ΑΠΟΨΕΙΣ

Οι αλλεργικές λεπτομέρειες της οικονομικής επιστήμης

Ηλίας Καραβόλιας
5 λεπτά ανάγνωση

Θα μας φανούν θεω­ρη­τικά και εκτός πραγ­μα­τι­κής ζωής τα παρα­κάτω . Κάνουμε λάθος.  Και το κάνουμε συχνά ως Έλληνες.

H αλλερ­γία με την λεπτο­μέ­ρεια και η βολική και ανέξοδη απο­ποί­ηση ευθύνης ( «εγώ δεν είμαι ειδικός αλλά βλέπω την μεγάλη εικόνα» )μας κάνει πολλές φορές να μην βλέ­πουμε τελικά ούτε την μύτη μας, πιστέψτε με.

Του Ηλία Καρα­βό­λια 

Ένας συνά­δελ­φος επέμενε το καλο­καίρι του 2010 ότι οι σχε­δια­σμέ­νοι πολ­λα­πλα­σια­στές με βάση τα δημο­σιο­νο­μικά μέτρα και τις περι­κο­πές στο Ά μνη­μό­νιο, θα πέσουν εντελώς έξω και θα οδη­γη­θούμε σε απί­στευτη ύφεση( την είχε προσ­διο­ρί­σει περί του 18% σε βάθος 4 ετών, φαντα­στείτε ότι φθάσαμε 24% απώ­λειες ΑΕΠ τελικά)

Αν θυμάστε, το λάθος των πολ­λα­πλα­σια­στών του ‘Α μνη­μο­νίου το παρα­δέ­χθηκε επίσημα εκ των υστέρων( και αφού ρημά­χτηκε η χώρα μας οικο­νο­μικά) και ο πρώην γενικός δ/ντης του ΔΝΤ καθ. Olivier Blanchard.

Γράφω για έναν λόγο το πιο πάνω :ο συνά­δελ­φος που εντό­πισε το σφάλμα της εκτί­μη­σης των πολ­λα­πλα­σια­στών, μας έλεγε τότε ότι είχε δια­βά­σει πολύ καλά την περί­φημη εργασία «Stochastic Implications of the Life Cycle-Permanent Income Hypothesis» (γρά­φτηκε το 1978) στην οποία εγώ προ­σω­πικά ομολογώ ότι δεν είχα εμβα­θύ­νει ( μέχρι το 2010 )

Η εργασία λοιπόν αυτή ήταν του χθε­σι­νού νομπε­λί­στα οικο­νο­μι­κών, καθη­γητή σήμερα στο Stanford, του Robert Hall.

Σύμφωνα με το θεω­ρη­τικό υπό­δειγμα που εξέτασε ο Hall, και για πολλά χρόνια μετά βελ­τι­στο­ποιούσε με βοηθούς του ερευ­νη­τές, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας εμπει­ρικά δεδο­μένα, οι κατα­να­λω­τές σε κάθε ανοιχτή οικο­νο­μία επι­διώ­κουν να κατα­νεί­μουν την κατα­νά­λωση τους στον χρόνο, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις απρό­βλε­πτες προ­ο­πτι­κές του εισο­δή­μα­τος και του πλούτου τους.

Έτσι, μια απρό­σμενη ορι­ζό­ντια περι­κοπή εισο­δή­μα­τος, εξωθεί επι­βαλ­λό­μενη από το κράτος στην δημο­σιο­νο­μική του πολι­τική, μπορεί να «εγκα­τα­στα­θεί» στο μυαλό τους ως μόνιμη χει­ρο­τέ­ρευση των οικο­νο­μι­κών προ­ο­πτι­κών τους, και  μπορεί να έχει δια­φο­ρε­τική επί­δραση από μια πχ προ­σω­ρινή αύξηση των απο­δο­χών ή ενός έκτα­κτου εισο­δή­μα­τος( οπότε και επι­βρα­δύ­νο­νται οι πολ­λα­πλα­σια­στές ανά­καμ­ψης της οικο­νο­μίας σε εύρος και χρόνο)

Με λίγα λόγια, οι μετα­βο­λές της κατα­νά­λω­σης θα έπρεπε να θεω­ρού­νται από τους σχε­δια­στές οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, σε μεγάλο βαθμό απρό­βλε­πτες με βάση τις ήδη δια­θέ­σι­μες πλη­ρο­φο­ρίες( αφού  οι ανα­με­νό­με­νες εξε­λί­ξεις έχουν, θεω­ρη­τικά, ενσω­μα­τω­θεί στις απο­φά­σεις)

