Η Μεσόγειος τρώει τα ψάρια της-Οι τέσσερις απειλές για εξαφάνιση των ειδών

Με­ρι­κές φορές είναι δύ­σκο­λο να δια­κρί­νου­με το γε­γο­νός ότι η φύση είναι ση­μα­ντι­κή. Μέ­νου­με σε πό­λεις, ένα πε­ρι­βάλ­λον που έχουν δη­μιουρ­γή­σει οι ίδιοι άν­θρω­ποι για τους αν­θρώ­πους και για επι­λεγ­μέ­να ζώα και φυτά. Στις πό­λεις είναι εύ­κο­λο να ξε­χά­σεις ότι η βιο­ποι­κι­λό­τη­τα είναι η αιτία που εί­μα­στε ικα­νοί να ζούμε τόσο καλά πάνω στη Γη και να χά­σεις την αί­σθη­ση ότι εί­μα­στε μέρος της φύσης και εξαρ­τη­μέ­νοι από αυτή. Ο δια­κε­κρι­μέ­νος Γάλ­λος βιο­λό­γος Zιλ Μπεφ, κα­θη­γη­τής στο Πα­νε­πι­στή­μιο Πιερ και Μαρί Κιου­ρί του Πα­ρι­σιού και στο Collège de France, ήρθε μέχρι την Αθήνα για να μας το υπεν­θυ­μί­σει.

Με αφορ­μή την εκ­δή­λω­ση που συν­διορ­γά­νω­σαν το Collège de France, η Γαλ­λι­κή Πρε­σβεία στην Ελ­λά­δα και το Γαλ­λι­κό Ιν­στι­τού­το Ελ­λά­δος την Πέμ­πτη 5 Φε­βρουα­ρί­ου στο Μέ­γα­ρο Μου­σι­κής Αθη­νών, ο δρ Μπεφ, πρό­ε­δρος επί­σης του γαλ­λι­κού Εθνι­κού Μου­σεί­ου Φυ­σι­κής Ιστο­ρί­ας στο Πα­ρί­σι, μί­λη­σε στην «Κ» για τον ση­μα­ντι­κό ρόλο της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στη δια­τή­ρη­ση της ευ­η­με­ρί­ας του αν­θρώ­πι­νου εί­δους.

– Πώς θα ήταν οι πό­λεις μας χωρίς τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα;

– Θα ήταν ανό­η­το να φα­ντα­στεί κα­νείς την πόλη χωρίς τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Εξυ­πα­κού­ε­ται ότι είναι πα­ρού­σα και στις πό­λεις, όχι βέ­βαια με την ίδια έντα­ση όπως σε ένα τρο­πι­κό δάσος βρο­χής ή στον ωκε­α­νό. Tον πε­ρα­σμέ­νο μήνα ήμουν στο Χονγκ Κονγκ και συ­ζη­τώ­ντας με πο­λί­τες δια­πί­στω­σα ότι ανη­συ­χούν όλο και λι­γό­τε­ρο για θέ­μα­τα που αφο­ρούν τη φύση ή τη μεί­ω­ση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, και αυτό γιατί πε­ρι­τρι­γυ­ρί­ζο­νται από τσι­μέ­ντο και δρό­μους, ενώ επι­σκέ­πτο­νται σπά­νια την εξοχή ή τις ακτές. Τα τε­λευ­ταία 50 χρό­νια όμως η αν­θρω­πό­τη­τα αντι­με­τω­πί­ζει ένα πραγ­μα­τι­κό πρό­βλη­μα, όχι τόσο εξα­φά­νι­σης, αλλά δρα­μα­τι­κής μεί­ω­σης των πλη­θυ­σμών των ειδών. Tα τε­λευ­ταία χρό­νια έχου­με εξο­ντώ­σει το 83% των ψα­ριών της Με­σο­γεί­ου. Εάν συ­νε­χί­σου­με με αυτό τον ρυθμό θα κα­τα­λή­ξου­με βέ­βαια στην εξα­φά­νι­σή τους.

