Διεθνούς ακτινοβολίας πολιτιστικό και εκπαιδευτικό πολυδύναμο κέντρο θα γίνει το νεοκλασικό σχολείο

Νέα δεδο­μένα για τον πολι­τι­σμό της Ρόδου και την ακτι­νο­βο­λία του σε ολό­κληρο τον κόσμο θα δημιουρ­γή­σει η μελ­λο­ντική ολο­κλή­ρωση της απο­κα­τά­στα­σης του νεο­κλα­σι­κού κτηρίου, που βρί­σκε­ται απέ­να­ντι από το παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου. Σύμφωνα με την αρχική πρόταση θα μετα­τρα­πεί σε σύγ­χρονο πολιτιστικό-εκπαιδευτικό κέντρο. Το κτήριο, που για έναν περίπου αιώνα χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ως σχολείο, επι­σκευά­ζε­ται εκ θεμε­λίων με πρω­το­πο­ρια­κές από τεχνι­κής άποψης μεθό­δους για τα δεδο­μένα της απο­κα­τά­στα­σης ιστο­ρι­κών κτηρίων εντός της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Πιο συγκε­κρι­μένα, σιωπηλά και χωρίς τυμπα­νο­κρου­σίες οι εργα­σίες επι­σκευής του νεο­κλα­σι­κού σχο­λείου της Μεσαιω­νι­κής Πόλης συνε­χί­ζο­νται με αμείωτη ένταση και σήμερα έχουν φτάσει σ’ ένα ιδιαι­τέ­ρως κομβικό σημείο. Έχει ξεκι­νή­σει μια μεγάλη προ­σπά­θεια για να ενι­σχυ­θούν τα υπάρ­χο­ντα θεμέλια στο κτήριο. Η εργασία αυτή κρίθηκε απα­ραί­τητη, καθώς τα απο­τε­λέ­σματα εξει­δι­κευ­μέ­νης γεω­τε­χνι­κής έρευνας έδειξαν ότι ολό­κληρο το κτήριο κατα­σκευά­σθηκε επάνω σε επίχωση από μπάζα, η οποία δημιούρ­γησε το μεγα­λύ­τερο μέρος των προ­βλη­μά­των στα­τι­κής επάρ­κειας.

Η απο­κά­λυψη αυτή οδήγησε την Υπη­ρε­σία Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου προ τετε­λε­σμέ­νων γεγο­νό­των. Οποιο­δή­ποτε έργο που αφο­ρούσε στην τοι­χο­ποιία και τη σκεπή του κτηρίου θα ήταν πραγ­μα­τικά άνευ ουσίας, εάν προη­γου­μέ­νως δεν δια­σφα­λι­ζό­ταν η πλήρης, στατική απο­κα­τά­σταση του οικο­δο­μή­μα­τος. Μετά από σοβαρή μελέτη, απο­φα­σί­σθηκε να εφαρ­μο­στεί μια πρω­το­πο­ριακή μέθοδος για την υπο­στή­ριξη του σπου­δαίου αυτού ιστο­ρι­κού κτηρίου. Όπως φαί­νε­ται και από τις φωτο­γρα­φίες που εξα­σφά­λισε η «δημο­κρα­τική», σε όλο το κτήριο, περι­με­τρικά μέσα και έξω έχουν αρχίσει να «φυτεύ­ο­νται» μικρο­πάσ­σα­λοι οπλι­σμέ­νου σκυ­ρο­δέ­μα­τος. Οι κολώνες αυτές φτάνουν σε βάθος 10 μέτρων, διότι σε εκείνο το βάθος υπάρχει πραγ­μα­τικά στέρεο έδαφος που θα μπο­ρέ­σει να στη­ρί­ξει το κτήριο.

Πρέπει να σημειω­θεί ότι τέτοια μέθοδος υπο­στή­ρι­ξης ιστο­ρι­κών κτηρίων δεν έχει εφαρ­μο­στεί στη Ρόδο κατά το παρελ­θόν. Στα σίγουρα αυτή θα απο­τε­λέ­σει το παρά­δειγμα που θα ακο­λου­θη­θεί στο μέλλον για παρό­μοια προ­βλή­ματα σε δημόσια και ιδιω­τικά έργα.

