Τι περιμένει την Ελλάδα το 2016

Παρά την μνη­μο­νια­κή της απο­μό­νω­ση και… μο­να­ξιά, η εγ­χώ­ρια οι­κο­νο­μία είναι υπο­χρε­ω­μέ­νη να βα­δί­σει το 2016 σε ενα πολύ δια­φο­ρε­τι­κό διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον, που κα­θο­ρί­ζε­ται ήδη από με­γά­λες αλ­λα­γές στις κε­φα­λαια­κές ροές σε όλα τα επί­πε­δα.

Αναμ­φί­βο­λα οι οι­κο­νο­μι­κές και συ­να­κό­λου­θα πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις στην χώρα κα­θο­ρί­ζο­νται ήδη από τους όρους που έχουν θέσει οι συ­ζη­τή­σεις για την ανα­διάρ­θρω­ση του χρέ­ους και την πο­ρεία της δια­χεί­ρι­σης του προ­σφυ­γι­κού ζη­τή­μα­τος.

Και στα δύο ζη­τή­μα­τα όμως η εμπλο­κή του ευ­ρω­παϊ­κού πα­ρά­γο­ντα είναι εκ των πραγ­μά­των κα­θο­ρι­στι­κή, χωρίς από την άλλη πλευ­ρά ο ρόλος της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης να έχει την δυ­να­τό­τη­τα να επη­ρε­ά­σει απο­φα­σι­στι­κά τις τε­λι­κές επι­λο­γές.

Το οι­κο­νο­μι­κό υπό­βα­θρο όμως αυτής της “συ­ζή­τη­σης” – παρά το ότι μοιά­ζει “πε­ρι­φε­ρεια­κό” και σχε­τι­κά απο­μο­νω­μέ­νο – ήδη έχει αρ­χί­σει να αλ­λά­ζει σε διε­θνές επί­πε­δο στο β΄ εξά­μη­νο του 2016 μέσα από τις συ­νέ­πειες των απο­φά­σε­ων που δρο­μο­λο­γή­θη­καν από τους δύο κύ­ριους πρω­τα­γω­νι­στές της πα­γκό­σμιας οι­κο­νο­μί­ας τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Αυτοί που κα­θο­ρί­ζουν το παι­χνί­δι

Και οι δύο “πρω­τα­γω­νι­στές” στο β΄ εξά­μη­νο του 2015 έκα­ναν προ­σω­ρι­νά πίσω στις βα­σι­κές επι­λο­γές τους μπρο­στά στον φόβο των συ­νε­πειών που αυτές φά­νη­κε οτι θα είχαν.

Αλλά επα­νέρ­χο­νται και ο κό­σμος θα υπο­στεί τις συ­νέ­πειες.

Οι ΗΠΑ ενώ επρό­κει­το να αυ­ξή­σουν τα επι­τό­κια τον Σε­πτέμ­βριο υπο­χρε­ώ­θη­καν να ανα­δι­πλω­θούν και να πε­ρι­μέ­νουν μέχρι τον Δε­κέμ­βριο εξ αι­τί­ας του εφιαλ­τι­κού τρι­ή­με­ρου στις διε­θνείς αγο­ρές μετά την επι­βε­βαί­ω­ση της αδυ­να­μί­ας της Κίνας να δια­χει­ρι­σθεί την οι­κο­νο­μι­κή της επι­βρά­δυν­ση σε συν­δυα­σμό με τις συ­νέ­πειες από την διεύ­ρυν­ση της δια­δι­κα­σί­ας νο­μι­σμα­τι­κής απε­λευ­θέ­ρω­σης.

Παρ’ όλα αυτά η από­φα­ση για αύ­ξη­ση των επι­το­κί­ων μπρο­στά στον κίν­δυ­νο να “σκά­σουν” με­γα­λύ­τε­ρες φού­σκες από εκεί­νη του 2008 και παρά την ανε­τοι­μό­τη­τα της αμε­ρι­κά­νι­κης οι­κο­νο­μί­ας, δρο­μο­λο­γή­θη­κε τε­λι­κά τον Δε­κέμ­βριο.

Η Κίνα όπως απο­δει­κνύ­ουν τα στοι­χεία των τε­λευ­ταί­ων μηνών, μπρο­στά στην απει­λή μιας πολύ με­γα­λύ­τε­ρης έκτα­σης και βά­θους ανα­τα­ρα­χής, από εκεί­νη του πε­ρα­σμέ­νου Αυ­γού­στου, ανα­δι­πλώ­νε­ται και επι­στρέ­φει προς το παρόν στην πο­λι­τι­κή της ενί­σχυ­σης των κρα­τι­κών επεν­δύ­σε­ων. Στό­χος έστω και προ­σω­ρι­νός είναι να απο­φύ­γει τις κοι­νω­νι­κές, πο­λι­τι­κές και οι­κο­νο­μι­κές συ­νέ­πειες που είχαν αρ­χί­σει να δια­μορ­φώ­νο­νται από την οι­κο­νο­μι­κή της επι­βρά­δυν­ση.