– Ποιες είναι οι κύ­ριες απει­λές για τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα;

– Τέσ­σε­ρις είναι οι με­γα­λύ­τε­ρες απει­λές με πρώτη την κοι­νω­νι­κή ρύ­παν­ση, όπως τα μικρά σω­μα­τί­δια πλα­στι­κού, τα χη­μι­κά προ­ϊ­ό­ντα, τα πα­ρα­σι­το­κτό­να και πολ­λές άλλες πηγές ρύ­παν­σης που απορ­ρέ­ουν από την αν­θρώ­πι­νη δρα­στη­ριό­τη­τα. Η δεύ­τε­ρη απει­λή είναι οι υπε­ρε­ξα­γω­γές, με αντι­προ­σω­πευ­τι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα την υπε­ρα­λί­ευ­ση στη θά­λασ­σα και την υπε­ρυ­λο­τό­μη­ση στα τρο­πι­κά δάση βρο­χής. Η τρίτη απει­λή είναι η ει­σβο­λή ξε­νι­κών ειδών. Πλή­θος επι­στη­μο­νι­κών με­λε­τών απο­δει­κνύ­ουν ότι η εί­σο­δος ειδών που προ­έρ­χο­νται από άλλα ση­μεία του κό­σμου σε ένα οι­κο­σύ­στη­μα όπου δεν ζουν οι θη­ρευ­τές τους, μπο­ρεί να έχει κα­τα­στρο­φι­κές συ­νέ­πειες για την εγ­γε­νή βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Η τέ­ταρ­τη απει­λή είναι η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, η οποία επι­δει­νώ­νει το πρό­βλη­μα της μεί­ω­σης της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

– Ποιες πτυ­χές της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς μας συν­δέ­ο­νται άμεσα με τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα;

– Από την κα­τα­νά­λω­ση φρού­των μέχρι τη λει­τουρ­γία του αν­θρώ­πι­νου σώ­μα­τος, όλα έχουν σχέση με τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Το αν­θρώ­πι­νο σώμα έχει μέσα του δέκα φορές πε­ρισ­σό­τε­ρα βα­κτή­ρια από ό,τι αν­θρώ­πι­να κύτ­τα­ρα. Ο άν­θρω­πος είναι κομ­μά­τι της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

Η βιο­ποι­κι­λό­τη­τα συν­δέ­ε­ται επί­σης άμεσα με την οι­κο­νο­μία, αφού το 40% αυτής στη­ρί­ζε­ται στους ζω­ντα­νούς ορ­γα­νι­σμούς. Η φύση απο­τε­λεί επί­σης έμπνευ­ση. Πώς θα εφεύ­ρεις ένα νέο αε­ρο­πλά­νο, ένα νέο ρα­ντάρ ή ένα νέο σόναρ υπο­βρυ­χί­ων, χωρίς νυ­χτε­ρί­δες ή δελ­φί­νια; Εμείς εί­μα­στε η βιο­ποι­κι­λό­τη­τα και δεν μπο­ρού­με να ζή­σου­με χωρίς αυτή. Οσο πε­ρισ­σό­τε­ρο την κα­τα­στρέ­φου­με, με όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρα προ­βλή­μα­τα θα ερ­χό­μα­στε αντι­μέ­τω­ποι, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των προ­βλη­μά­των που έχετε στην Ελ­λά­δα, όπως η ανερ­γία. Οι Ελ­λη­νες χρειά­ζε­στε τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα, ίσως πε­ρισ­σό­τε­ρο και από άλλες χώρες.

– Υπάρ­χει η εντύ­πω­ση ότι ακόμα και εάν εξα­φα­νι­στούν κά­ποια είδη θα εμ­φα­νι­στούν άλλα στη θέση τους. Κατά πόσο αλη­θεύ­ει αυτή η πε­ποί­θη­ση;