Η όλη  μελέτη έγινε από τα στελέχη της Υπη­ρε­σίας Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου, της οποίας προ­ΐ­στα­ται ο κ. Γιώργος Καρυ­δά­κης και υπο­γρά­φε­ται από τους κ.κ. Γιώργο Ντέλλα, Κώστα Σχοι­νο­χω­ρίτη, Γρηγόρη Παπα­μι­χαήλ, Πρό­δρομο Παπα­νι­κο­λάου και την κα. Παρα­σκευή Νικο­λαϊ­δου.

Ανάγκη για

πρό­σθε­τους πόρους

Το όλο έργο, κατά το έτος 2011 εντά­χθηκε στo ΕΣΠΑ, με απόφαση της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου η οποία είναι και ο ιδιο­κτή­της του ακι­νή­του. Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός που εγκρί­θηκε για το έργο ανέρ­χε­ται σε 2.000.000 ευρώ και αφο­ρούσε σειρά έργων. Αυτά περιε­λάμ­βα­ναν την αρχική επι­σκευή και στε­ρέ­ωση όλων των  τοίχων εσω­τε­ρικά και εξω­τε­ρικά, την πλήρη επι­σκευή και ενί­σχυση της κερα­μο­σκε­πής, τη δια­μόρ­φωση του περι­βάλ­λο­ντος χώρου και την ολο­κλή­ρωση του ακι­νή­του για τις ανάγκες φιλο­ξε­νίας ενός σύγ­χρο­νου και μεγάλου πολι­τι­στι­κού κέντρου.

Ωστόσο, μετά την απο­κά­λυψη που έγινε από τη γεω­τε­χνική μελέτη, απαι­τή­θηκε να ακο­λου­θη­θούν δια­φο­ρε­τι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες. Αν και αρκετά από τα έργα που αφο­ρού­σαν στην εξω­τε­ρική τοι­χο­ποιία και την κερα­μο­σκεπή ήδη είχαν προ­χω­ρή­σει, κρίθηκε απα­ραί­τητο να ξεκι­νή­σει και να ολο­κλη­ρω­θεί η θεμε­λί­ωση με τις «φυτευ­τές κολώνες». Η επι­πρό­σθετη αυτή εργασία είναι εξαι­ρε­τικά δαπα­νηρή και επειδή η ανα­γκαιό­τητά της δια­πι­στώ­θηκε στην πορεία εκτέ­λε­σης του έργου, δεν προ­ϋ­πο­λο­γί­σθηκε στην αρχική μελέτη.

Η ενα­γώ­νια προ­σπά­θεια που κατα­βάλ­λε­ται τώρα από τα στελέχη της Υπη­ρε­σίας Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου δεν αφορά μόνο την απο­κα­τά­σταση του σπου­δαίου κτηρίου, αλλά και στην εξα­σφά­λιση των υπο­λει­πό­με­νων πρό­σθε­των πόρων που απαι­τού­νται. Πρέπει να σημειω­θεί ότι, εάν οι πόροι αυτοί δεν εξα­σφα­λι­στούν, τότε το έργο θα μείνει ημι­τε­λές με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται από τεχνι­κής άποψης, αλλά και από αισθη­τι­κής θεώ­ρη­σης, καθώς το νεο­κλα­σικό σχολείο βρί­σκε­ται στο πιο κεντρικό σημείο της ιστο­ρι­κής Ρόδου. Από την άλλη πλευρά, η ολο­κλή­ρωση του σχο­λείου θα προ­σφέ­ρει για το νησί ένα αρχι­τε­κτο­νικό κόσμημα, που θα στο­λί­ζει και θα δεσπό­ζει στην περιοχή.

