Αντί μνημοσύνου – Αφιερωμένο στη μνήμη του Παναγιώτη Γράββαλου

Με καθυ­στέ­ρηση λίγων ημερών, γίναμε γνώστες της θλι­βε­ρής είδησης του θανάτου (24 Δεκεμ­βρίου) του Χαράκτη, Ζωγρά­φου και Γρα­φί­στα Πανα­γιώτη Γράβ­βα­λου.

Η απώλειά του βύθισε στο πένθος την οικο­γέ­νειά του, όλα τα αγα­πη­μένα του πρόσωπα και σκόρ­πισε τη θλίψη σε όσους τον γνώ­ρι­σαν και συνα­να­στρά­φη­καν μαζί του. Για το Μουσείο Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης του Δήμου Ρόδου, ο αεί­μνη­στος εξαί­ρε­τος Καλ­λι­τέ­χνης δεν ήταν ο οιοσ­δή­ποτε δημιουρ­γός. Άφησε την καλ­λι­τε­χνική του σφρα­γίδα στην νεότερη ιστορία της Πινα­κο­θή­κης μας. Και τούτο γιατί διε­τέ­λεσε Μέλος της Καλ­λι­τε­χνι­κής Επι­τρο­πής για 26 συναπτά έτη από το 1982 έως και το 2008! Όλα αυτά τα χρόνια αφιέ­ρωσε πολύ­τιμο χρόνο από την καθη­με­ρι­νό­τητά του προ­κει­μέ­νου να τιμήσει τη θέση την οποία κατείχε. Δεν παρέ­λειπε ποτέ να τονίζει ότι: «Η προ­σφορά του Μου­σείου Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης του Δήμου Ρόδου, δεν έχει εκτι­μη­θεί ακόμη ιστο­ρικά και πρέπει όλοι μας να βοη­θή­σουμε στην κατεύ­θυνση αυτή, ώστε να πάρει την θέση που του αρμόζει στη σύγ­χρονη Ιστορία της Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης».

Στο πλαίσιο αυτής της άποψης, εργά­στηκε και προ­σπά­θησε με την βοήθεια και τις γνω­ρι­μίες του να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν στη πόλη μας εκθέ­σεις από γνω­στούς και εξαί­ρε­τους καλ­λι­τέ­χνες, βοήθησε τα μέγιστα στον εμπλου­τι­σμό της συλ­λο­γής της Πινα­κο­θή­κης με έργα που δωρί­θη­καν είτε αγο­ρά­σθη­καν.

Απο­κο­ρύ­φωμα της αγάπης του για την Ρόδο την οποία απο­κα­λούσε «δεύτερη πατρίδα», απο­τέ­λεσε το γεγονός της δωρεάς 150 δικών του έργων χαρα­κτι­κής, 650 βιβλίων για την βιβλιο­θήκη της πινα­κο­θή­κης, τριών έργων χαρα­κτι­κής Κυπρίων Χαρα­κτών, και μίας εκτυ­πω­τι­κής πρέσας βαθυ­τυ­πίας.

Το Φεβρουά­ριο του 2005 ως ελά­χι­στο δείγμα ευγνω­μο­σύ­νης προς το πρόσωπό του, το Μουσείο διορ­γά­νωσε στο κτήριο της Δημο­τι­κής Πινα­κο­θή­κης τιμη­τική έκθεση με έργα χαρα­κτι­κής από αυτά που δώρισε. Την ημέρα των εγκαι­νίων ο καλ­λι­τέ­χνης ανέφερε: «Θέλω πρώτα να εκφράσω τα συναι­σθή­ματά μου γι΄αυ­τές τις εκδη­λώ­σεις αγάπης, που γίνο­νται στη δεύτερη πατρίδα μου τη Ρόδο. Αισθά­νο­μαι μεγάλη συγκί­νηση και χαρά γιατί μου δίνεται η ευκαι­ρία να δείξω έμπρα­κτα αυτά που νιώθω για τη Ρόδο, για τις αρχές της και για τον κόσμο της, τον κόσμο που τόσο αγάπησα και με αγάπησε σε όλη αυτή τη πορεία, από το 1982 μέχρι σήμερα».

