Την Ολυμπιάδα δείχνουν τα νέα ευρήματα στην Αμφίπολη

Άτομο 5, οστά που έχουν υποστεί την επί­δραση υψηλής θερ­μο­κρα­σίας, μετά από καύση.

Νέος κύκλος ερμη­νειών ανοίγει με τα συμπε­ρά­σματα της μελέτης των σκε­λε­τι­κών κατα­λοί­πων του ταφικού μνη­μείου στο λόφο Καστά της Αμφί­πο­λης. Από τους πέντε σκε­λε­τούς που ερευ­νή­θη­καν προ­έ­κυψε ότι ανήκουν σε μια γυναίκα άνω των 60 ετών, δυο άντρες (35 με 45 ετών), ένα βρέφος και μια ανδρική καύση από την οποία σώζο­νται λίγα στοι­χεία.

Η μελέτη του DNA  θα δείξει αν υπάρ­χουν δεσμοί συγ­γέ­νειας μεταξύ των νεκρών. Επι­κρα­τέ­στερο όμως σενάριο σύμφωνα με επι­στή­μο­νες του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού «δείχνει» την Ολυ­μπιάδα, μητέρα του Μ. Αλε­ξάν­δρου να είναι η γυναίκα που βρέθηκε εντα­φια­σμένη. «Η μόνη γυναίκα που θα μπο­ρούσε να δικαιο­λο­γή­σει την ύπαρξη του Λέοντα στην κορυφή του λόφου είναι η μητέρα του Μ. Αλέ­ξαν­δρου . Η Ολυ­μπιάδα ήταν δυο φορές αρχηγός στρατού, μια των Μολ­λο­σών (από τους οποίους κατα­γό­ταν) και μια των Μακε­δό­νων λόγω του γάμου της με τον Φίλιππο Β.. Κινή­θηκε ενα­ντίον του Κάσ­σαν­δρου ως αρχηγός των Μακε­δό­νων και μην ξεχνάμε ότι ήταν επι­κε­φα­λής του ηπει­ρω­τι­κού στρατού όταν έπρεπε να τον αντι­με­τω­πί­σει για να ενι­σχύ­σει τη θέση του μικρού τότε Αλέ­ξαν­δρου».

Η ανα­μό­χλευση των οστών οφεί­λε­ται σύμφωνα με την διε­πι­στη­μο­νική ομάδα που ερεύ­νησε το υλικό (των Πανε­πι­στη­μίων Αρι­στο­τε­λείου και Δημο­κρι­τείου,) σε δρα­στη­ριό­τητα τυμ­βω­ρύ­χων. «Είναι σαφές πια ότι το ανα­κά­τωμα οφεί­λε­ται σε αυτούς». Τωρα  για την συνύ­παρξη του νεο­γέν­νη­του, των δυο ανδρών και της ανδρι­κής καύσης δίπλα στην ηλι­κιω­μένη, θα απο­τε­λέ­σει τροφή για τους ιστο­ρι­κούς κι άλλες ειδι­κό­τη­τες επι­στη­μό­νων. «Αλλωστε τα παιδιά του Κάσ­σαν­δρου και της Θεσ­σα­λο­νί­κης (ετε­ρο­θαλή αδερφή του Μ. Αλέ­ξαν­δρου) ήταν εγγόνια της Ολυ­μπιά­δας. Και όπως ανα­φέ­ρουν ιστο­ρι­κές πηγές αλλη­λο­σκο­τώ­θη­καν» μας επι­ση­μαί­νουν αρχαιο­λό­γοι.

Από τερη­δόνα ως άλογα

Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση που δόθηκε στη δημο­σιό­τητα από το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, τα σκε­λε­τικά κατά­λοιπα του ταφικού μνη­μείου, από τον λόφο Καστά Αμφί­πο­λης αντι­στοι­χούν σε 550 περίπου οστά, θρυμ­μα­τι­σμένα και ακέραια, ένα κρανίο σε αρκετά καλή κατά­σταση, από το οποίο λείπουν τα οστά που συν­θέ­τουν το πρόσωπο, και μία σχεδόν ακέραιη κάτω γνάθος. Δεν βρέ­θη­καν δόντια, εκτός από μία τερη­δο­νι­σμένη ρίζα δεξιού δεύ­τε­ρου προ­γόμ­φιου, η οποία βρι­σκό­ταν μέσα στη κάτω γνάθο και εμφα­νί­ζει προ­χω­ρη­μένο ακρορ­ρι­ζικό από­στημα.

Από τα 550 οστά που κατα­με­τρή­θη­καν, τα 157 προ­έ­κυ­ψαν κατόπιν προ­σε­κτι­κής ανά­τα­ξης από δια­φο­ρε­τικά θραύ­σματα διά­σπαρ­των οστών, κατα­γρά­φη­καν συστη­μα­τικά σε βάση δεδο­μέ­νων και έγινε προ­σπά­θεια από­δο­σης τους σε επι­μέ­ρους άτομα.  Επι­πλέον, ανα­γνω­ρί­στη­καν οστά ζώων, κάποια από τα οποία φαί­νε­ται να ανήκουν σε μακρά οστά ιπποει­δούς. Τα οστά των ζώων θα μελε­τη­θούν από ειδικό ζωο­αρ­χαιο­λόγο.