Γίνεται προ­σπά­θεια ωστόσο, με τις υπάρ­χου­σες πιστώ­σεις,  να ολο­κλη­ρω­θεί και να λει­τουρ­γή­σει ένα μικρό τμήμα του σχο­λείου ως επι­σκέ­ψι­μος χώρος για πολι­τι­στι­κές και εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και λει­τουρ­γία μέρους του συγκρο­τή­μα­τος ως επι­σκέ­ψι­μου εργο­τα­ξίου για ενη­μέ­ρωση του κοινού για τις σοβαρές ανα­στη­λω­τι­κές επεμ­βά­σεις.

Πρό­βλεψη για πολι­τι­στικό

και εκπαι­δευ­τικό κέντρο

Το νεο­κλα­σικό σχολείο, σε συν­δυα­σμό με τον περι­βάλ­λο­ντά του χώρο και τα γει­το­νικά μνημεία θα απο­τε­λέ­σουν ένα σύνολο πολι­τι­σμού που με τη σειρά του θα προ­στε­θεί στη «φαρέτρα» των υπο­δο­μών διε­θνούς ακτι­νο­βο­λίας που δια­θέ­τει το νησί της Ρόδου.

Ήδη, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, ως ιδιο­κτή­της και δια­χει­ρι­στής του κτηρίου μελετά να στε­γά­σει σε αυτό ένα σύγ­χρονο και πολυ­δύ­ναμο πολι­τι­στικό – εκπαι­δευ­τικό κέντρο.

Σύμφωνα με όσα  έχουν απο­φα­σι­στεί, το κέντρο αυτό στο­χεύει σε: α) ειδικές εκθέ­σεις με πολυ­μέσα για την προβολή και ανά­δειξη της ιστο­ρίας του τόπου, β) εκθέ­σεις και προ­βο­λές σύγ­χρο­νης τέχνης και δημιουρ­γίας (ζωγρα­φι­κής, γλυ­πτι­κής, φωτο­γρα­φίας, λογο­τε­χνίας, ταινίες μικρού μήκους και ντο­κι­μα­ντέρ), γ) επι­στη­μο­νι­κές και εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, ήτοι δια­λέ­ξεις, σεμι­νά­ρια και συνέ­δρια εξει­δι­κευ­μένα και δ) δημιουρ­γία τρά­πε­ζας δεδο­μέ­νων και βιβλιο­θή­κης. Το κτήριο έχει τη δυνα­τό­τητα να λει­τουρ­γή­σει και σαν σχολείο, όπως προ­βλέ­πει και η πολε­ο­δο­μική μελέτη της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου, αν αυτό απο­δε­χθεί και ο ιδιο­κτή­της του, ενώ παράλ­ληλα θα μπορεί να φιλο­ξε­νεί και αρκετές από τις δρα­στη­ριό­τη­τες του πολι­τι­στι­κού και εκπαι­δευ­τι­κού κέντρου.

Στην εσω­τε­ρική αυλή του θα μπορούν να οργα­νώ­νο­νται, με ελαφρά καθί­σματα και ξύλινα βάθρα, υπαί­θριες καλ­λι­τε­χνι­κές εκδη­λώ­σεις μου­σι­κής κάτω από τη σκιερή δροσιά του υπε­ραιω­νό­βιου πεύκου της, ενώ οι περι­με­τρι­κές στοές θα λει­τουρ­γούν ως διά­δρο­μοι επι­κοι­νω­νίας.

Η νέα χρήση του σχο­λείου ως Πολι­τι­στικό Κέντρο είναι ιδιαί­τερα σημα­ντική για την απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη του νεο­κλα­σι­κού αυτού κτηρίου του τέλους του 19ου αι., αλλά και για το ζωντά­νεμα ενός υπο­βαθ­μι­σμέ­νου τμή­μα­τος στην καρδιά της Μεσαιω­νι­κής πόλης, δίπλα από τα σημα­ντι­κό­τερα μνημεία του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου, των ερει­πίων του Αγίου Ιωάννη, του Σου­λεϊ­μάν τζαμί και της βυζα­ντι­νής οχύ­ρω­σης του Κολ­λά­κιου.

