Επιχειρησιακό σχέδιο δράσης για την κοινωνική ένταξη των Ρομά από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου

Μια πλήρη με­λέ­τη και ένα πο­λυ­σέ­λι­δο επι­χει­ρη­σια­κό σχέ­διο δρά­σης για την έντα­ξη των ΡΟΜΑ στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, που εκ­πό­νη­σε η Ει­δι­κή Υπη­ρε­σία Δια­χεί­ρι­σης, θα εξε­τα­στεί στην προ­σε­χή συ­νε­δρί­α­ση του Πε­ρι­φε­ρεια­κού Συμ­βου­λί­ου.

Σύμ­φω­να με τους κα­νο­νι­σμούς για την προ­γραμ­μα­τι­κή πε­ρί­ο­δο 2014-2020, κατά τον σχε­δια­σμό και την υπο­βο­λή των Επι­χει­ρη­σια­κών Προ­γραμ­μά­των εξε­τά­ζο­νται ex-ante αι­ρε­σι­μό­τη­τες (εκ των προ­τέ­ρων προ­ϋ­πο­θέ­σεις) οι οποί­ες θα πρέ­πει να πλη­ρού­νται σε εθνι­κό ή πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο.

Μία απ’ αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις απο­τε­λεί η ύπαρ­ξη εθνι­κού στρα­τη­γι­κού πλαι­σί­ου πο­λι­τι­κής για την έντα­ξη των Ρομά.

Η εθνι­κή στρα­τη­γι­κή για τους Ρομά έχει θέσει στό­χους για την εν­σω­μά­τω­σή τους, που σχε­τί­ζο­νται με την πρό­σβα­ση στην εκ­παί­δευ­ση, την απα­σχό­λη­ση, την υγεία και τη στέ­γα­ση.

Η Ει­δι­κή Υπη­ρε­σία Δια­χεί­ρι­σης της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου σε συ­νεν­νό­η­ση με το Εθνι­κό Κέ­ντρο Κοι­νω­νι­κής Αλ­λη­λεγ­γύ­ης, ζή­τη­σε την υπο­στή­ρι­ξη της ΜΟΔ κατά την κα­τα­γρα­φή των οι­κι­σμών των Ρομά και τη δια­δι­κα­σία εκ­πό­νη­σης του επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δί­ου δρά­σης για την κοι­νω­νι­κή εν­σω­μά­τω­σή τους, στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου.

Η πρώτη συ­νά­ντη­ση των στε­λε­χών της ΜΟΔ με τους Δή­μους Ρόδου και Κω, στους οποί­ους, σύμ­φω­να με το ΕΚΚΑ υπάρ­χουν κα­τα­γε­γραμ­μέ­νοι οι­κι­σμοί Ρομά, ξε­κί­νη­σε στο τέλος Ιου­λί­ου 2014, ακο­λού­θη­σαν επι­σκέ­ψεις στους κα­ταυ­λι­σμούς, συ­μπλή­ρω­ση ερω­τη­μα­το­λο­γί­ου και συλ­λο­γή δειγ­μα­το­λη­πτι­κών στοι­χεί­ων, καθώς και συ­νερ­γα­σία με τις υπη­ρε­σί­ες της Πε­ρι­φέ­ρειας και των Δήμων.

Για την επί­τευ­ξη των σκο­πών του Επι­χει­ρη­σια­κού Σχε­δί­ου Δρά­σης, κρί­θη­κε επι­τα­κτι­κή η ιε­ράρ­χη­ση και η εφαρ­μο­γή στό­χων ως εξής:

α. Να δια­μορ­φω­θούν συν­θή­κες μό­νι­μης στέ­γα­σης των Ρομά,

β. Να ρυθ­μι­στούν προ­βλή­μα­τα σύν­δε­σης με δί­κτυα κοι­νής ωφέ­λειας, δη­λα­δή με τα δί­κτυα νερού, ηλε­κτρι­σμού και απο­χέ­τευ­σης.

