυτής της νέας ταξι­διω­τι­κής αγοράς στη χώρα μας εμφα­νί­στηκε (εν μέρει) με αφορμή τα στοι­χεία που παρου­σί­ασε την προη­γού­μενη εβδο­μάδα η αμε­ρι­κα­νική εται­ρεία airbnb σχετικά με τη δρα­στη­ριό­τητά της στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με αυτά, ήδη, 11.500 κατα­λύ­ματα σε όλη τη χώρα και τα 2.500 μόνο στην Αθήνα, προ­σφέ­ρο­νται για μίσθωση μέσω της πλατ­φόρ­μας κρα­τή­σεων της airbnb.

Οι επι­σκέ­πτες που προ­τί­μη­σαν να απο­φύ­γουν την επίσημη ξενο­δο­χειακή αγορά της Αθήνας επι­λέ­γο­ντας να κάνουν κράτηση μέσω της airbnb ξεπερ­νούν, ήδη, τις 74.500 από το 2009 μέχρι σήμερα.

Ενδει­κτικό της γεω­με­τρι­κής αύξησης του αριθμού τους τα τελευ­ταία χρόνια είναι το γεγονός πως περισ­σό­τε­ροι από τους μισούς επι­σκέ­πτες (43.740) ήρθαν στην ελλη­νική πρω­τεύ­ουσα το τελευ­ταίο 12μηνο (Νοέμ­βριος 2013-Οκτώβριος 2014).

Μελέτη που εκπό­νησε για λογα­ρια­σμό της airbnb ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής του τμή­μα­τος Οικο­νο­μίας του Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών Χρήστος Γκε­νά­κος, δείχνει ότι η συνο­λική οικο­νο­μική επί­δραση των επι­σκε­πτών που ήρθαν στην Αθήνα μέσω της airbnb στην αγορά της πρω­τεύ­ου­σας την περα­σμένη χρονιά (Νοέμ­βριος 2013-Οκτώβριος 2014) έφθασε τα 69 εκατ. ευρώ.

Σύμφωνα με τα ίδια στοι­χεία, οι άμεσες δαπάνες των επι­σκε­πτών στις επι­χει­ρή­σεις της Αθήνας έφθασαν τα 20,2 εκατ. ευρώ. Οι δε 720 ιδιο­κτή­τες των 2.500 κατα­λυ­μά­των που είναι συν­δε­δε­μένα με την πλατ­φόρμα κρα­τή­σεων της airbnb φέρο­νται, με βάση τα ίδια στοι­χεία, να εισέ­πρα­ξαν συνο­λικά 3,3 εκατ. ευρώ από τους επι­σκέ­πτες που επέ­λε­ξαν τα κατα­λύ­ματά τους.

Στο επί­κε­ντρο η φορο­δια­φυγή

Τα νέα δεδο­μένα οδηγούν σε τροχιά σύγκρου­σης τους επί­ση­μους φορείς της ξενο­δο­χεια­κής αγοράς με εται­ρείες συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας όπως η airbnb. Οι μεν ξενο­δό­χοι κάνουν λόγο για σκιώδη αγορά εστιά­ζο­ντας στο θέμα των αδή­λω­των εσόδων που δια­κι­νού­νται σε αυτήν. Η πλευρά των εται­ρειών συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας επι­ση­μαί­νουν πως όλες οι συναλ­λα­γές είναι απο­λύ­τως δια­φα­νείς και απο­μέ­νει στις κυβερ­νή­σεις των χωρών να θεσπί­σουν το κατάλ­ληλο θεσμικό πλαίσιο ώστε, αφενός, να διευ­κο­λύ­νε­ται η συγκε­κρι­μένη δρα­στη­ριό­τητα, αφε­τέ­ρου να συλ­λέ­γο­νται οι φόροι που ανα­λο­γούν.

Απα­ντώ­ντας σε ερώτημα του Euro2day.gr σχετικά με τις αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν κατά τη γνώμη του στο υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, ο υπεύ­θυ­νος δημο­σίων σχέσεων για την Ευρώπη και τον Καναδά Patrick Robinson ανέφερε το παρά­δειγμα όσων ισχύουν στο Ηνωμένο Βασί­λειο.