Και οι δύο αυτές απο­φά­σεις τόσο της Fed όσο και του ΚΚΚ δια­μορ­φώ­νουν το πλαί­σιο μέσα στο οποίο θα κι­νη­θούν οι κε­φα­λαια­κές ροές σε πα­γκό­σμια κλί­μα­κα το 2016 μέσα σε συν­θή­κες όπου το μο­να­δι­κό “ερ­γα­λείο” των άλλων θα είναι οι πα­ρεμ­βά­σεις στις συ­ναλ­λαγ­μα­τι­κές ισο­τι­μί­ες των εθνι­κών νο­μι­σμά­των και κατά δεύ­τε­ρο λόγο τα “εγ­χώ­ρια” επι­τό­κια.

Πόσο πι­θα­νή είναι η επα­νά­λη­ψη μιας “άνοι­ξης του 2014” για την Ελ­λά­δα

Με δε­δο­μέ­νο το γε­γο­νός οτι όσο αφορά την ανα­διάρ­θρω­ση του ελ­λη­νι­κού χρέ­ους η Ευ­ρω­ζώ­νη (με κα­θο­ρι­στι­κή την άποψη της Γερ­μα­νί­ας) έχει ως όρο την μη επι­βά­ρυν­ση των δα­νει­στών, είναι προ­φα­νές ότι θα επι­χει­ρη­θεί και πάλι οι επι­πλέ­ον ανά­γκες να κα­λυ­φθούν από τις αγο­ρές.

Για τον λόγο αυτό άλ­λω­στε έχουν αρ­χί­σει εδώ και λίγο καιρό οι “ανε­πί­ση­μες” ανα­φο­ρές για το πως και πότε της επι­στρο­φής στον εξω­τε­ρι­κό δα­νει­σμό με την προ­ϋ­πό­θε­ση βέ­βαια της ολο­κλή­ρω­σης του πε­ρι­βό­η­του με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κού προ­γράμ­μα­τος του τρί­του μνη­μο­νί­ου (ασφα­λι­στι­κό, ερ­γα­σια­κό, διοι­κη­τι­κό, κ.λ.π.).

Στο ίδιο μο­τί­βο από την ΕΚΤ έχει αρ­χί­σει να “ψι­θυ­ρί­ζε­ται” η πρό­θε­ση για την επι­στρο­φή στην ομαλή χρη­μα­το­δό­τη­ση των ελ­λη­νι­κών τρα­πε­ζών (Waiver) και η – αρ­γό­τε­ρα – έντα­ξη στο πρό­γραμ­μα του QE.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι οτι όταν το Capital.gr έθεσε το ερώ­τη­μα σε αρ­μό­διο υπη­ρε­σια­κό πα­ρά­γο­ντα της ΕΚΤ για το πότε αυτό θα μπο­ρού­σε να γίνει, η απά­ντη­ση ήταν ότι “δεν χρειά­ζε­ται να πε­ρι­μέ­νει κα­νείς την ημέρα έντα­ξης, αρκεί για τις αγο­ρές το ότι αυτό θα αρ­χί­σει να συ­ζη­τεί­ται για να αλ­λά­ξουν την στάση τους απέ­να­ντι στα ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα…”.

Με άλλα λόγια η πε­ρι­βό­η­τη επι­στρο­φή στις αγο­ρές θα μπο­ρού­σε να ανα­βιώ­σει το “σκη­νι­κό” της άνοι­ξης του 2014. Τότε που το Eurogroup εν όψει Ευ­ρω­ε­κλο­γών και με το αφή­γη­μα του “success story” να… δου­λεύ­ει στο πο­λι­τι­κό επί­πε­δο, είχε δώσει το πρά­σι­νο φως για την ομαλή (αλλά στα­δια­κή) εκτα­μί­ευ­ση των δα­νεια­κών δό­σε­ων και είχε αρ­χί­σει να δου­λεύ­ει η “μη­χα­νή” του ΟΔΔΗΧ με τις εκ­δό­σεις πε­ντα­ε­τών και τριε­τών ομο­λό­γων.

Το πλαί­σιο στο οποίο είχε δρο­μο­λο­γη­θεί εκεί­νο το εγ­χεί­ρη­μα ήταν η δυ­να­τό­τη­τα που πρό­σφε­ραν τότε οι αλ­λα­γές στις διε­θνείς αγο­ρές από την έναρ­ξη του tapering και την απαρ­χή της δια­κο­πής των προ­γραμ­μά­των πο­σο­τι­κής χα­λά­ρω­σης από τις ΗΠΑ που απο­τε­λού­σαν για έξι χρό­νια το βα­σι­κό χρη­μα­το­δό­τη επι­βί­ω­σης του διε­θνούς τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος μετά το 2008.