γ. Να δη­μιουρ­γη­θούν σε οι­κι­σμούς ή/και κα­ταυ­λι­σμούς υπο­δο­μές για με­τα­κι­νού­με­νες ομά­δες πλη­θυ­σμού.

δ. Να εξα­σφα­λι­στεί η συμ­με­το­χή των ανή­λι­κων Ρομά στην εκ­παί­δευ­ση και να προ­ω­θη­θεί η κα­τα­πο­λέ­μη­ση του αναλ­φα­βη­τι­σμού των ενη­λί­κων.

ε. Να πα­ρέ­χο­νται αδια­λεί­πτως υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας και ανά­λο­γη ενη­μέ­ρω­ση για την πρό­λη­ψη νο­ση­μά­των και κιν­δύ­νων για τη δη­μό­σια υγεία.

στ. Να επι­διω­χθεί η απο­τρο­πή πα­ρά­νο­μων και επι­βλα­βών για όλους δρα­στη­ριο­τή­των βιο­πο­ρι­σμού, μέσω της προ­σφο­ράς εναλ­λα­κτι­κών πόρων δια­βί­ω­σης.

ζ. Να επι­διω­χθεί η «κοι­νω­νι­κή τους εν­σω­μά­τω­ση» μέσω της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας στο πλαί­σιο της «ανοι­κτής πρό­σβα­σης» σε ερ­γα­σί­ες μέσω ΚΟΙΝ­ΣΕΠ, προ­γραμ­μά­των κοι­νω­φε­λούς ερ­γα­σί­ας των Δήμων ανα­φο­ράς κλπ.

η. Να προ­τα­χθεί η δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση για τη με­τα­κί­νη­ση των Ρομά, όπου απαι­τεί­ται, και η με­τε­γκα­τά­στα­ση των κα­ταυ­λι­σμών σε οι­κι­σμούς και πε­ριο­χές με­τε­γκα­τά­στα­σης με κα­τάλ­λη­λες υπο­δο­μές, οι οποί­ες εξα­σφα­λί­ζουν συν­θή­κες αξιο­πρε­πούς δια­βί­ω­σης.

Κατά τη διάρ­κεια της πε­ριό­δου δια­βού­λευ­σης, κλή­θη­καν οι πο­λί­τες, ενώ­σεις πο­λι­τών, καθώς και οι το­πι­κοί, κοι­νω­νι­κοί και οι­κο­νο­μι­κοί φο­ρείς της Πε­ρι­φέ­ρειας, για την υπο­βο­λή προ­τά­σε­ων.

Μετά την ολο­κλή­ρω­ση της δη­μό­σιας δια­βού­λευ­σης το σύ­νο­λο των επι­ση­μάν­σε­ων -πα­ρα­τη­ρή­σε­ων των συμ­με­τε­χό­ντων φυ­σι­κών προ­σώ­πων και φο­ρέ­ων εξε­τά­στη­καν και λή­φθη­καν υπόψη στο Σχέ­διο με την επι­σή­μαν­ση ότι σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, οι δρά­σεις και οι πα­ρεμ­βά­σεις που προ­τεί­νο­νται είναι εν­δει­κτι­κές και με κα­νέ­να τρόπο από­λυ­τα δε­σμευ­τι­κές, καθώς επι­δέ­χο­νται τρο­πο­ποί­η­ση ανά­λο­γα με τον χρόνο εφαρ­μο­γής τους.

Σύμ­φω­να με το σχέ­διο στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου ο πλη­θυ­σμός των Ρομά φαί­νε­ται να ξε­περ­νά τα 500 άτομα, μό­νι­μα εγκα­τε­στη­μέ­να σε δύο Πε­ρι­φε­ρεια­κές Ενό­τη­τες κατά την τρέ­χου­σα πε­ρί­ο­δο κα­τα­γρα­φής (Β’ εξά­μη­νο 2014). Ο πλη­θυ­σμός τους με βάση την κα­τα­γρα­φή στην Πε­ρι­φε­ρεια­κή Ενό­τη­τα Ρόδου δια­μορ­φώ­νε­ται σε 400 άτομα (σε αυτή την κα­τα­γρα­φή έχει υπο­λο­γι­στεί ο Δήμος Ρο­δί­ων). Η πλειο­νό­τη­τα των Ρομά είναι κυ­ρί­ως εγκα­τε­στη­μέ­νοι σε οι­κι­σμούς-κα­ταυ­λι­σμούς στις πε­ριο­χές Κο­ρα­κό­νε­ρο, Κρε­μα­στή, Αγ. Από­στο­λοι, Τσα­ΐ­ρι.

