Ο χαμένος θησαυρός του ΦΠΑ στην Ελλάδα

«Τρύπα» στα έσοδα του ΦΠΑ, ύψους του­λά­χι­στον 6,65 δισ. ευρώ, εντο­πί­ζουν στην Ελ­λά­δα οι υπη­ρε­σί­ες της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής. Μά­λι­στα, σε πο­σο­στιαία βάση, η δια­φο­ρά που χω­ρί­ζει τις πραγ­μα­τι­κές ει­σπρά­ξεις από το ποσό που κα­νο­νι­κά θα έπρε­πε να κα­τα­λή­γει στα τα­μεία του κρά­τους είναι από τις με­γα­λύ­τε­ρες στην Ευ­ρώ­πη και δι­πλά­σια του μέσου ευ­ρω­παϊ­κού όρου. Σύμ­φω­να με την έρευ­να, τα έσοδα από τον ΦΠΑ στη χώρα θα έπρε­πε να ξε­περ­νούν τα 20 δισ. ευρώ με δε­δο­μέ­νους τους φο­ρο­λο­γι­κούς συ­ντε­λε­στές που εφαρ­μό­ζο­νται. Παρ’ όλα αυτά, οι ει­σπρά­ξεις πε­ριο­ρί­ζο­νται ακόμη και κάτω από τα 14 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ.

Η έρευ­να γί­νε­ται σε ετή­σια βάση από τις υπη­ρε­σί­ες της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής προ­κει­μέ­νου να προσ­διο­ρι­στεί το «κενό» στον ΦΠΑ (VAT-Gap) στις χώρες της Ε.Ε. Τα πιο πρό­σφα­τα δια­θέ­σι­μα συ­γκρι­τι­κά στοι­χεία αφο­ρούν τη χρήση του 2012, χρο­νιά κατά την οποία η Ελ­λά­δα είχε ήδη ανε­βά­σει τους βα­σι­κούς φο­ρο­λο­γι­κούς συ­ντε­λε­στές στο 23% (για τον κα­νο­νι­κό), στο 13% (για τον χα­μη­λό) και στο 6,5% (για τον υπερ­χα­μη­λό).

Ωστό­σο, το πρό­βλη­μα φαί­νε­ται να είναι πλέον… δια­χρο­νι­κό στην Ελ­λά­δα καθώς και οι πα­λαιό­τε­ρες έρευ­νες κα­τα­λή­γουν σε αντί­στοι­χα απο­τε­λέ­σμα­τα.

Για να προσ­διο­ρί­σει το «κενό» σε κάθε χώρα, η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή υπο­λο­γί­ζει πόσα θα έπρε­πε θε­ω­ρη­τι­κά να ει­σπράτ­τει η κάθε χώρα από τον Φόρο Προ­στι­θέ­με­νης Αξίας με δε­δο­μέ­νους τους συ­ντε­λε­στές, τις φο­ρο­λο­γι­κές απαλ­λα­γές και τα ει­δι­κά κα­θε­στώ­τα. Η δια­φο­ρά ανά­με­σα σε αυτό το ποσό και το ποσό που πραγ­μα­τι­κά κα­τα­λή­γει στα τα­μεία του κρά­τους, σύμ­φω­να με τα επί­ση­μα στοι­χεία της Eurostat, απο­τε­λεί το κενό, δη­λα­δή τα δια­φυ­γό­ντα έσοδα του Δη­μο­σί­ου. Η σύ­γκρι­ση των χωρών της Ε.Ε. γί­νε­ται με βάση τον πο­σο­στιαίο δεί­κτη και όχι τους από­λυ­τους αριθ­μούς, διότι προ­φα­νώς οι κα­τα­να­λώ­σεις σε κάθε χώρα είναι εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κές. Ο πο­σο­στιαί­ος δεί­κτης κα­τα­γρά­φει τα ποσά που χά­νο­νται ως προς τα έσοδα που θε­ω­ρη­τι­κά θα έπρε­πε να κα­τα­λή­γουν στα τα­μεία του κρά­τους.