Η πλήρης αναφορά στο πλούσιο βιο­γρα­φικό του δεν είναι της παρού­σης. Να αναφέρω μόνο ότι ο Πανα­γιώ­της Γράβ­βα­λος γεν­νή­θηκε στη Λαμία το 1933. Σπού­δασε με υπο­τρο­φία του ΙΚΥ στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δασκά­λους τον Γιάννη Μόραλη και τον Σπύρο Παπα­λουκά. Μετά το 1960 σπού­δασε και ασχο­λή­θηκε με τις Γρα­φι­κές Τέχνες. Δίδαξε στο Εργα­στή­ριο Γρα­φι­κών Τεχνών της Σχολής Δοξιάδη κοντά στο χαράκτη Α. Τάσσο, με τον οποίο και συνερ­γά­στηκε για τη σχε­δί­αση πολλών ελλη­νι­κών και ξένων γραμ­μα­το­σή­μων. Το 1971 σε παγκό­σμιο δια­γω­νι­σμό στη Βαρ­σο­βία, βρα­βεύ­τηκε αφίσα του με αθλη­τικό περιε­χό­μενο με το Α’ βραβείο. Έχει βρα­βευ­τεί διεθνώς για πολλά γραμ­μα­τό­σημά του. Από το 1986 ήταν καλ­λι­τε­χνι­κός σύμ­βου­λος στην Ιονική Τράπεζα όπου δημιούρ­γησε τη συλλογή χαρα­κτι­κής, επι­με­λή­θηκε τις εκδό­σεις της και προ­ε­τοί­μασε τη λει­τουρ­γία του Μου­σείου Χαρα­κτι­κής και Γρα­φι­κών Τεχνών της ίδιας Τρά­πε­ζας. Έργα του υπάρ­χουν σε πολλά Μουσεία χαρα­κτι­κής, Γρα­φι­κών Τεχνών και φιλο­τε­λι­σμού σε όλο τον κόσμο. Στο διά­στημα 1997-2004, ασχο­λή­θηκε με τους Ολυ­μπια­κούς Αγώνες της Αθήνας ως Καλ­λι­τε­χνι­κός Σύμ­βου­λος. Από το 1997 μέχρι και την έναρξη των Αγώνων, σχε­δί­ασε πάρα πολλές από τις καρ­φί­τσες πέτου που κυκλο­φό­ρη­σαν. Σχε­δί­ασε επίσης τα 24 επίσημα Συλ­λε­κτικά Νομί­σματα που εξέδωσε το Νομι­σμα­το­κο­πείο της Τρά­πε­ζας Ελλάδος, από τα οποία 8 Χρυσά και 16 Αση­μέ­νια. Επι­με­λή­θηκε καλ­λι­τε­χνικά τα Ολυ­μπιακά και Παρα­ο­λυ­μπιακά μετάλ­λια των Αγώνων.

Πιστεύ­ο­ντας στον κοι­νω­νικό ρόλο της τέχνης και του καλ­λι­τέ­χνη, υπήρξε ιδρυ­τικό μέλος του Κέντρου Εικα­στι­κών Τεχνών, ενώ συμ­με­τείχε σε όλες τις εκθέ­σεις της, όπως και σε εκείνες του Συν­δέ­σμου Σύγ­χρο­νης Τέχνης, της Ομάδας για την Επι­κοι­νω­νία και την Εκπαί­δευση στην Τέχνη και της ομάδας Κέντρο Χαρα­κτι­κής.

Το ενδια­φέ­ρον του καλ­λι­τέ­χνη για τα προ­βλή­ματα του κοι­νω­νι­κού χώρου τον οδήγησε από νωρίς σε μία θεμα­το­λο­γία ανθρω­πο­κε­ντρική, που περιέ­γραψε και σχο­λί­ασε ανθρώ­πι­νες και κοι­νω­νι­κές κατα­στά­σεις με τρόπο καθαρό και ευα­νά­γνω­στο. Οι δρα­στη­ριό­τη­τές του στον εικα­στικό χώρο, δυνα­μι­κές και σημα­ντι­κές, δεν περιο­ρί­σθη­καν μόνο στη δημιουρ­γία έργων τέχνης, αλλά επε­κτά­θη­καν στην οργά­νωση, διάδοση και ανα­νέ­ωση της καλ­λι­τε­χνι­κής παι­δείας, στην ανα­νέ­ωση και ανά­πτυξη των γρα­φι­κών τεχνών της χώρας καθώς και σε πολλούς ακόμα τομείς των εφαρ­μο­σμέ­νων τεχνών.

Ο Πανα­γιώ­της Γράβ­βα­λος, ήταν άνθρω­πος σεμνός, προ­ση­νής, ανοι­χτό­καρ­δος και αγα­πη­τός σε όλους,

Αγαπητέ και αλη­σμό­νητε Πανα­γιώτη Γράβ­βαλε, πάντα θα ανα­γνω­ρί­ζουμε και θα τιμούμε την εξαί­ρετη προ­σφορά σου, γιατί κι εσύ μας τίμησες μας εμπι­στεύ­τη­κες, μας αγά­πη­σες και αφιέ­ρω­σες τη ζωή σου ολό­κληρη στον πολι­τι­σμό, τον οποίο ακόμη και με την ίδια την παρου­σία σου, σε κάθε στιγμή της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και των συνα­να­στρο­φών σου, τον εκπρο­σω­πού­σες. Θα είσαι πάντα μαζί μας, στη σκέψη μας, και στο μουσείο της εικα­στι­κής ιστο­ρίας του τόπου μας θα υπάρχει μια θέση ξεχω­ρι­στή και για σένα. Δεν θα σε ξεχά­σουμε ποτέ, θα κάνουμε ότι είναι δυνατόν για να δια­τη­ρή­σουμε την μνήμη σου ζωντανή. Αισθα­νό­μα­στε πως ήσουν ένα μέλος της οικο­γέ­νειας του Μου­σείου μας.

Ο ήρεμος τρόπος, που φτε­ρού­γισε η αδύναμη καρδιά σου και η ψυχή σου, μαζί με την αγάπη όλων μας, συνο­δεύ­ουν το ταξίδι σου προς ένα τόπο αγγε­λικό μόνο για ενά­ρε­τους.

Για το Δ.Σ

Δρ. Νικό­λαος Τσ. Φρόνας

Πρό­ε­δρος

Μου­σείου Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης

Δήμου Ρόδου