Η σημασία αυτής της εργα­σίας ξεπέ­ρασε τη θεωρία της κατα­νά­λω­σης. Προ­σέ­φερε ένα από τα βασικά θεμέλια πάνω στα οποία οικο­δο­μή­θη­καν μετα­γε­νέ­στερα μακρο­οι­κο­νο­μικά υπο­δείγ­ματα, και όχι μοντέλα πιε­στικά και κατα­να­γκα­στικά όπως αυτό του Α’ μνη­μο­νίου – όπου παρά πολλοί είχαμε έντονες αντι­δρά­σεις ότι δεν έβγαινε, και φυσικά μας στοί­χισε αλλά δυο μνη­μό­νια, και αρκετά χρόνια πισω­γυ­ρί­σμα­τος από την ζωή μας.

Τέτοια μοντέλα επι­χει­ρούν να εξη­γή­σουν τις δια­κυ­μάν­σεις της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και να αξιο­λο­γή­σουν τις παρεμ­βά­σεις για τη στα­θε­ρο­ποί­ηση της.

Και στο ΔΝΤ τα χρη­σι­μο­ποιούν πλέον, όπως τα χρη­σι­μο­ποιούν πετυ­χη­μένα εδώ και καιρό στις ΗΠΑ  – πχ στην κρίση του 2008 υιο­θε­τή­θηκε ένα τέτοιο dynamic adaptive modelling.

Εμείς εδώ, κάναμε μεγάλο λάθος να μην ζητή­σουμε νωρίς προ­σφυγή στο ΔΝΤ (το έγραψε ο μακα­ρί­της Σημίτης φυσικά στην Καθη­με­ρινή τον Δεκέμ­βρη του 2008) και αργή­σαμε δυο ολό­κληρα χρόνια, βάζο­ντας στο παι­χνίδι της σωτη­ρίας μας και τους Ευρω­παί­ους, άπει­ρους και άσχε­τους τότε με την δια­χεί­ριση κρίσης χρέους( θυμίζω ότι για εμάς πρώτη φορά έφτια­ξαν μηχα­νι­σμούς στα­θε­ρό­τη­τας, ΕSM-EFSF- SSM)….

ΥΓ 1 Ο έτερος χθες νομπε­λί­στας( καθη­γη­τής στο Columbia Michael Woodford) έγραψε ενα εξαι­ρε­τικό βιβλίο το 2003, αν θυμάμαι καλά, το «Ιnterest and Prices» : μια συστη­μα­τική προ­σέγ­γιση για τη λει­τουρ­γία της νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής σε οικο­νο­μίες όπου οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες επη­ρε­ά­ζουν τη δρα­στη­ριό­τητα κυρίως μέσω των επι­το­κίων.

Όπως γράφει στο δημο­σί­ευμα του Βήματος ο Α. Αλε­ξό­που­λος https://www.tovima.gr/2026/10/12/finance/nompel-oikonomias-2026-pos-to-ayrio-epireazei-tin-oikonomia-tou-simera/, η συμβολή του Woodford επε­κτεί­νε­ται και στη δημο­σιο­νο­μική πολι­τική.

Σε εργασία του μετέ­πειτα για τον πολ­λα­πλα­σια­στή των δημό­σιων δαπανών, έδειξε ότι η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των κρα­τι­κών δαπανών για την τόνωση της οικο­νο­μίας εξαρ­τά­ται, μεταξύ άλλων, από την αντί­δραση της κεντρι­κής τρά­πε­ζας. Ιδιαί­τερα όταν τα επι­τό­κια βρί­σκο­νται κοντά στο κατώ­τατο όριό τους, οι δημό­σιες δαπάνες μπορούν, υπό συγκε­κρι­μέ­νες συν­θή­κες, να έχουν ισχυ­ρό­τερη επί­δραση στην παρα­γωγή.

Σημασία έχει, επίσης, η φύση της οικο­νο­μι­κής δια­τα­ρα­χής : αν υπο­χω­ρή­σει απότομα η ζήτηση, η μείωση των επι­το­κίων μπορεί να στη­ρί­ξει την παρα­γωγή και την απα­σχό­ληση.

Αν, όμως, η οικο­νο­μία πλήτ­τε­ται από μια απότομη αύξηση του ενερ­γεια­κού κόστους, η ίδια παρέμ­βαση ενδέ­χε­ται να εντεί­νει τις πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις. Το νέο θεω­ρη­τικό πλαίσιο επι­τρέ­πει στους οικο­νο­μο­λό­γους να εξε­τά­ζουν πώς μετα­δί­δε­ται κάθε δια­τα­ραχή στην οικο­νο­μία και ποιες παρεμ­βά­σεις μπορούν, υπό τις εκά­στοτε συν­θή­κες, να περιο­ρί­σουν τις συνέ­πειες της.