Τα στελέχη της Υπη­ρε­σίας Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου, στη μελέτη τους επι­ση­μαί­νουν ότι «οι εκπαι­δευ­τι­κές και πολι­τι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες του Πολι­τι­στι­κού Κέντρου ται­ριά­ζουν απόλυτα με το Σχολείο και η ανα­βί­ωσή του, μέσα από την τέχνη και τον Πολι­τι­σμό ανάμεσα στους τόσο σημα­ντι­κούς αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους προσ­δί­δει τοπική σημασία στην ιστο­ρική περιοχή του Κολ­λά­κιου της Μεσαιω­νι­κής πόλης της Ρόδου, αλλά και υπερ­το­πική, σε έναν τόσο ευαί­σθητο χώρο της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου».

Η ιστορία του

νεο­κλα­σι­κού σχο­λείου

Το Νεο­κλα­σικό Σχολείο απο­τε­λεί ένα χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα μνη­μείου με δια­χρο­νική εξέλιξη στη Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου. Το αρχικό σχολικό κτήριο ανε­γέρ­θηκε κατά το έτος 1876 πάνω στα ερείπια του καθο­λι­κού του Αγίου Ιωάννου των Ιπποτών της Ρόδου και Μεγάλου (τότε) Τζαμιού.  Το πρώτο σχολείο ήταν διώροφο, όπως φαί­νε­ται και από τη σπάνια φωτο­γρα­φία που εξα­σφά­λισε η δημο­κρα­τική για τους ανα­γνώ­στες της. Όμως, μερικά χρόνια αργό­τερα, αυτό το πρώτο, διώροφο κτήριο κατα­στρά­φηκε. Στη θέση του το σχολείο ξανα­χτί­στηκε (το έτος 1898) στη μορφή που σώζεται μέχρι σήμερα.

Το σχολείο αυτό, στη διάρ­κεια της Οθω­μα­νι­κής κατοχής, λει­τουρ­γούσε ως κανο­νικό Δημο­τικό, Γυμνά­σιο και Λύκειο και για τα αγόρια και για τα κορί­τσια σε δια­φο­ρε­τι­κές αίθου­σες. Στο σχολείο μπο­ρού­σαν να φοιτούν και σπου­δα­στές από άλλα ελλη­νικά νησιά που ανήκαν στην οθω­μα­νική αυτο­κρα­το­ρία, καθώς επίσης την Κύπρο και τη Μ. Ασία. Το σχολείο ήταν σύγ­χρονο και γνωστό και από αυτό φέρεται να απο­φοί­τη­σαν δια­νο­ού­με­νοι της εποχής. Στη μελέτη της Υπη­ρε­σίας Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων και Τεχνι­κών Έργων Δωδε­κα­νή­σου­γί­νε­ται η εξής αναφορά: “Τρεις εξό­ρι­στοι δια­νο­ού­με­νοι από την Κων­στα­ντι­νού­πολη ο Ahmed Midhat Efendi, ο Ebuzziya Tevfik και ο Cemal Bey έζησαν στη Ρόδο από το 1873 έως το 1876 και δημιούρ­γη­σαν ένα ειδικό προς τούτο ίδρυμα (Cemiyet – i – ilmiye) με σκοπό την ίδρυση ενός σύγ­χρο­νου σχο­λείου και την προ­μή­θεια με βιβλία της βιβλιο­θή­κης Hafiz Ahmed Aga και του σχο­λείου. Εκεί φοίτησε ο δημο­σιο­γρά­φος και συγ­γρα­φέας Yunus Nadi Abahoglu (1880-1945).Οι πλη­ρο­φο­ρίες προ­έρ­χο­νται από βιβλιο­γρα­φική έρευνα του Dr John Robert Barnes, στον οποίο εκφρά­ζο­νται θερμές ευχα­ρι­στίες».