Με βάση αυτόν τον πο­σο­στιαίο δεί­κτη, η Ελ­λά­δα κα­τα­γρά­φει για το 2012 την 5η χει­ρό­τε­ρη επί­δο­ση σε ολό­κλη­ρη την Ευ­ρώ­πη με πο­σο­στό 33% (είναι ο λόγος των 6,65 δισ. ευρώ που χά­νο­νται ως προς τα του­λά­χι­στον 20 δισ. ευρώ που θε­ω­ρη­τι­κά έπρε­πε να ει­σπράτ­το­νται σε ετή­σια βάση). Σε χει­ρό­τε­ρη κα­τά­στα­ση σε σχέση με την Ελ­λά­δα βρί­σκο­νται:

1. Η Ρου­μα­νία με δεί­κτη 44%, ετή­σιες ει­σπρά­ξεις μόλις 11,21 δισ. ευρώ και κενό από ΦΠΑ στα 8,8 δισ. ευρώ.

2. Η Σλο­βα­κία με κενό 2,78 δισ. ευρώ και δεί­κτη στο 39%.

3. Η Λι­θουα­νία με κενό 1,43 δισ. ευρώ και πο­σο­στό δεί­κτη στο 36%.

4. Η Λετ­το­νία με πο­σο­στιαί­ες απώ­λειες 34% και κενό 818 εκατ. ευρώ.

Η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται πε­ρί­που στην ίδια κα­τά­στα­ση με τη γει­το­νι­κή Ιτα­λία, η οποία επί­σης χάνει ποσό-μα­μούθ της τά­ξε­ως των 46 δισ. ευρώ σε ετή­σια βάση.

Ολες αυτές οι χώρες -με­τα­ξύ των οποί­ων και η δική μας- απέ­χουν πάρα πολύ από τον κοι­νο­τι­κό μέσο όρο. Ετσι, με τα συ­νο­λι­κά έσοδα της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης των «26» να δια­μορ­φώ­νο­νται στα 921 δισ. ευρώ τον χρόνο, το πα­νευ­ρω­παϊ­κό κενό προσ­διο­ρί­ζε­ται στα 177 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια ή στο 16%, το μισό από ό,τι στην Ελ­λά­δα.

Η κα­τά­στα­ση επι­δει­νώ­θη­κε

Ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει και η δια­χρο­νι­κή εξέ­λι­ξη του κενού στην Ελ­λά­δα κατά τη διάρ­κεια της κρί­σης. Η σύ­γκρι­ση των στοι­χεί­ων του 2012 σε σχέση με το 2010 δεί­χνει ότι τα πρώτα δύο χρό­νια των Μνη­μο­νί­ων -κατά τα οποία υπήρ­ξε αύ­ξη­ση των συ­ντε­λε­στών του ΦΠΑ- η κα­τά­στα­ση επι­δει­νώ­θη­κε. Ετσι, το πο­σο­στιαίο κενό ήταν 29% το 2010 και αυ­ξή­θη­κε κατά τέσ­σε­ρις πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες μέσα στα πρώτα δύο χρό­νια των Μνη­μο­νί­ων φτά­νο­ντας στο 33%. Σε από­λυ­τους αριθ­μούς, το κενό πα­ρέ­μει­νε στα ίδια επί­πε­δα. Αυτό που μειώ­θη­κε ήταν τα προσ­δο­κώ­με­να έσοδα από τον ΦΠΑ (από τα 22,88 δισ. ευρώ στα 20,363 δισ. ευρώ, κάτι που απο­δί­δε­ται στην ύφεση), ευ­λό­γως δε μειώ­θη­καν και οι ει­σπρά­ξεις (από τα 16,3 δισ. ευρώ στα 13,7 δισ. ευρώ). Την κα­λύ­τε­ρη επί­δο­ση την τε­λευ­ταία 15ετία η Ελ­λά­δα την εμ­φά­νι­σε το 2000, με τον πο­σο­στιαίο δεί­κτη να δια­μορ­φώ­νε­ται στο 25%.