Και κάτι τελευ­ταίο : στο νεο­κεϋν­σιανό θεω­ρη­τικό πλαίσιο, με το οποίο συν­δέ­ε­ται στενά το έργο του Woodford, οι δυσκαμ­ψίες των τιμών και των μισθών επι­τρέ­πουν στη νομι­σμα­τική πολι­τική να επη­ρε­ά­ζει την πραγ­μα­τική οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, του­λά­χι­στον βρα­χυ­πρό­θε­σμα.

Η πρώτη από τις τρεις βασικές εξι­σώ­σεις του υπο­δείγ­μα­τος στη­ρί­ζε­ται ακριβώς στη θεωρία κατα­νά­λω­σης του Hall συν­δέ­ο­ντας έτσι τις συνει­σφο­ρές των δύο φετινών βρα­βευ­θέ­ντων.

Η αξιο­πι­στία των κεντρι­κών τρα­πε­ζών και η επι­κοι­νω­νία των μελ­λο­ντι­κών τους προ­θέ­σεων απο­κτούν, συνεπώς, ιδιαί­τερη σημασία.

Η λογική αυτή βρί­σκε­ται πίσω από τη λεγό­μενη forward guidance, δηλαδή την καθο­δή­γηση των προσ­δο­κιών για τη μελ­λο­ντική πορεία της νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής, που απέ­κτησε ιδιαί­τερη σημασία μετά τη χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση του 2008.

Ξαναλέω : ακού­γο­νται θεω­ρη­τικά και εκτός πραγ­μα­τι­κής ζωής τα παρα­πάνω . Κάνετε λάθος. Η επι­στη­μο­νική συζή­τηση συνε­χί­ζε­ται μεταξύ μικρο­οι­κο­νο­μι­κής και μακρο­οι­κο­νο­μι­κής, στο νεο­κευν­σιανό υπό­δειγμα που πλέον κυριαρ­χεί στην διεθνή οικο­νο­μική πολι­τική, σχετικά με το ποσό  αντα­πο­κρί­νο­νται αυτές οι θεω­ρη­τι­κές υπο­θέ­σεις στην πραγ­μα­τική συμπε­ρι­φορά των ανθρώ­πων( άλλοι πχ έχουν λεφτά για την δύσκολη ώρα, άλλοι όχι)

Όπως σωστά γράφει το δημο­σί­ευμα, οι δια­φο­ρές αυτές έχουν οδη­γή­σει σε μια νεότερη γενιά μακρο­οι­κο­νο­μι­κών υπο­δειγ­μά­των που ενσω­μα­τώ­νουν την ετε­ρο­γέ­νεια των νοι­κο­κυ­ριών, τους περιο­ρι­σμούς στον δανει­σμό και τις ανι­σό­τη­τες εισο­δή­μα­τος και πλούτου.

Ανά­λο­γοι προ­βλη­μα­τι­σμοί υπάρ­χουν και για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της καθο­δή­γη­σης των προσ­δο­κιών ( βλ Journal of Political Economy Macroeconomics, 2023 ) όπου οι ερευ­νη­τές δια­πί­στω­σαν ότι οι επι­δρά­σεις της forward guidance στις προσ­δο­κίες για την παρα­γωγή και τον πλη­θω­ρι­σμό ήταν σημα­ντικά μικρό­τε­ρες από εκείνες που προ­έ­βλεπε το τυπικό υπό­δειγμα που εξέ­τα­σαν.

Η από­σταση λοιπόν ανάμεσα στη θεωρία και στην εμπει­ρική πραγ­μα­τι­κό­τητα υπεν­θυ­μί­ζει ότι τα οικο­νο­μικά υπο­δείγ­ματα απο­τε­λούν εργα­λεία ανά­λυ­σης, με συγκε­κρι­μέ­νες υπο­θέ­σεις και περιο­ρι­σμούς. Η χρη­σι­μό­τητα τους εξαρ­τά­ται και από τη συνεχή εμπει­ρική δοκι­μα­σία τους.

ΥΓ 2 Περιττό να πω ότι καλό είναι να μην ασχο­λού­νται με την πολι­τική οι μη ειδικοί. Δεν είναι όλα του τύπου «μας εκλεγεί ο λαός γιατί έχουμε πολι­τική αντί­ληψη».

Οι ζωές μας δεν είναι για δια­χεί­ριση από όσους «νομί­ζουν» ότι ξέρουν, θέλουν ή μπορούν. Αλλά για όσους ξέρουν καλά, πολύ καλά, και φυσικά θέλουν και μπορούν….

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.