Όπως σημεί­ωσε, εκεί κάποιος μπορεί να δια­θέ­σει το ακίνητό του για διά­στημα έως 90 ημέρες και για ποσό που δεν θα ξεπερνά συνο­λικά τις 5.000, χωρίς να είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να δια­θέ­τει ειδική αδειο­δό­τηση για τη μίσθωση του κατα­λύ­μα­τος (όπως για παρά­δειγμα το ειδικό σήμα λει­τουρ­γίας που χορηγεί στην Ελλάδα ο ΕΟΤ στα ξενο­δο­χεία και σε άλλα του­ρι­στικά κατα­λύ­ματα που λει­τουρ­γούν νόμιμα).

Αν βασι­στεί κανείς στα στοι­χεία του Ινστι­τού­του Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Προ­βλέ­ψεων (ΙΤΕΠ) του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΞΕΕ), το μέγεθος της πιθανής φορο­δια­φυ­γής στη χώρα που αφορά τον τομέα φιλο­ξε­νίας ενδέ­χε­ται να υπερ­βαί­νει ακόμα και αυτήν του λαθρε­μπο­ρίου καπνού ή καυ­σί­μων. Δεν υπάρ­χουν, ωστόσο, επαρκή, επίσημα δεδο­μένα για το θέμα.

Σύμφωνα με στοι­χεία που παρου­σί­ασε το ΙΤΕΠ τον Μάιο του 2014 και αφο­ρού­σαν το 2013, το σύνολο των δαπανών που πραγ­μα­το­ποί­η­σαν στην Ελλάδα οι αλλο­δα­ποί επι­σκέ­πτες ανήλθε σε 7,72 δισ. ευρώ. Το 56,8% των δαπανών (4,38 δισ. ευρώ) που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν από ξένους του­ρί­στες στη χώρα μας προήλθε από επι­σκέ­πτες που διέ­μει­ναν σε ξενο­δο­χεία ή σε ξενο­δο­χειακά συγκρο­τή­ματα, ενώ το 12,1% (930 εκατ. ευρώ) από όσους διέ­μει­ναν σε ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια. Την ίδια στιγμή, όπως ανα­φέ­ρει το ΙΤΕΠ, «το υπό­λοιπο 31,1% των δαπανών προ­έρ­χε­ται από επι­σκέ­πτες οι οποίοι χρη­σι­μο­ποί­η­σαν κάποιο άλλο τύπο κατα­λύ­μα­τος ή δεν δήλωσαν τον τύπο κατα­λύ­μα­τος που χρη­σι­μο­ποί­η­σαν».

Οι δαπάνες αυτές, σύμφωνα με το ΙΤΕΠ, που πραγ­μα­το­ποί­η­σαν στην Ελλάδα όσοι διέ­μει­ναν σε αδιευ­κρί­νι­στο κατά­λυμα φθάνουν τα 2,4 δισ. ευρώ.

Ελντο­ρά­ντο 335 δισ. δολα­ρίων

Η εκρη­κτική δυνα­μική ανά­πτυ­ξης της συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας στο χώρο του του­ρι­σμού απο­τυ­πώ­νε­ται ανά­γλυφα σε ενδει­κτικά στοι­χεία που ανα­φέ­ρο­νται στην πιο γνωστή εται­ρεία του χώρου, την αμε­ρι­κα­νική airbnb.

Η εται­ρεία δημιουρ­γή­θηκε τον Αύγου­στο του 2009 όταν ξεσπούσε η παγκό­σμια οικο­νο­μική κρίση με αφορμή την κατάρ­ρευση της Lehman Brothers. Η εται­ρεία εδρεύει στο Σαν Φραν­σί­σκο της Καλι­φόρ­νιας (ΗΠΑ) και όπως αυτο­πα­ρου­σιά­ζε­ται «απο­τε­λεί μια κοινότητα-αγορά για άτομα που θέλουν να κατα­χω­ρί­σουν, να ανα­κα­λύ­ψουν και να κάνουν κράτηση μονα­δι­κών χώρων σε ολό­κληρο τον κόσμο, δια­δι­κτυακά ή από κινητό τηλέ­φωνο».

Η ιλιγ­γιώ­δης ανά­πτυξη της airbnb ήταν τέτοια ώστε μέχρι σήμερα έχουν κατα­χω­ρι­σθεί στην πλατ­φόρμα κρα­τή­σεών της περισ­σό­τερα από 1 εκατ. κατα­λύ­ματα σε 34.000 πόλεις, σε πάνω από 190 χώρες, ενώ έχει διεκ­πε­ραιώ­σει κρα­τή­σεις για περισ­σό­τε­ρους από 25 εκατ. επι­σκέ­πτες.