Φι­λό­δο­ξοι στό­χοι από τρία μέτρα

• Eξαγ­γέλ­λε­ται η προ­ώ­θη­ση της λο­τα­ρί­ας, στα πρό­τυ­πα άλλων χωρών όπως η Πορ­το­γα­λία, η Μάλτα, η Σλο­βα­κία, η Κίνα κ.ά. Για να γίνει η συλ­λο­γή απο­δεί­ξε­ων πιο ελ­κυ­στι­κή, θα διε­ρευ­νη­θούν ακόμη και τα φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα, όπως το να συν­δέ­ε­ται η συλ­λο­γή απο­δεί­ξε­ων με το αφο­ρο­λό­γη­το. Προ­ϋ­πό­θε­ση θα είναι αυτή τη φορά η ηλε­κτρο­νι­κή ταύ­τι­ση της συ­ναλ­λα­γής με τον κα­τα­να­λω­τή έτσι ώστε η εφο­ρία να γνω­ρί­ζει όχι μόνο ποιος είναι αυτός που πού­λη­σε ένα προ­ϊ­όν, αλλά και ποιος είναι αυτός που το αγό­ρα­σε.

• Για όλες τις συ­ναλ­λα­γές άνω των 500 ευρώ με­τα­ξύ επι­χει­ρή­σε­ων και άνω των 1.500 ευρώ με­τα­ξύ επι­χει­ρή­σε­ων και ιδιω­τών ο ΦΠΑ θα δια­χω­ρί­ζε­ται κατά τη συ­ναλ­λα­γή και θα κα­τα­τί­θε­ται αυ­τό­μα­τα σε τρα­πε­ζι­κό λο­γα­ρια­σμό του Δη­μο­σί­ου. Το συ­γκε­κρι­μέ­νο μο­ντέ­λο (split payment) εφαρ­μό­ζε­ται σε πολ­λές ευ­ρω­παϊ­κές χώρες με διά­φο­ρες πα­ραλ­λα­γές. Ο ΦΠΑ είτε απο­δί­δε­ται αυ­τό­μα­τα στο Δη­μό­σιο είτε κα­τα­βάλ­λε­ται σε κλει­στό τρα­πε­ζι­κό λο­γα­ρια­σμό του προ­μη­θευ­τή, ο οποί­ος με τη σειρά του μπο­ρεί να τον χρη­σι­μο­ποι­ή­σει είτε για να απο­δώ­σει τον ΦΠΑ σε δικό του προ­μη­θευ­τή είτε για να τον κα­τα­βά­λει στο κρά­τος.

• Υπάρ­χει, τέλος, πρό­τα­ση για από­κτη­ση ει­δι­κού λο­γι­σμι­κού το οποίο προ­λαμ­βά­νει την απάτη του ΦΠΑ. Στο email κα­το­νο­μά­ζε­ται ο πα­ρα­γω­γός του λο­γι­σμι­κού αλλά και ο τρό­πος χρη­μα­το­δό­τη­σης. Το συ­γκε­κρι­μέ­νο λο­γι­σμι­κό κα­λεί­ται SNA ή Social Network Analysis και χρη­σι­μο­ποιεί­ται στο εξω­τε­ρι­κό κυ­ρί­ως από τρά­πε­ζες.

Σχέ­δια επί σχε­δί­ων χωρίς κα­νέ­να απο­τέ­λε­σμα

Η ηλε­κτρο­νι­κή δια­κί­νη­ση όλων των τι­μο­λο­γί­ων και των απο­δεί­ξε­ων ώστε να ενη­με­ρώ­νο­νται σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο οι φο­ρο­λο­γι­κές αρχές για τη διε­νέρ­γεια των συ­ναλ­λα­γών, η θέ­σπι­ση κι­νή­τρων για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση των αγο­ρών μέσω κάρ­τας (φο­ρο­κάρ­τας, πι­στω­τι­κής, χρε­ω­στι­κής κ.λπ.), η υπο­χρε­ω­τι­κή πραγ­μα­το­ποί­η­ση συ­ναλ­λα­γών μέσω τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος και οι «λο­τα­ρί­ες» για τις απο­δεί­ξεις είναι πα­ρεμ­βά­σεις οι οποί­ες είτε έχουν επα­νε­ξε­τα­στεί από τις εκά­στο­τε ηγε­σί­ες του υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών την τε­λευ­ταία 10ετία είτε έχουν εφαρ­μο­στεί χωρίς –στις πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ρι­πτώ­σεις– επι­τυ­χία.