Ολό­κληρη η περιοχή

ως πολι­τι­σμικό σύνολο

Σε εξέλιξη βρί­σκο­νται και οι εργα­σίες της δια­μόρ­φω­σης του περι­βάλ­λο­ντος χώρου και του αρχαιο­λο­γι­κού περι­πά­του. Δια­μορ­φώ­θηκε με μηχα­νικά μέσα ο πεζό­δρο­μος του αρχαιο­λο­γι­κού περι­πά­του δυτικά και νότια της αυλής του σχο­λείου και παράλ­ληλα με το βυζα­ντινό και ιππο­τικό τείχος. Απο­κα­τα­στά­θηκε τμήμα της βόρειας όψης της δια­μόρ­φω­σης του ενδιά­με­σου πλα­τώ­μα­τος μεταξύ της σημε­ρι­νής δυτικής αυλής του σχο­λείου και της πλα­τείας Κλε­ο­βού­λου, που αντι­στοι­χεί στο επίπεδο της πλα­τείας μπροστά από την εκκλη­σία του Αγίου Ιωάννη, με κατα­σκευή πέτρι­νων τοιχίων.

Δια­μορ­φώ­θη­καν και ανα­δεί­χθη­καν τα υπο­λείμ­ματα του δυτικού τείχους του βυζα­ντι­νού κάστρου, που είχαν δια­σω­θεί σε τομή, κατά τη διάρ­κεια της δια­μόρ­φω­σης της πλα­τείας στην ιταλική περίοδο.

Μετά την εξεύ­ρεση πόρων θα ολο­κλη­ρω­θεί η απο­κα­τά­σταση του σχο­λείου και η μετα­τροπή του σε πολι­τι­στικό και εκπαι­δευ­τικό κέντρο. Θα ακο­λου­θή­σει η ολο­κλή­ρωση της δια­μόρ­φω­σης του περι­βάλ­λο­ντος χώρου. Θα ανα­κα­τα­σκευα­στεί το υπό­λοιπο τμήμα του βόρειου τοιχίου, μέχρι τη σκάλα της πρό­σβα­σης στο δια­μορ­φω­μένο χώρο της ανα­σκα­φής του Αγίου Ιωάννη και θα κατα­σκευα­σθεί η νέα πέτρινη σκάλα πρό­σβα­σης στη δυτική αυλή του σχο­λείου, θα επι­στρω­θεί το δάπεδο με βοτσα­λωτά και θα κατα­σκευα­σθούν μεταλ­λικά κιγκλι­δώ­ματα, σύμφωνα με την εγκε­κρι­μένη μελέτη, προ­κει­μέ­νου να γίνει δυνατή στο επίπεδο αυτό η επι­κοι­νω­νία με την εκκλη­σία του Αγίου Ιωάννη. Το πλάτωμα αυτό θα επι­στρω­θεί με βοτσα­λωτό δάπεδο και θα συν­δέ­ε­ται με τον περί­δρομο του δυτικού τείχους του Κολ­λά­κιου και την πλατεία νότια του παλα­τιού.

Θα ακο­λου­θή­σει η κατα­σκευή του αυλό­τοι­χου, παράλ­λη­λου προς τα τείχη, δια­μορ­φώ­νο­ντας μια αυλή ανε­ξάρ­τητη, δυτικά και νότια του σχο­λείου, με κολω­νά­κια και μεταλ­λικά κιγκλι­δώ­ματα, όπως και τα αντί­στοιχα παλιά. Ανάμεσα σ’ αυτόν και τα τείχη θα δια­μορ­φω­θεί πεζό­δρο­μος με πατη­μένο χώμα για τον αρχαιο­λο­γικό περί­πατο. Μεταξύ του ενδιά­με­σου επι­πέ­δου και της αυλής του σχο­λείου στη βόρεια πλευρά θα κατα­σκευα­στεί, εκτός από τη συνέ­χεια της πέτρι­νης σκάλας και ράμπα από οπλι­σμένο σκυ­ρό­δεμα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Τέλος, θα δια­μορ­φω­θεί ο ισό­γειος χώρος του πύργου του ρολο­γιού στη νοτιο­δυ­τική γωνία του βυζα­ντι­νού κάστρου, όπου θα υπάρχει και ενη­μέ­ρωση για τη βυζα­ντινή και την ιππο­τική οχύρωση του Κολ­λά­κιου στην περιοχή.