Το παρασκήνιο της απόφασης να μην «κουρευτεί» το χρέος το 2010

Την άνοι­ξη του 2010, καθώς η Ελ­λά­δα πα­ρα­συ­ρό­ταν σε μία οι­κο­νο­μι­κή κα­ται­γί­δα, μία μικρή ομάδα στε­λε­χών του ΔΝΤ είχε μυ­στι­κές συ­νο­μι­λί­ες με αξιω­μα­τού­χους του γερ­μα­νι­κού και του γαλ­λι­κού υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών για να συ­ζη­τή­σει την ιδέα ανα­διάρ­θρω­σης του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους. Πολ­λοί ανε­ξάρ­τη­τοι ανα­λυ­τές θε­ω­ρού­σαν ότι η ανα­διάρ­θρω­ση ήταν ανα­πό­φευ­κτη, διότι το χρέος της χώρας δεν φαι­νό­ταν βιώ­σι­μο. Ωστό­σο η τρόι­κα προ­σπά­θη­σε να επι­λύ­σει την κρίση δί­νο­ντας στην Ελ­λά­δα πρω­το­φα­νή σε ύψος δά­νεια, συσ­σω­ρεύ­ο­ντας χρέη πάνω στα χρέη». Αυτή είναι η ει­σα­γω­γή μιας απο­κα­λυ­πτι­κής έρευ­νας του βρα­βευ­μέ­νου δη­μο­σιο­γρά­φου και συγ­γρα­φέα Πολ Μπλού­σταϊν για το Ιν­στι­τού­το CIGI, η οποία εστιά­ζει στον ρόλο του ΔΝΤ στο πρώτο πα­κέ­το διά­σω­σης της Ελ­λά­δας.

Εναλ­λα­κτι­κά σχέ­δια

Οπως σχο­λιά­ζει, η προ­σπά­θεια «θα πή­γαι­νε τρο­με­ρά στρα­βά». Αντι­μέ­τω­πο με το υψηλό χρέος της χώρας και την ιδιόρ­ρυθ­μη δομή της τρόι­κας, στην οποία το ΔΝΤ είχε μειο­ψη­φι­κό ρόλο, το ΔΝΤ άρ­χι­σε να εξε­τά­ζει εναλ­λα­κτι­κά σχέ­δια. Ο επι­κε­φα­λής του ΔΝΤ Ντο­μι­νίκ Στρος-Καν, «πο­νη­ρή αλε­πού όπως ήταν, ξε­κί­νη­σε μυ­στι­κά κα­νά­λια συ­ζη­τή­σε­ων για εναλ­λα­κτι­κές στρα­τη­γι­κές», γρά­φει ο Μπλού­σταϊν. Οπως λέει ο ίδιος ο Στρος-Καν στον συγ­γρα­φέα, «ήμα­σταν απο­λύ­τως πε­πει­σμέ­νοι ότι η ισχύς της τρόι­κας ήταν στο να φαί­νε­ται ενω­μέ­νη. Δεν μπο­ρού­σα­με να ανα­λά­βου­με τον κίν­δυ­νο να φα­νού­με δι­χα­σμέ­νοι. Ακόμη κι αν πί­στευα ότι κάτι ήταν λάθος, δεν θα πή­γαι­να στα ΜΜΕ να πω “τι στο διά­βο­λο κά­νου­νε”! Σε αυτές τις πε­ρι­πτώ­σεις, ο δικός μου ορ­γα­νι­σμός έβγα­ζε τον σκα­σμό».

Τα ξη­με­ρώ­μα­τα της 24ης Απρι­λί­ου 2010, ο τότε υπουρ­γός Οι­κο­νο­μι­κών της Ελ­λά­δας, Γιώρ­γος Πα­πα­κων­στα­ντί­νου, έφτα­νε στην Ουά­σιγ­κτον για να συ­να­ντη­θεί με τους εκ­προ­σώ­πους των τριών θε­σμών: του Στρος-Καν από το ΔΝΤ, του Ζαν-Κλοντ Τρισέ από την ΕΚΤ, και του Ολι Ρεν από την Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή. «Ολοι συμ­φώ­νη­σαν ότι το πα­κέ­το διά­σω­σης θα πρέ­πει να σχε­δια­σθεί πολύ γρή­γο­ρα», λέει ο κ. Πα­πα­κων­στα­ντί­νου στον συγ­γρα­φέα. Ομως του πέ­ρα­σαν επί­σης ένα μή­νυ­μα, θυ­μά­ται: το πα­κέ­το δεν θα προ­έ­βλε­πε ανα­διάρ­θρω­ση του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους. «Εγινε με τον πιο ξε­κά­θα­ρο τρόπο, μου είπαν “Γιώρ­γο, μην ανοί­ξεις αυτό το θέμα”. Δεν ήμουν χαζός. Δεν θα άνοι­γα ποτέ αυτό το θέμα μο­νο­με­ρώς, για να μου πουν στη συ­νέ­χεια, μέσω των ΜΜΕ, ότι αυτό δεν υπάρ­χει ως επι­λο­γή, και να έχω όλους τους επεν­δυ­τές να τρέ­χουν να κρυ­φτούν σε 24 ώρες. Ηταν μία πολύ λεπτή κα­τά­στα­ση».