Η πρό­τα­ση για ηλε­κτρο­νι­κή δια­σύν­δε­ση των τα­μεια­κών μη­χα­νών με το Taxisnet έχει κα­τα­τε­θεί στα συρ­τά­ρια του υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών πριν από το 2007. Η εφαρ­μο­γή με την ονο­μα­σία «iTax» προ­έ­βλε­πε την απο­στο­λή όλων των συ­ναλ­λα­γών στο Taxisnet μέσω sms. H δια­σύν­δε­ση θα γι­νό­ταν μέσω ει­δι­κής συ­σκευ­ής την οποία θα χρη­σι­μο­ποιού­σαν όχι μόνον οι έμπο­ροι, αλλά και οι ελεύ­θε­ροι επαγ­γελ­μα­τί­ες. Με το πέ­ρα­σμα του χρό­νου, προ­τά­θη­καν και εναλ­λα­κτι­κές λύ­σεις, όπως η αντι­κα­τά­στα­ση ή η προ­σαρ­μο­γή όλων των τα­μεια­κών μη­χα­νών. Ορι­στι­κές απο­φά­σεις δεν ελή­φθη­σαν και η δια­σύν­δε­ση ου­δέ­πο­τε προ­χώ­ρη­σε.

Οι συ­ναλ­λα­γές μέσω τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος είναι και σή­με­ρα υπο­χρε­ω­τι­κές (1.500 ευρώ είναι το όριο για συ­ναλ­λα­γές κα­τα­να­λω­τών και 500 ευρώ για συ­ναλ­λα­γές με­τα­ξύ επι­χει­ρή­σε­ων), ωστό­σο εύ­κο­λος τρό­πος πα­ρα­κο­λού­θη­σης της εφαρ­μο­γής του μέ­τρου δεν υπάρ­χει, καθώς οι φο­ρο­λο­γι­κές αρχές αγνο­ούν ποιες είναι οι συ­ναλ­λα­γές πάνω από αυτά τα όρια για να εντο­πί­σουν αν γί­νο­νται μέσω τρα­πε­ζών ή όχι. Οι λο­τα­ρί­ες με τις απο­δεί­ξεις έχουν προ­τα­θεί στο υπουρ­γείο Οι­κο­νο­μι­κών από το 2010, αλλά ου­δέ­πο­τε προ­χώ­ρη­σαν, παρά τα θε­τι­κά δείγ­μα­τα από άλλες χώρες του εξω­τε­ρι­κού (Πορ­το­γα­λία, Μάλτα, Σλο­βα­κία). Τα φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα στους κα­τα­να­λω­τές για τη συλ­λο­γή απο­δεί­ξε­ων δο­κι­μά­στη­καν και το 2011, προ­κα­λώ­ντας με­γά­λη ζημία στα έσοδα, καθώς δεν υπήρ­χε δυ­να­τό­τη­τα ελέγ­χου της ει­λι­κρί­νειας των φο­ρο­λο­γου­μέ­νων, ενώ και η «φο­ρο­κάρ­τα» ως μέσον ηλε­κτρο­νι­κής κα­τα­γρα­φής των συ­ναλ­λα­γών εξα­κο­λου­θεί να υπάρ­χει, αλλά χρη­σι­μο­ποιεί­ται μόνο από με­ρι­κές εκα­το­ντά­δες φο­ρο­λο­γου­μέ­νων.

Ο φο­ρο­λο­γού­με­νος θα έχει διπλό κί­νη­τρο να ζη­τά­ει απο­δεί­ξεις, καθώς αφε­νός θα μειώ­νει τον φόρο ει­σο­δή­μα­τος και αφε­τέ­ρου θα μπο­ρεί να διεκ­δι­κή­σει δώρα –ακόμη και πο­λυ­τε­λή αυ­το­κί­νη­τα– μέσω «λο­τα­ρί­ας».