Στην Πε­ρι­φε­ρεια­κή Ενό­τη­τα Κω ο πλη­θυ­σμός τους, με βάση την κα­τα­γρα­φή ανα­φέ­ρε­ται σε δύο πε­ριο­χές: στην πόλη και στην πε­ριο­χή Αγ. Βα­σι­λεί­ου και δια­μορ­φώ­νε­ται σε 150 άτομα πε­ρί­που. Από αυ­τούς η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία είναι εγκα­τε­στη­μέ­νοι στα Δη­μο­τι­κά Σφα­γεία στον Αγ. Βα­σί­λειο.

Ει­δι­κό­τε­ρα, οι Ρομά της Πε­ρι­φέ­ρειας αντι­με­τω­πί­ζουν ση­μα­ντι­κό­τα­τα προ­βλή­μα­τα στέ­γα­σης, καθώς ο με­γα­λύ­τε­ρος όγκος τους κα­τοι­κεί σε κα­ταυ­λι­σμούς που εντο­πί­ζο­νται σε κα­τα­πα­τη­μέ­νες πε­ριο­χές κυ­ρί­ως.

Παρά τις όποιες προ­σπά­θειες για ανεύ­ρε­ση χώρου με­τε­γκα­τά­στα­σης και την υλο­ποί­η­ση ανά­λο­γων δρά­σε­ων που έγι­ναν την πα­ρελ­θού­σα προ­γραμ­μα­τι­κή πε­ρί­ο­δο, η πα­ρέμ­βα­ση, όπου επι­χει­ρή­θη­κε, δεν τε­λε­σφό­ρη­σε, κυ­ρί­ως εξαι­τί­ας της έντο­νης αντί­δρα­σης των κα­τοί­κων των γει­το­νι­κών προ­τει­νό­με­νων πε­ριο­χών, συ­νταγ­μα­τι­κών επι­τα­γών (χα­ρα­κτή­ρας δα­σι­κών εκτά­σε­ων), θε­σμι­κών νο­μο­θε­τι­κών προ­βλη­μά­των.

Οι μόνες ενέρ­γειες ορ­γα­νω­μέ­νης με­τε­γκα­τά­στα­σης, που έγι­ναν στην προη­γού­με­νη δε­κα­ε­τία στη Ρόδο, στη θέση «Τσα­ΐ­ρι» [σε Δη­μο­τι­κό οι­κό­πε­δο πρώην στρα­τό­πε­δο ΤΠ 542], δεν στέ­φθη­καν με επι­τυ­χία, κατά βάση λόγω αδυ­να­μί­ας ου­σια­στι­κής απο­δο­χής του σχε­δί­ου από κα­τοί­κους της πε­ριο­χής.

Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της Αστυ­νο­μί­ας, με­γά­λο πο­σο­στό εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας (80% των κλο­πών) απο­δί­δε­ται σε Ρομά, ενώ τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχει πα­ρα­τη­ρη­θεί αύ­ξη­ση δια­κί­νη­σης και χρή­σης ναρ­κω­τι­κών.

