Kέλλυ Iωάννου, διευθύντρια CSIi: “Ως κοινωνία δεν έχουμε δώσει την πρέπουσα βαρύτητα στην κυβερνοασφάλεια”

Στην πε­ρί­ο­δο του εγκλει­σμού, το δια­δί­κτυο απο­δεί­χθη­κε ένα χρή­σι­μο ερ­γα­λείο απα­ραί­τη­το για κάθε εί­δους δρα­στη­ριό­τη­τα, όπως η ερ­γα­σία, η δι­δα­σκα­λία, η σω­μα­τι­κή άσκη­ση και η επι­κοι­νω­νία.

Οι βι­ντε­ο­κλή­σεις έχουν αντι­κα­τα­στή­σει τη διά ζώσης επαφή με την οι­κο­γέ­νεια, τους φί­λους και τους συ­να­δέλ­φους και οι ώρες που ανή­λι­κοι και ενή­λι­κοι περ­νούν σερ­φά­ρο­ντας έχουν αυ­ξη­θεί κα­τα­κό­ρυ­φα, κα­θι­στώ­ντας τους πα­ράλ­λη­λα πιο εκτε­θει­μέ­νους σε κάθε εί­δους κυ­βερ­νο­α­πά­τη.

Η διευ­θύ­ντρια του Διε­θνούς Ιν­στι­τού­του Κυ­βερ­νο­α­σφά­λειας (CSIi), κλι­νι­κή εγκλη­μα­το­λό­γος, σύμ­βου­λος οι­κο­γέ­νειας και υπο­ψή­φια δι­δά­κτωρ Εγκλη­μα­το­λο­γί­ας στο πα­νε­πι­στή­μιο του Essex κ. Κέλλυ Ιω­άν­νου, στην πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα συ­νέ­ντευ­ξή της σή­με­ρα στη «δη­μο­κρα­τι­κή», μιλά για τους κιν­δύ­νους που ελ­λο­χεύ­ουν στον αχανή χώρο του δια­δι­κτύ­ου και συμ­βου­λεύ­ει ενή­λι­κους και ανή­λι­κους πώς να προ­στα­τευ­θούν.

Σύμ­φω­να με την διευ­θύ­ντρια του Διε­θνούς Ιν­στι­τού­του Κυ­βερ­νο­α­σφά­λειας, το οποίο ιδρύ­θη­κε και λει­τουρ­γεί από τον Απρί­λιο του 2017 από τον αντι­στρά­τη­γο ε.α., ει­δι­κό Ερευ­νη­τή, ανα­λυ­τή Ηλε­κτρο­νι­κών Εγκλη­μά­των κ. Μ. Σφα­κια­νά­κη, το κυ­βερ­νο­έ­γκλη­μα, έχει αυ­ξη­θεί κατά 90% (!) στην πε­ρί­ο­δο της κα­ρα­ντί­νας, χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντας ως «Λερ­ναία Υδρα» τους απα­τε­ώ­νες που εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι τις πε­ρι­στά­σεις, εξε­λίσ­σο­νται ανα­ζη­τώ­ντας συ­νε­χώς νέα θύ­μα­τα.

Ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει το κε­φά­λαιο που αφορά στους ανή­λι­κους χρή­στες -θύ­μα­τα και θύτες- όπου η απο­τύ­πω­ση της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας από την κ. Κ. Ιω­άν­νου κα­ταρ­ρί­πτει στε­ρε­ό­τυ­πα για γο­νείς και παι­διά και προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμούς για το πόσο έτοι­μη ήταν τε­λι­κά η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία να εντά­ξει το δια­δί­κτυο στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά της.

• Κυρία Ιω­άν­νου, θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με την συ­νέ­ντευ­ξη από τον απο­λο­γι­σμό του 2020 του Διε­θνούς Ιν­στι­τού­του για την Κυ­βερ­νο­α­σφά­λεια, από τον οποίο προ­κύ­πτει ότι κλη­θή­κα­τε να δια­χει­ρι­στεί­τε πάρα πολ­λές υπο­θέ­σεις, που φαί­νε­ται πως βαί­νουν αυ­ξα­νό­με­νες.