Γυναίκα σε εμη­νό­παυση

Η γυναίκα υπο­λο­γί­ζε­ται ,-σύμφωνα με τον προσ­διο­ρι­σμό του φύλου που έγινε βάσει συγκε­κρι­μέ­νων δεικτών- ότι είναι άνω των 60 ετών, με ύψος 1,`57 εκ. όπως έδειξαν οι μετρή­σεις των μακρών οστών. Μαλιστα ο μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός των οστών που βρέ­θη­καν στον κιβω­τιό­σχημο τάφο ανήκουν στον γυναι­κείο σκελετό.

Στα συμπε­ρά­σματα βοήθησε η μελέτη: στα οστά της πυέλου (λεκάνης), τα οστά του κρανίου (μεσό­φρυο, υπε­ρό­φρυα τόξα, κλίση του μετω­πιαίου, μετω­πιαία ογκώ­ματα, κάτω κρο­τα­φική γραμμή, μαστοει­δείς απο­φύ­σεις, ινιακό έπαρμα), η κάτω γνάθος  (γένειο, γωνία κάτω γνάθου, κλάδοι) και η μορ­φο­λο­γική διά­πλαση των οστών (μετρή­σεις των μακρών οστών). Επίσης σε τμήμα της αρι­στε­ρής ηβικής σύμ­φυ­σης (πρόσθιο τμήμα της λεκάνης), στο βαθμό συνο­στέ­ω­σης των κρα­νια­κών ραφών, στην έντονη προ­θα­νά­τια απώλεια των οπί­σθιων δοντιών και στις δύο πλευρές της κάτω γνάθου. Ακόμη η ηλικία προσ­διο­ρί­ζε­ται από την παρου­σία μετα­βο­λι­κών νοση­μά­των, όπως είναι η οστε­ο­πό­ρωση και η μετω­πιαία υπε­ρό­στωση (Hyperostosis Frontalis Interna: πάχυνση των τοι­χω­μά­των του κρανίου, εσω­τε­ρικά του μετω­πιαίου οστού, η οποία είναι συνήθως ασυμ­πτω­μα­τική και συν­δέ­ε­ται με ορμο­νι­κές δια­τα­ρα­χές που εμφα­νί­ζο­νται συχνά σε γυναί­κες μετά την εμμη­νό­παυση), και στις έντονες εκφυ­λι­στι­κές αλλοιώ­σεις, κυρίως στη σπον­δυ­λική στήλη και στις οστε­ο­ποι­ή­σεις ενθέ­σεων και χόνδρων στα μακρά οστά και στις πλευρές.

Θάνατος από αιχμηρό όργανο

Οι άνδρες υπο­λο­γί­ζο­νται σε 35 έως 45 ετών (ο ενας νεό­τε­ρος ο άλλος μεγα­λύ­τε­ρος) βάσει: των ανα­το­μι­κών σημείων στα οστά της πυέλου (λεκάνης) ,της μορ­φο­λο­γι­κής διά­πλα­σης των μακρών οστών (μετρή­σεις των μακρών οστών). Επίσης στα συμπε­ρά­σματα συνέ­βα­λαν η μελέτη στις δύο ηβικές συμ­φύ­σεις (πρόσθιο τμήμα της λεκάνης), στις εκφυ­λι­στι­κές αλλοιώ­σεις της ωτοει­δούς επι­φά­νειας της αρι­στε­ρής πυέλου (η περιοχή της λεκάνης που αρθρώ­νε­ται με το ιερό οστό) και στην πλήρη συνο­στέ­ωση των επι­φύ­σεων των στερ­νι­κών άκρων και στις δύο κλείδες.

Σημειώ­νε­ται ότι ο σχετικά νεα­ρό­τε­ρος από τους δύο άνδρες (άτομο 2) με ύψος που υπο­λο­γί­ζε­ται στα 1,68 εκ. , φέρει ίχνη τομών (cut marks) στην αρι­στερή άνω θωρα­κική μοίρα, σε δύο πλευρές και αυχε­νικό σπόν­δυλο, καθώς και στην κάτω επι­φά­νεια του στερ­νι­κού άκρου της αρι­στε­ρής κλείδας. Ταυ­τί­ζο­νται πιθανόν με επι­θε­τικά χτυπήματα-τραυματισμούς, που θα πρέπει να έγιναν εξ επαφής με αιχμηρό όργανο π.χ. μαχαι­ρί­διο, και προ­κά­λε­σαν το θάνατο του, καθώς δεν δια­κρί­νο­νται ενδεί­ξεις επού­λω­σης.  Ο δεύ­τε­ρος άνδρας (άτομο 3) υψους 1,62-1,63 εκ, είναι λίγο μεγα­λύ­τε­ρος σε σχέση με τον πρώτο, έχει ενδεί­ξεις εγκάρ­σιου, πλήρως επου­λω­μέ­νου, κατάγ­μα­τος στη δεξιά του κερκίδα, σχετικά κοντά στο δεξιό καρπό. Επι­πλέον, και οι δύο άνδρες παρου­σιά­ζουν εκφυ­λι­στι­κές αλλοιώ­σεις οστε­ο­αρ­θρί­τι­δας και σπον­δυ­λαρ­θρί­τι­δας σε δια­φο­ρε­τικά σημεία των σκε­λε­τών τους.