Η εγκλη­μα­τι­κό­τη­τα εμ­φα­νί­ζε­ται ανα­λο­γι­κά, σε όλους τους κα­ταυ­λι­σμούς και η δια­βί­ω­ση με μη Ρομά κα­τοί­κους πα­ρου­σιά­ζει συχνά προ­βλή­μα­τα. Κύρια αιτία της εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας είναι η ανερ­γία, δε­δο­μέ­νου ότι τα πα­ρα­δο­σια­κά επαγ­γέλ­μα­τα των Ρομά φθί­νουν, ενώ η φθηνή προ­σφο­ρά ερ­γα­σί­ας από τους αλ­λο­δα­πούς έχει μειώ­σει το πο­σο­στό των Ρομά που απα­σχο­λού­νται σε αγρο­τι­κές ερ­γα­σί­ες. Πολ­λοί Ρομά ασχο­λού­νται με εμπό­ριο με­τάλ­λων. Δεν υπάρ­χει ορ­γα­νω­μέ­νη επαι­τεία και πορ­νεία. Συχνά είναι τα φαι­νό­με­να κλο­πής ρεύ­μα­τος από το δί­κτυο της ΔΕΗ. Το ρεύμα, εκτός των άλλων, το χρη­σι­μο­ποιούν και ως προ­στα­σία από τα πο­ντί­κια.

Σύμ­φω­να πάλι, με τους εκ­προ­σώ­πους της Αστυ­νο­μί­ας, το 10% πε­ρί­που του πλη­θυ­σμού δεν δια­θέ­τει ταυ­τό­τη­τα, δεν έχει εκ­πλη­ρώ­σει στρα­τιω­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις και δεν δη­λώ­νει αλ­λα­γές της αστι­κής του κα­τά­στα­σης. Ει­δι­κά απο­φεύ­γουν να δη­λώ­σουν τους γά­μους, με σκοπό να ει­σπράτ­τουν τα προ­νοια­κά επι­δό­μα­τα για τις ανύ­πα­ντρες μη­τέ­ρες.

Πολ­λές με­γά­λες οι­κο­γέ­νειες Ρομά, επι­λέ­γουν την εν­δο­γα­μία – αι­μο­μι­ξία, εξαι­τί­ας της εχθρό­τη­τας που υπάρ­χει με άλλες ομά­δες. Το 90% των Ρομά είναι αναλ­φά­βη­τοι, ωστό­σο, όταν υπο­γρά­φουν κατά τις συ­ναλ­λα­γές τους με την αστυ­νο­μία, θε­ω­ρού­νται εγ­γράμ­μα­τοι. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα παι­διά δεν φοι­τούν στο σχο­λείο.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να στους οι­κι­σμούς της δη­μο­τι­κής ενό­τη­τας Ρο­δί­ων Αγ. Από­στο­λοι, Κρε­μα­στή, Αμπέ­λια ΚΑΪΡ κα­τοι­κούν 85 Ρομά (17 Κα­τοι­κί­ες: 3 Μό­νι­μες κα­τοι­κί­ες στην Κρε­μα­στή και τε­τρα­πλά­σιος αριθ­μός (12 Κα­τα­σκευ­ές) σε πα­ρα­πήγ­μα­τα και λυό­με­να στις άλλες πε­ριο­χές.

Ενή­λι­κες: 40 Ανή­λι­κοι: 45).

Στο Κο­ρα­κό­νε­ρο δια­μέ­νουν 250 άτομα (Οι­κο­γέ­νειες: 55, Κα­τοι­κί­ες: 45. Κα­τα­σκευ­ές σε πα­ρα­πήγ­μα­τα και λυό­με­να, Ενή­λι­κες: 100 Ανή­λι­κοι: 150).

Στις ανα­φε­ρό­με­νες κα­τοι­κί­ες έχουν ανα­πτυ­χθεί επε­κτά­σεις και ζουν ενιαία πολ­λές οι­κο­γέ­νειες με συγ­γε­νι­κό δεσμό (π.χ. τρεις αδερ­φοί με πολλά τέκνα που με­ρι­κά έχουν πα­ντρευ­τεί, έχουν τις γυ­ναί­κες τους μαζί και έχουν απο­κτή­σει και παι­διά. Υπάρ­χει τέ­τοια κα­τοι­κία, όπου ζουν 20 πε­ρί­που άτομα.