Πράγ­μα­τι, από τον απο­λο­γι­σμό που αφορά στην κα­τα­γρα­φή των συμ­βά­ντων που δια­χει­ρι­στή­κα­με στο Ιν­στι­τού­το, προ­κύ­πτει ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση. Ωστό­σο για να έχεις ένα πραγ­μα­τι­κό πο­σο­στό όσον αφορά στο δια­δι­κτυα­κό έγκλη­μα, πέρα από τις πε­ρι­πτώ­σεις που χει­ρί­ζε­ται το Ιν­στι­τού­το και οι αρχές, πρέ­πει να συ­νυ­πο­λο­γι­στούν και οι πε­ρι­πτώ­σεις που δεν κα­ταγ­γέλ­λο­νται. Ετσι, δεν μπο­ρείς να είσαι ποτέ σί­γου­ρος για τα πραγ­μα­τι­κά πο­σο­στά, κι αυτό οι εγκλη­μα­το­λό­γοι το ονο­μά­ζου­με «σκο­τει­νό αριθ­μό» της εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας, διότι ει­δι­κά στην Ελ­λά­δα δεν έχου­με την κουλ­τού­ρα της ανα­φο­ράς. Οπότε τα πο­σο­στά μπο­ρεί να είναι ακόμα με­γα­λύ­τε­ρα από αυτά που κα­τα­γρά­φο­νται. Κατά τη δική μου εκτί­μη­ση, από την κα­ρα­ντί­να και μετά τόσο στην Ελ­λά­δα όσο και διε­θνώς έχου­με 9 φορές αύ­ξη­ση του κυ­βερ­νο­ε­γκλή­μα­τος! Δη­λα­δή η άνο­δος είναι στο 90% αυτή τη στιγ­μή. Τα ίδια πο­σο­στά κα­τα­γρά­φο­νται και στην Ισπα­νία, όπου έχω ίδια αντί­λη­ψη διότι κάνω και εκεί δια­λέ­ξεις και έχω ει­κό­να.

• Αυτό συμ­βαί­νει λόγω του εγκλει­σμού, λόγω της ψυ­χο­λο­γι­κής πί­ε­σης που βιώ­νει αυτή τη στιγ­μή ο κό­σμος και δεν έχει τρόπο να εκτο­νω­θεί;

Αρ­χι­κά να πούμε ότι στο κα­θε­στώς του lockdown που εξα­κο­λου­θού­με να βρι­σκό­μα­στε, είναι φυ­σι­κό η χρήση του δια­δι­κτύ­ου να είναι πιο ευ­ρεία. Επί­σης, στην πε­ρί­ο­δο αυτή άρ­χι­σαν να κά­νουν χρήση και άτομα τα οποία πριν δεν είχαν και τόσο καλή σχέση με την τε­χνο­λο­γία, είτε για τις συ­ναλ­λα­γές τους, είτε γιατί έπρε­πε για να δου­λέ­ψουν από το σπίτι. Κυ­ρί­ως για να αντα­πο­κρι­θούν στο κομ­μά­τι της τη­λερ­γα­σί­ας και της τη­λεκ­παί­δευ­σης… Ολα αυτά, ήταν πολύ πρό­ω­ρα για εμάς στην Ελ­λά­δα, οπότε, εί­χα­με κα­τα­κό­ρυ­φη χρήση του δια­δι­κτύ­ου. Από εκεί και πέρα, και χαί­ρο­μαι που το το­πο­θε­τεί­τε σε αυτό το επί­πε­δο, προ­φα­νώς παί­ζει ση­μα­ντι­κό ρόλο και η ψυ­χο­λο­γία.  Βιώ­νου­με ένα κα­θε­στώς ανα­σφά­λειας, υπάρ­χει ανη­συ­χία για το μέλ­λον, κι αυτό μας κα­θι­στά πιο ευά­λω­τους σε κάθε εί­δους απάτη… Παί­ζει ρόλο βέ­βαια και η προ­σω­πι­κό­τη­τα του κα­θε­νός, αλλά όταν κα­νείς είναι σε αυτό το κα­θε­στώς της ανα­σφά­λειας, μπο­ρεί πιο πα­ρορ­μη­τι­κά να πάρει κά­ποιες απο­φά­σεις.

• Εχετε κω­δι­κο­ποι­ή­σει ποια είναι τα δια­δι­κτυα­κά εγκλή­μα­τα τα οποία πα­ρου­σιά­ζουν έξαρ­ση;

Θα σας πω συ­γκε­κρι­μέ­να για την πε­ρί­ο­δο του κο­ρω­νοϊ­ού και για τις νέες δια­δι­κτυα­κές απά­τες που εμ­φα­νί­στη­καν. Εί­δα­με διά­φο­ρους ψεύ­τι­κους δια­γω­νι­σμούς με έπα­θλα που υπο­τί­θε­ται ότι στή­νο­νταν από Ελ­λη­νες διά­ση­μους, όπου διά­φο­ροι επι­τή­δειοι οι­κειο­ποιού­νταν την ει­κό­να ή κά­ποιο βί­ντεο κά­ποιου Ελ­λη­να celebrity και ζη­τού­σαν τα προ­σω­πι­κά στοι­χεία των χρη­στών, οι οποί­οι τα έδι­ναν θε­ω­ρώ­ντας ότι θα κερ­δί­σουν χρή­μα­τα. Αυτό που επί­σης πα­ρα­τη­ρή­θη­κε είναι ότι έγι­ναν πολύ πιο εξει­δι­κευ­μέ­νες και πιο στο­χευ­μέ­νες οι από­πει­ρες ηλε­κτρο­νι­κού ψα­ρέ­μα­τος, το λε­γό­με­νο “fishing”.