Βέ­βαια, για να εξα­σφα­λί­σει το διπλό κέρ­δος θα πρέ­πει να κάνει χρήση κάρ­τας για να κα­τα­γρά­φε­ται ηλε­κτρο­νι­κά η συ­ναλ­λα­γή και εφό­σον αυτή υπερ­βαί­νει κά­ποιο όριο, να πλη­ρώ­νει και μέσω τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος (πι­στω­τι­κή ή χρε­ω­στι­κή κάρτα, κα­τά­θε­ση σε λο­γα­ρια­σμό κ.λπ.). Η εφο­ρία από την πλευ­ρά της θα συ­γκε­ντρώ­νει σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο τα στοι­χεία για τις συ­ναλ­λα­γές –αξία, ημε­ρο­μη­νία, ΑΦΜ εκ­δό­τη από­δει­ξης– καθώς όλοι οι επαγ­γελ­μα­τί­ες θα είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι να χρη­σι­μο­ποιούν ει­δι­κές συ­σκευ­ές για τη διεκ­πε­ραί­ω­ση των συ­ναλ­λα­γών οι οποί­ες θα είναι συν­δε­δε­μέ­νες με το Taxisnet.

Την ώρα της συ­ναλ­λα­γής

Για τις επι­χει­ρή­σεις θα υπάρ­χει και μία ακόμη ρι­ζι­κή αλ­λα­γή. Για τις συ­ναλ­λα­γές πάνω από ένα όριο, ο ΦΠΑ θα απο­δί­δε­ται στο Δη­μό­σιο την ώρα της συ­ναλ­λα­γής και δεν θα κα­τα­βάλ­λε­ται στον επαγ­γελ­μα­τία προ­κει­μέ­νου αυτός να τον κα­τα­θέ­σει στον τρα­πε­ζι­κό λο­γα­ρια­σμό του κρά­τους ύστε­ρα από έναν ή και τρεις μήνες. Οσο για τις φο­ρο­λο­γι­κές αρχές, θα είναι εξο­πλι­σμέ­νες με ει­δι­κό λο­γι­σμι­κό το οποίο θα επι­τρέ­πει στους ελεγ­κτές να εντο­πί­ζουν μέσω ηλε­κτρο­νι­κών υπο­λο­γι­στών υπό­πτους για φο­ρο­δια­φυ­γή από ΦΠΑ.

Ποια είναι τα μέτρα για την ενί­σχυ­ση των εσό­δων από τον ΦΠΑ που θέλει να εφαρ­μό­σει η κυ­βέρ­νη­ση και ποιες κι­νή­σεις έχουν γίνει μέχρι στιγ­μής;

• Εμπο­ρι­κά κα­τα­στή­μα­τα αλλά και επαγ­γελ­μα­τί­ες θα πρέ­πει να απο­στέλ­λουν σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο τα στοι­χεία κάθε συ­ναλ­λα­γής στο Taxisnet. Για την προ­ώ­θη­ση του μέ­τρου είναι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη συ­νά­ντη­ση μέσα στην εβδο­μά­δα, στο πε­ρι­θώ­ριο της οποί­ας θα εξε­τα­στεί πλατ­φόρ­μα η οποία επι­τρέ­πει την απο­στο­λή των δε­δο­μέ­νων μέσω γρα­πτού μη­νύ­μα­τος (sms). «Απο­στο­λέ­ας» θα είναι ει­δι­κή συ­σκευή η οποία είτε θα συν­δέ­ε­ται με την τα­μεια­κή μη­χα­νή είτε θα λει­τουρ­γεί ανε­ξάρ­τη­τα για να μπο­ρεί να χρη­σι­μο­ποιεί­ται και από ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τί­ες.

Η πρό­τα­ση, που φέρει την ονο­μα­σία «iΤax», υπάρ­χει από το 2004 στα συρ­τά­ρια του υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών, ενώ αντί­στοι­χη λύση έχει δο­κι­μα­στεί στη Βρα­ζι­λία. Σκο­πός της πλατ­φόρ­μας είναι να δώσει στο υπουρ­γείο Οι­κο­νο­μι­κών τη δυ­να­τό­τη­τα να γνω­ρί­ζει ανά πάσα στιγ­μή πόσο ΦΠΑ πρέ­πει να ει­σπρά­ξει και από ποιον. Πέρα από τις τε­χνο­λο­γι­κές αλ­λα­γές που απαι­τού­νται και την προ­μή­θεια του εξο­πλι­σμού, η υλο­ποί­η­ση του μέ­τρου προ­βλέ­πει και νέα αλ­λα­γή των Ελ­λη­νι­κών Λο­γι­στι­κών Προ­τύ­πων, λί­γους μήνες μετά την ψή­φι­ση του σχε­τι­κού νόμου.

Κα­θη­με­ρι­νή