Σύμφωνα με ενη­με­ρω­τικό δελτίο, μάλιστα, της Barclays που απευ­θυ­νό­ταν σε επεν­δυ­τές και δημο­σιεύ­θηκε στα τέλη Ιανουα­ρίου 2015, η airbnb ανα­μέ­νε­ται να τρι­πλα­σιά­σει τον όγκο των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεών της στην τριετία 2014-2016 φθά­νο­ντας από τα 37 εκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις το 2014 στα 129 εκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις το 2016.

Εται­ρείες όπως η airbnb απο­τε­λούν μέρος μιας τερά­στιας ανα­δυό­με­νης αγοράς η οποία κατά­φερε να προ­σελ­κύ­σει κεφά­λαια από ισχυρά επεν­δυ­τικά χαρ­το­φυ­λά­κια που ανα­ζη­τούν επεν­δυ­τι­κές ευκαι­ρίες για έναν τερά­στιο όγκο κεφα­λαίων που λιμνά­ζουν.

Όπως ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά σε παρου­σί­αση του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΞΕΕ), σύμφωνα με στοι­χεία της Deloitte University Press που παρου­σιά­στη­καν το Μάρτιο του 2014, από το 2012 εται­ρείες επι­χει­ρη­μα­τι­κών κεφα­λαίων έχουν επεν­δύ­σει περισ­σό­τερα από 2 δισ. δολάρια σε του­λά­χι­στον 500 συνερ­γα­τικά σχήματα της λεγό­με­νης οικο­νο­μίας του δια­μοι­ρα­σμού σε όλο τον κόσμο.

Το δέλεαρ που προ­σελ­κύει τα επεν­δυ­τικά κεφά­λαια αφορά τις προσ­δο­κίες για άμεση υψηλή κερ­δο­φο­ρία καθώς πρό­σφα­τες προ­βλέ­ψεις θεωρούν πως ο συγκε­κρι­μέ­νος τομέας θα απο­τε­λέ­σει ένα από τα Ελντο­ρά­ντο της επό­με­νης δεκα­ε­τίας.

Σύμφωνα με εκτι­μή­σεις της PricewaterhouseCoopers (PWC), τα δυνη­τικά έσοδα των εται­ρειών της οικο­νο­μίας του δια­μοι­ρα­σμού (sharing economy) ανα­μέ­νε­ται να αυξη­θούν από τα 15 δισ. δολάρια παγκο­σμίως το 2013 σε 335 δισ. δολάρια το 2025.

Αν επι­βε­βαιω­θούν οι σχε­τι­κές προ­βλέ­ψεις, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι οι εται­ρείες της παρα­δο­σια­κής οικο­νο­μίας από τη μια, και της συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας από την άλλη, στους τομείς των βρα­χυ­πρό­θε­σμων μισθώ­σεων (από ξενο­δο­χεία μέχρι ενοι­κιά­σεις αυτο­κι­νή­των, βιβλίων και DVD) θα μοι­ρά­ζο­νται την αγορά αφού θα ελέγ­χουν περίπου το 50% η κάθε μία.

Στην περί­πτωση του του­ρι­σμού, ιδιαί­τερα, εται­ρείες συνερ­γα­τι­κής οικο­νο­μίας όπως η airbnb θα βρεθούν να αντα­γω­νί­ζο­νται ευθέως ισχυρές διε­θνείς ξενο­δο­χεια­κές αλυ­σί­δες στους κυριό­τε­ρους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς του πλανήτη.

Ήδη, σύμφωνα με στοι­χεία της Barclays (από την ίδια παρου­σί­αση του ΞΕΕ), σε άμεσο αντα­γω­νι­σμό με την airbnb εκτι­μά­ται ότι βρί­σκε­ται το 5% των δωμα­τίων της αμε­ρι­κα­νι­κής ξενο­δο­χεια­κής αλυ­σί­δας InterContinental Hotels Group και το 9% των δωμα­τίων της γαλ­λι­κής αλυ­σί­δας Accor.

Δεδο­μένα που προ­α­ναγ­γέλ­λουν την ανά­φλεξη ενός θερμού μετώπου στη διεθνή ταξι­διω­τική αγορά με χρη­μα­τι­στη­ρια­κές προ­ε­κτά­σεις.

Έως ότου μοι­ρα­στούν εκ νέου τα μερίδια αγοράς και βρεθούν τα νέα σημεία ισορ­ρο­πίας μεταξύ παρα­δο­σια­κών και νέων παικτών.

.euro2day.g