– Πράγ­μα­τι, το ακούς συχνά αυτό. Είναι αλή­θεια ότι οι άν­θρω­ποι από την αρχή του πο­λι­τι­σμού και για εκα­το­ντά­δες χρό­νια κα­τά­φε­ραν να αυ­ξή­σουν τον αριθ­μό των ειδών του πλα­νή­τη, με την κο­ρύ­φω­ση αυτής της αύ­ξη­σης να πα­ρα­τη­ρεί­ται πριν από πε­ρί­που δύο αιώ­νες. Υπό κα­νο­νι­κές συν­θή­κες θα έπρε­πε να βρι­σκό­μα­στε σε μία κα­τά­στα­ση κατά την οποία θα κά­νουν την εμ­φά­νι­σή τους όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρα είδη. Το πρό­βλη­μα όμως είναι ότι κα­τα­στρέ­φου­με τα οι­κο­συ­στή­μα­τα. Τα είδη προ­σπα­θούν να κά­νουν την εμ­φά­νι­σή τους, αλλά εμείς από την άλλη επι­τα­χύ­νου­με την κα­τα­στρο­φή των οι­κο­συ­στη­μά­των, με απο­τέ­λε­σμα σή­με­ρα να εξα­φα­νί­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρα είδη από αυτά που εμ­φα­νί­ζο­νται. Πρό­σφα­τες έρευ­νες έδει­ξαν ότι σή­με­ρα, εξαι­τί­ας των αν­θρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των, τα είδη εξα­φα­νί­ζο­νται με 300 φορές πιο γρή­γο­ρο ρυθμό από ό,τι στο πα­ρελ­θόν. Και εάν συ­νε­χί­ζου­με να κα­τα­στρέ­φου­με τα είδη με τον ση­με­ρι­νό ρυθμό, μέχρι το τέλος του αιώνα, θα έχου­με εξο­λο­θρεύ­σει το 6% των ειδών του πλα­νή­τη.

– Πρό­σφα­τες έρευ­νες, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης μιας στο επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό Science τον πε­ρα­σμέ­νο Δε­κέμ­βριο, πε­ρι­γρά­φουν μία ανά­καμ­ψη των πλη­θυ­σμών των με­γά­λων θη­λα­στι­κών στην Ευ­ρώ­πη. Δεν απο­τε­λεί αυτό ένα θε­τι­κό ση­μά­δι;

– Πράγ­μα­τι, συ­ντη­ρώ­ντας εθνι­κούς δρυ­μούς και κα­τα­φύ­για άγριων ζώων και ανα­συ­ντάσ­σο­ντας τα οι­κο­συ­στή­μα­τα, επι­τρέ­ψα­με σε αυτά τα είδη να επα­να­κτή­σουν τους πλη­θυ­σμούς τους. Το πρό­βλη­μα όμως είναι ότι εν­δια­φε­ρό­μα­στε μόνο για τα εμ­βλη­μα­τι­κά είδη: τα που­λιά, τα θη­λα­στι­κά, τα ψάρια και τα ερ­πε­τά. Εχου­με ξε­χά­σει εντε­λώς τα έντο­μα, τα σκου­λή­κια, ακόμα και τα βα­κτή­ρια που ζουν μέσα μας. Δεν μπο­ρού­με να συ­νε­χί­σου­με να μι­λά­με για βιο­ποι­κι­λό­τη­τα ανα­φε­ρό­με­νοι μόνο σε σπον­δυ­λω­τά ζώα και πε­τα­λού­δες, πρέ­πει να λά­βου­με υπόψη μας και αυτά τα μι­κρό­τε­ρα είδη. Οι πο­λι­τι­κοί λένε ότι δεν έχουν αρ­κε­τά χρή­μα­τα για να προ­στα­τεύ­σουν όλα τα είδη, και πράγ­μα­τι στην Ελ­λά­δα, όπως και στη Γαλ­λία, πρώτο μέ­λη­μά τους είναι να προ­σφέ­ρουν ερ­γα­σία στους νέους. Αλλά για να δια­τη­ρη­θεί αυτή η απα­σχό­λη­ση και η αρ­μο­νία με­τα­ξύ των κα­τοί­κων των πό­λε­ων και της φύσης, πρέ­πει να λά­βου­με υπόψη τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Και δεν είναι ζή­τη­μα ενός οι­κο­λο­γι­κού κόμ­μα­τος, της δε­ξιάς ή της αρι­στε­ράς. Με έχουν κα­τη­γο­ρή­σει ότι προ­σπα­θώ να σώσω τον πλα­νή­τη. Και τους απα­ντώ πως όχι, θέλω να σώσω την ευ­η­με­ρία του αν­θρώ­πι­νου εί­δους πάνω σε αυτόν τον πλα­νή­τη. Αυτό είναι κάτι πολύ δια­φο­ρε­τι­κό.

Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και η Με­σό­γειος

– Τι απει­λεί τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα της Με­σο­γεί­ου σή­με­ρα;

– Οι ση­μα­ντι­κό­τε­ρες απει­λές είναι η υπε­ρα­λί­ευ­ση και η ει­σβο­λή ειδών από την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα. Από την αρχή της διά­νοι­ξης της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, έχου­με επί­ση­μα κα­τα­γρά­ψει πάνω από 400 είδη που έχουν με­τα­να­στεύ­σει από την Ερυ­θρά στη Με­σό­γειο Θά­λασ­σα. Στη Βό­ρεια Αί­γυ­πτο ή στον Λί­βα­νο αλιεύ­ο­νται νέα είδη ψα­ριών και όχι αυτά που υπήρ­χαν στο πα­ρελ­θόν στην πε­ριο­χή. Στην Ελ­λά­δα, για πα­ρά­δειγ­μα, υπάρ­χει το τε­λευ­ταίο νησί στη Με­σό­γειο που μπο­ρεί κα­νείς να βρει τη με­σο­γεια­κή Φώκια, η οποία βέ­βαια για να δια­σω­θεί χρειά­στη­κε να παρ­θούν αυ­στη­ρά μέτρα. Εάν όμως η Ελ­λά­δα κα­τα­στρέ­ψει αυτές τις πε­ριο­χές, η φώκια θα εξα­φα­νι­στεί, όπως συ­νέ­βη για πα­ρά­δειγ­μα στην Κίνα με το δελ­φί­νι του γλυ­κού νερού. Το τε­λευ­ταίο τέ­τοιο δελ­φί­νι πα­ρα­τη­ρή­θη­κε το 2007, και εδώ και 10 χρό­νια θε­ω­ρεί­ται εξα­φα­νι­σμέ­νο. Στη Με­σό­γειο τί­θε­ται επί­σης το ζή­τη­μα της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής. Σή­με­ρα στη Βρε­τά­νη, τη Σκω­τία και την Αγ­γλία, εμ­φα­νί­ζο­νται μέρα με τη μέρα όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρα νέα είδη, που με­τα­νά­στευ­σαν στον βορρά από την Αφρι­κή. Στην πε­ρί­πτω­ση της Με­σο­γεί­ου όμως δεν υπάρ­χει η δυ­να­τό­τη­τα με­τα­κί­νη­σης προς τον βορρά, γιατί τα ψάρια δεν θα κα­τα­φέ­ρουν να βρουν την έξοδο δια­φυ­γής. Πώς είναι δυ­να­τόν να πε­ρι­μέ­νου­με να γνω­ρί­ζουν ότι για να κα­τευ­θυν­θούν βό­ρεια πρέ­πει να πε­ρά­σουν από το Στενό του Γι­βραλ­τάρ; Ετσι όλα τα ψάρια της Με­σο­γεί­ου συ­νω­στί­ζο­νται στη θά­λασ­σα κάτω από τα Πυ­ρη­ναία Oρη, διότι στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο η θερ­μο­κρα­σία, αλλά και η αλα­τό­τη­τα του νερού, έχει αυ­ξη­θεί πολύ. Επί­σης, η ανα­το­λι­κή Με­σό­γειος επι­βα­ρύ­νε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο από τη ρύ­παν­ση και την οξύ­τη­τα της θά­λασ­σας από ό,τι η δυ­τι­κή Με­σό­γειος. Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή θα κάνει πολύ πιο δύ­σκο­λα τα πράγ­μα­τα για την Ελ­λά­δα, την Τουρ­κία, και τις άλλες πε­ριο­χές της αν. Με­σο­γεί­ου.

Κα­θη­με­ρι­νή