Η επι­λο­γή που απο­κλεί­σθη­κε στον κ. Πα­πα­κων­στα­ντί­νου, ωστό­σο, συ­ζη­τεί­το μυ­στι­κά στο ξε­νο­δο­χείο Sofitel της Ουά­σιγ­κτον, όπου ανα­πτυσ­σό­ταν το επι­χεί­ρη­μα ότι μία ανα­διάρ­θρω­ση του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους θα ήταν απα­ραί­τη­τη σύ­ντο­μα. Μία έκ­θε­ση που πα­ρου­σιά­σθη­κε εκεί εκτι­μού­σε ότι το ελ­λη­νι­κό χρέος δεν ήταν βιώ­σι­μο, αλλά δεν είδε ποτέ το φως της δη­μο­σιό­τη­τας. Οπως είπε ένας από τους συμ­με­τέ­χο­ντες στον συγ­γρα­φέα, «αυτό είναι ένα θέμα που δεν θα συ­ζη­τή­σω μέχρι να πε­θά­νω». Το ίδιο το ΔΝΤ ήταν δι­χα­σμέ­νο. Το Ευ­ρω­παϊ­κό Τμήμα, υπό την ηγε­σία του Μάρεκ Μπέλ­κα και με τον Πόουλ Τόμ­σεν ως επι­κε­φα­λής της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής, την ίδια ημέρα εξέ­δι­δε μία εμπι­στευ­τι­κή έκ­θε­ση στην οποία ση­μεί­ω­νε ότι ένα «κού­ρε­μα» δεν θα πρέ­πει καν να τεθεί σε αυτή τη συ­γκυ­ρία «λόγω του με­γά­λου κιν­δύ­νου με­τά­δο­σης σε άλλες ευά­λω­τες ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες στην Ευ­ρω­ζώ­νη», αν και ανα­γνώ­ρι­ζε ότι άλλα τμή­μα­τα του Τα­μεί­ου το υπο­στή­ρι­ζαν.

Δια­πραγ­μα­τεύ­σεις

Σύμ­φω­να με την έρευ­να, στις μυ­στι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις συμ­με­τεί­χαν ο νο­μι­κός σύμ­βου­λος του Στρος-Καν, Σον Χέι­γκαν, ο οποί­ος είχε ηγη­θεί της προ­σπά­θειας για ένα διε­θνές σύ­στη­μα δια­χεί­ρι­σης του χρέ­ους ύστε­ρα από τη χρε­ο­κο­πία της Αρ­γε­ντι­νής, και ο Λο­ρέν­τζο Τζορ­τζιά­νι, ένας από τους επι­τε­λείς του πα­νί­σχυ­ρου επι­κε­φα­λής του τμή­μα­τος Στρα­τη­γι­κής και Πο­λι­τι­κής Ρέζα Μο­γκα­ντάμ. Το τμήμα του τε­λευ­ταί­ου υπο­στή­ρι­ζε ότι το δά­νειο του ΔΝΤ θα μπο­ρού­σε να δοθεί μόνο αν πρώτα είχε ανα­διαρ­θρω­θεί το ελ­λη­νι­κό χρέος, ώστε να μη χρη­σι­μο­ποι­η­θεί προς όφε­λος των ιδιω­τών που είχαν στην κα­το­χή τους ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα, με­τα­φέ­ρο­ντας το κό­στος στους φο­ρο­λο­γού­με­νους. Ο κ. Μο­γκα­ντάμ, στέ­λε­χος πλέον της Morgan Stanley, δεν κρύ­βει πλέον ότι υπο­στή­ρι­ζε μία ανα­διάρ­θρω­ση του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους – και πι­στεύ­ει ότι αυτή είναι ανα­γκαία και σή­με­ρα.