Το βρέφος

Το τέταρτο άτομο είναι ένα νεο­γέν­νητο όπως έδειξαν οι μετρή­σεις μήκους και πλάτους του αρι­στε­ρού βρα­χιο­νίου και της αρι­στε­ρής κάτω γνάθου, όμως οι επι­στή­μο­νες δεν κατά­φε­ραν να προσ­διο­ρί­σουν το φύλο, καθώς τα μορ­φο­λο­γικά χαρα­κτη­ρι­στικά διά­κρι­σης φύλου στα οστά των νεογνών δεν είναι σαφή.

Από το πέμπτο άτομο σώζο­νται μόλις μόλις εννέα (9) θραύ­σματα, κυρίως μακρών οστών, που φέρουν όλες τις παρα­μορ­φώ­σεις αλλά και τους απο­χρω­μα­τι­σμούς (υπό­λευκο και μπλε/γκρι) που συνα­ντώ­νται στις περι­πτώ­σεις πλήρους καύσης σαρ­κω­μέ­νου νεκρού και ανήκει πιθα­νό­τατα σε ενήλικο άτομο.

Η γενική εικόνα εύρεσης των σκε­λε­τι­κών κατα­λοί­πων συνη­γο­ρεί στην ανα­μό­χλευση τους από ανθρω­πο­γενή επέμ­βαση, η οποία φαί­νε­ται ότι αφο­ρούσε τόσο στο εσω­τε­ρικό του χώρου 4, όσο και στο εσω­τε­ρικό του κιβω­τιό­σχη­μου τάφου.

Μια σειρά ανα­λυ­τι­κών μεθόδων στα σκε­λε­τικά ευρή­ματα του ταφικού μνη­μείου του λόφου Καστά, θα δώσουν περισ­σό­τερα στοι­χεία για  καλύ­τερη τεκ­μη­ρί­ωση, που αφορούν στις παθο­λο­γι­κές αλλοιώ­σεις, στην δια­τροφή, στη συγ­γέ­νεια και στον τόπο κατα­γω­γής των ανθρώ­πων αυτών, δηλαδή εάν πρό­κει­ται για  άτομα που γεν­νή­θη­καν και μεγά­λω­σαν στην Αμφί­πολη ή για άτομα που μετα­κι­νή­θη­καν από κάπου αλλού κατά την διάρ­κεια της ζωής τους και εντα­φιά­στη­καν στο συγκε­κρι­μένο ταφικό μνημείο.

Μεταξύ άλλων σχε­διά­ζο­νται:

– Ακτι­νο­λο­γική μελέτη, ιστολογικές-μικροσκοπικές ,ανα­λύ­σεις στα­θε­ρών ισο­τό­πων άνθρακα και αζώτου, ανα­λύ­σεις στρο­ντίου.

– Παλαιο­γε­νε­τι­κές ανα­λύ­σεις (αρχαίο DNA) με σκοπό την περι­γραφή της βιο­λο­γι­κής και γενε­τι­κής ιστο­ρίας των ατόμων.

Η εφαρ­μογή AMS χρο­νο­λο­γή­σεων σε δείγ­ματα τόσο των ανθρώ­πι­νων οστών όσο και των συγκεί­με­νων ζώων, θα συμπλη­ρώ­σει την εικόνα της δια­δο­χής των ταφών, η οποία δεν μπορεί να ανα­συ­στα­θεί μέσα από την ανα­σκα­φική δια­δι­κα­σία.

Οι μακρο­σκο­πι­κές όσο και οι ανα­λυ­τι­κές μέθοδοι θα εφαρ­μο­στούν σε ένα μεγάλο αριθμό σκε­λε­τών, περίπου 300, από τα νεκρο­τα­φεία της Αμφί­πο­λης, στο πλαίσιο διετούς ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος, που χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το ΥΠΠΟΑ και πραγ­μα­το­ποιεί­ται από πολυ­πληθή ερευ­νη­τική ομάδα με επι­κε­φα­λής τις κυρίες Σ. Τρια­ντα­φύλ­λου, επί­κουρη Καθη­γή­τρια Προϊ­στο­ρι­κής Αρχαιο­λο­γίας και Οστε­ο­αρ­χαιο­λο­γίας, Τμήμα Ιστο­ρίας Αρχαιο­λο­γίας, ΑΠΘ και  Χ. Παπα­γε­ωρ­γο­πού­λου, επί­κουρη Καθη­γή­τρια Φυσικής Ανθρω­πο­λο­γίας, Τμήμα Ιστο­ρίας Εθνο­λο­γίας, Εργα­στή­ριο Φυσικής Ανθρω­πο­λο­γίας, ΔΠΘ. Στόχος είναι να απο­κτη­θεί πολύ­τιμο συγκρι­τικό υλικό.