Κι­νη­τι­κό­τη­τα πλη­θυ­σμού: Πρό­κει­ται κυ­ρί­ως για μό­νι­μο, λι­γό­τε­ρο επο­χια­κό και ελά­χι­στο με­τα­κι­νού­με­νο πλη­θυ­σμό.

Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα νοι­κο­κυ­ριά εντάσ­σο­νται στην κα­τη­γο­ρία των χα­μη­λών και κάτω του ορίου φτώ­χειας ει­σο­δη­μά­των με μέσο ετή­σιο ει­σό­δη­μα από 2.501-5.000€.

Οι κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κές συν­θή­κες ζωής τους είναι κακές, ιδιαί­τε­ρα τα τε­λευ­ταία τρία χρό­νια, διότι δεν ερ­γά­ζο­νται και ζουν μόνο από τα επι­δό­μα­τα πρό­νοιας ή τα επι­δό­μα­τα τρι­τέ­κνων και πο­λυ­τέ­κνων. Πριν λίγα χρό­νια αρ­κε­τοί ερ­γά­ζο­νταν ατο­μι­κά στην συ­γκέ­ντρω­ση άχρη­στων σι­δή­ρων, σή­με­ρα έχουν μειω­θεί ση­μα­ντι­κά.

Με το σχέ­διο προ­τεί­νε­ται η πο­λι­τι­κή επι­δό­τη­σης ενοι­κί­ου ως η πλέον εν­δε­δειγ­μέ­νη πα­ρέμ­βα­ση για τη στε­γα­στι­κή απο­κα­τά­στα­ση.

Έμ­με­σα επί­σης φαί­νο­νται οι δη­μο­τι­κές υπη­ρε­σί­ες που θα ανα­λά­βουν να υλο­ποι­ή­σουν με­μο­νω­μέ­να ή από κοι­νού συ­γκε­κρι­μέ­νες δρά­σεις.

Ελ­λεί­ψει υπο­δο­μών ικα­νών και επαρ­κών για την άμεση φι­λο­ξε­νία του πλη­θυ­σμού των ΡΟΜΑ (τόσο οι Δήμοι ανα­φο­ράς όσο και Πε­ρι­φέ­ρεια δεν δια­θέ­τουν ανά­λο­γες στε­γα­στι­κές υπο­δο­μές), η άμεση λύση πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θεί στη στή­ρι­ξη των οι­κο­γε­νειών Ρομά, προ­κει­μέ­νου με τη βού­λη­σή τους και τη συ­ναί­νε­σή τους να στε­γα­στούν σε μι­σθω­μέ­νες κα­τοι­κί­ες, λαμ­βά­νο­ντας μη­νιαία επι­χο­ρή­γη­ση για το μί­σθω­μα για χρο­νι­κό διά­στη­μα maximum 5 ετών, κυ­ρί­ως με τη συν­δρο­μή των ευ­ρω­παϊ­κών χρη­μα­το­δο­τι­κών ερ­γα­λεί­ων.

Σχε­τι­κά με τον πλη­θυ­σμό στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου που βρί­σκε­ται σε πλήρη αδυ­να­μία στέ­γα­σης εξ ιδίων πόρων και σε άμεση απει­λή για την υγεία των μελών του και τη δη­μό­σια υγεία, και δια­βιούν σε κα­ταυ­λι­σμούς, κα­τα­γρά­φο­νται 13 έως 15 οι­κο­γέ­νειες επι­λέ­ξι­μες για επι­χο­ρή­γη­ση ενοι­κί­ου στα διοι­κη­τι­κά όρια του Δ. Κω καθώς και 55 οι­κο­γέ­νειες πε­ρί­που για τον Δ. Ρο­δί­ων.

Το ύψος των μι­σθω­μά­των για την επι­χο­ρή­γη­ση ενοι­κί­ου θα δια­μορ­φω­θεί σύμ­φω­να με τα μέλη κάθε οι­κο­γέ­νειας και τη διάρ­θρω­σή τους, καθώς και τη χρη­μα­το­δο­τι­κή ικα­νό­τη­τα του πα­ρό­ντος Σχε­δί­ου Δρά­σης.