Οι αντι­δρά­σεις της Γαλ­λί­ας και της ΕΚΤ

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, στό­χος των αρ­χι­κών αυτών συ­ζη­τή­σε­ων στο ξε­νο­δο­χείο της αμε­ρι­κα­νι­κής πρω­τεύ­ου­σας ήταν να διε­ρευ­νή­σει το ΔΝΤ αν θα είχε την υπο­στή­ρι­ξη των δύο ση­μα­ντι­κό­τε­ρων κυ­βερ­νή­σε­ων, της Γαλ­λί­ας και της Γερ­μα­νί­ας, για ένα «κού­ρε­μα» του χρέ­ους. Ωστό­σο, γρή­γο­ρα έγινε σαφές ότι αυτό το εν­δε­χό­με­νο δεν ήταν ανε­κτό από τους δα­νει­στές της Ελ­λά­δας. Ιδιαί­τε­ρα η τότε υπουρ­γός της Γαλ­λί­ας, Κρι­στίν Λα­γκάρντ, ήταν «τρο­μο­κρα­τη­μέ­νη», λέει ο κ. Μπλού­σταϊν, από ένα τέ­τοιο εν­δε­χό­με­νο. Η κυ­βέρ­νη­ση της Γαλ­λί­ας αντέ­δρα­σε στο «κού­ρε­μα», καθώς οι τρά­πε­ζές της είχαν έκ­θε­ση 60 δισ. ευρώ την Ελ­λά­δα και ανη­συ­χού­σε για με­τά­δο­ση της κρί­σης στην Ιτα­λία. Η Γερ­μα­νία, πιστή στην ανά­γκη απο­φυ­γής του ηθι­κού κιν­δύ­νου, ήταν πιο θε­τι­κή, καθώς θε­ω­ρού­σε ότι θα ήταν σκό­πι­μο να πλη­ρώ­σουν και οι ιδιώ­τες ομο­λο­γιού­χοι. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, όμως, δεν υπήρ­χε επαρ­κής χρό­νος, καθώς οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για την ανα­διάρ­θρω­ση θα χρειά­ζο­νταν μήνες, όταν η Ελ­λά­δα κιν­δύ­νευε με χρε­ο­κο­πία στις 19 Μαΐου.

Επι­πλέ­ον, στην ανα­διάρ­θρω­ση ήταν αντί­θε­τη και η Ευ­ρω­παϊ­κή Κε­ντρι­κή Τρά­πε­ζα: Την ίδια πε­ρί­ο­δο, όταν το μέλος του εκτε­λε­στι­κού συμ­βου­λί­ου Γιούρ­γκεν Σταρκ υπο­στή­ρι­ξε μπρο­στά στον πρό­ε­δρο της ΕΚΤ Ζαν-Κλοντ Τρισέ ότι το ελ­λη­νι­κό χρέος δεν είναι βιώ­σι­μο, ο τε­λευ­ταί­ος εξερ­ρά­γη: «Εί­μα­στε μία οι­κο­νο­μι­κή και νο­μι­σμα­τι­κή ένωση, δεν πρέ­πει να υπάρ­ξει ανα­διάρ­θρω­ση του χρέ­ους», φώ­να­ζε σύμ­φω­να με μία πηγή του Μπλού­σταϊν. Οσο για την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, δεν έδει­χνε κά­ποια πρό­θε­ση να προ­χω­ρή­σει την ιδέα. Οπως γρά­φει ο ερευ­νη­τής, «ανώ­τα­τοι Ελ­λη­νες αξιω­μα­τού­χοι πί­στευαν ότι η ευ­ρω­παϊ­κή υπο­στή­ρι­ξη για ελά­φρυν­ση του χρέ­ους δεν ήταν πο­λι­τι­κά εφι­κτή αν δεν είχαν πρώτα κάνει μία συ­ντο­νι­σμέ­νη προ­σπά­θεια να μειώ­σουν τις δη­μό­σιες δα­πά­νες». Επι­πλέ­ον, ανη­συ­χού­σαν ότι η ΕΚΤ θα διέ­κο­πτε τη χρη­μα­το­δό­τη­ση στις ελ­λη­νι­κές τρά­πε­ζες σε πε­ρί­πτω­ση χρε­ο­κο­πί­ας – κάτι που απεί­λη­σε να κάνει ένα χρόνο αρ­γό­τε­ρα ο κ. Τρισέ με επι­στο­λή του στον τότε πρω­θυ­πουρ­γό Γιώρ­γο Πα­παν­δρέ­ου.

Κάπως έτσι, οι μυ­στι­κές συ­ζη­τή­σεις δεν κα­τέ­λη­ξαν που­θε­νά. Επρε­πε να εκτρο­χια­σθεί το πρώτο πρό­γραμ­μα και να συμ­φω­νη­θεί η πρώτη, ανε­παρ­κής, ανα­διάρ­θρω­ση του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους προ­τού το ΔΝΤ ζη­τή­σει την ου­σια­στι­κό­τε­ρη συμ­με­το­χή των ιδιω­τών ομο­λο­γιού­χων. Στην αξιο­λό­γη­ση του πρώ­του προ­γράμ­μα­τος το 2013, το ΔΝΤ εκτί­μη­σε ότι «μία αρ­χι­κή ανα­διάρ­θρω­ση του χρέ­ους θα ήταν κα­λύ­τε­ρη για την Ελ­λά­δα, αλλά αυτό δεν ήταν απο­δε­κτό από τους εταί­ρους της Ευ­ρω­ζώ­νης». Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, ο κ. Μπλού­σταϊν ψέγει το ΔΝΤ διότι «υπέ­κυ­ψε στην επιρ­ροή των Ευ­ρω­παί­ων» και υπο­στή­ρι­ξε ένα πρό­γραμ­μα που είχε σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα, «θυ­σιά­ζο­ντας τα συμ­φέ­ρο­ντα των Ελ­λή­νων» και «πλήτ­το­ντας τη φήμη του Τα­μεί­ου για την τε­χνο­κρα­τι­κή του κρίση».

Κα­θη­με­ρι­νή