Οι με­γά­λες δια­φο­ρές

Οι αλ­λα­γές που είχε προ­κα­λέ­σει η ενέρ­γεια αυτή στις ροές κε­φα­λαί­ων διε­θνώς, είχε επι­τρέ­ψει τότε την τρο­φο­δό­τη­ση αυτής της “ανοι­ξιά­τι­κης” εκ­δο­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας του ελ­λη­νι­κού δη­μο­σί­ου, μέσα σε ενα κα­τάλ­λη­λο και κα­θη­συ­χα­στι­κό για τις ανη­συ­χί­ες των αγο­ρών πλαί­σιο που είχαν δια­μορ­φώ­σει η Ευ­ρω­ζώ­νη και το ΔΝΤ.

Μπο­ρεί αυτό να επα­να­λη­φθεί και το 2016; Αναμ­φί­βο­λα μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη… θα βό­λευε.

Όμως θα ήταν πα­ρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νο να απα­ντή­σει κα­νείς από τώρα θε­τι­κά ή αρ­νη­τι­κά. Και αυτό για δύο βα­σι­κούς λό­γους.

Αφ’ ενός τα με­γά­λα γε­γο­νό­τα του β΄ εξα­μή­νου του 2015 που προ­α­να­φέρ­θη­καν, έχουν δη­μιουρ­γή­σει μία ισχυ­ρό­τα­τη αβε­βαιό­τη­τα στις αγο­ρές για το πως θα δια­μορ­φω­θεί το νο­μι­σμα­τι­κό και συ­ναλ­λαγ­μα­τι­κό τοπίο. Και μία ει­κό­να πολύ λι­γό­τε­ρο ξε­κά­θα­ρη από εκεί­νη της άνοι­ξης του 2014.

Ει­δι­κά η από­φα­ση του ΚΚΚ να επα­να­φέ­ρει άρον άρον την πο­λι­τι­κή ισχυ­ρής κρα­τι­κής πα­ρέμ­βα­σης στο επεν­δυ­τι­κό και εξα­γω­γι­κό πρό­γραμ­μα της χώρας έχει ανα­σχέ­σει αλλά και επι­τα­χύ­νει ταυ­τό­χρο­να πολ­λές από τις συ­νέ­πειες της προη­γού­με­νης κα­τά­στα­σης.

Από την άλλη η στα­θε­ρή πλέον από­φα­ση των ΗΠΑ να αυ­ξή­σουν το κό­στος του χρή­μα­τος έχει ήδη αρ­χί­σει να σπρώ­χνει τις τρά­πε­ζες σε μία ανά­λο­γη κα­τεύ­θυν­ση.

Πως θα επη­ρε­ά­σει αυτό το νέο τοπίο τις ροές κε­φα­λαί­ων διε­θνώς; Η απά­ντη­ση δεν είναι κα­θό­λου δε­δο­μέ­νη και κυ­ρί­ως δεν μπο­ρεί να είναι το ίδιο απλή όπως το 2014.

Μπο­ρεί η Ελ­λά­δα να βρε­θεί στην πο­ρεία τους; Κά­ποια με­γά­λα hedge funds έχουν πο­ντά­ρει θε­τι­κά σε ενα τέ­τοιο εν­δε­χό­με­νο και γι’ αυτό πήραν θέ­σεις στο εγ­χώ­ριο τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα.

Πολ­λοί όμως είναι αυτοί που αμ­φι­βάλ­λουν και κρα­τούν επι­φυ­λα­κτι­κή στάση, καθώς ακούν τους τριγ­μούς στο ευ­ρω­παϊ­κό οι­κο­δό­μη­μα να γί­νο­νται ολο­έ­να και πιο ισχυ­ροί καθώς το προ­σφυ­γι­κό ζή­τη­μα και οι εξε­λί­ξεις στην ΝΑ Ευ­ρώ­πη και την Μ. Ανα­το­λή δεν δεί­χνουν ση­μά­δια εκτό­νω­σης.

Ένα πά­ντως είναι βέ­βαιο η “έξο­δος” κε­φα­λαί­ων από την πε­ρι­φέ­ρεια έχει αρ­χί­σει, αλλά τα “ρυά­κια” και οι “χεί­μαρ­ροι” μέσα από τους οποί­ους αυτή θα κι­νη­θεί δεν είναι κα­θό­λου προ­βλέ­ψι­μο – όπως ήταν το 2014 – ότι θα… πο­τί­σουν και την δική μας πε­ριο­χή.

capital.gr