Εί­δα­με να απο­στέλ­λο­νται ηλε­κτρο­νι­κά μη­νύ­μα­τα δήθεν από Τρά­πε­ζες που έφε­ραν και το λο­γό­τυ­πό τους, το οποίο ακόμα κι εμείς οι ει­δι­κοί κα­λού­μα­σταν να περ­νά­με ώρες για να κα­τα­λά­βου­με αν είναι γνή­σιο ή όχι. Επί­σης πολύ δια­δε­δο­μέ­νο ήταν το fishing από δήθεν με­τα­φο­ρι­κές εται­ρεί­ες, που ενη­μέ­ρω­ναν τον χρή­στη ότι το προ­ϊ­όν που πα­ρήγ­γει­λε έχει φτά­σει και για να το πα­ρα­λά­βουν, τους πα­ρέ­πε­μπαν σε link στο οποίο έπρε­πε να κα­τα­χω­ρί­σουν τα στοι­χεία τους, δί­νο­ντας έτσι πρό­σβα­ση στο λο­γα­ρια­σμό τους στους απα­τε­ώ­νες.

• Θα λέ­γα­τε ότι με βάση την αύ­ξη­ση των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της, είναι πλέον πιο υπο­ψια­σμέ­νοι οι χρή­στες;

Οχι. Εκτός του ότι εί­μα­στε μέσα στις πλέον δια­δι­κτυα­κά αναλ­φά­βη­τες χώρες, υπάρ­χει και στην νο­ο­τρο­πία του Ελ­λη­να η άποψη ότι τα ξέρει όλα. Οπότε, υπάρ­χει χα­μη­λός βαθ­μός προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τας κι αυτό οδη­γεί στην ημι­μά­θεια. Από εκεί και πέρα, όσον αφορά στην πλευ­ρά των κυ­βερ­νο­α­πα­τε­ώ­νων, έχω πει πάρα πολ­λές φορές ότι επει­δή είναι ευ­και­ρια­κοί εγκλη­μα­τί­ες εμείς ως ει­δι­κοί εί­μα­στε αντι­μέ­τω­ποι με μια Λερ­ναία Υδρα, που της κό­βεις το ένα κε­φά­λι αλλά φυ­τρώ­νει το άλλο… Οι κυ­βερ­νο­α­πα­τε­ώ­νες, βρί­σκουν ευ­φά­ντα­στους τρό­πους, ευ­νο­ού­με­νοι από τις συ­γκυ­ρί­ες κάθε φορά, για να με­ταλ­λά­ξουν τις απά­τες. Οπότε λοι­πόν, εδώ έχου­με δύο πυ­λώ­νες, ο ένας είναι η συ­μπε­ρι­φο­ρά των χρη­στών και ο άλλος είναι οι κυ­βερ­νο­α­πα­τε­ώ­νες που συ­νε­χώς εξε­λίσ­σουν τους τρό­πους με τους οποί­ους θα προ­σεγ­γί­σουν και θα εξα­πα­τή­σουν στους χρή­στες…

• Σε ό,τι αφορά τους ανή­λι­κους χρή­στες κυρία Ιω­άν­νου, πού εντο­πί­ζε­τε τα πιο ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα; Η έκ­θε­ση ανη­λί­κων σε κάθε φύσης κίν­δυ­νο γί­νε­ται όλο και πιο ευ­ρεία. Τα παι­διά είναι πιο ευά­λω­τα θα λέ­γα­τε;

Ολοι μας εί­μα­στε ευά­λω­τοι στους δια­δι­κτυα­κούς κιν­δύ­νους.

Βλέπω από τους γο­νείς μια διαρ­κή ανη­συ­χία για το τι κάνει το παιδί στο δια­δί­κτυο, όταν οι ίδιοι όμως δεν έχουν μάθει τα βα­σι­κά και οι ίδιοι είναι εκεί­νοι που δεν έχουν βοη­θή­σει στην εκ­παί­δευ­ση του παι­διού τους. Δεν επι­χει­ρώ να επιρ­ρί­ψω ευ­θύ­νες στους γο­νείς, αλλά είναι γε­γο­νός ότι ως κοι­νω­νία δεν έχου­με δώσει την πρέ­που­σα βα­ρύ­τη­τα στην κυ­βερ­νο­α­σφά­λεια, η οποία θα έπρε­πε να είχε ήδη μπει στα σχο­λεία. Ομως θα σας πω τι συμ­βαί­νει με τα παι­διά… Τα παι­διά, υπε­ρε­κτι­μούν τις δυ­νά­μεις τους γιατί θε­ω­ρούν ότι μπο­ρεί να έχουν πα­ρα­πά­νω τε­χνο­λο­γι­κές δε­ξιό­τη­τες στο κομ­μά­τι της κυ­βερ­νο­α­σφά­λειας. Κι όμως, είναι άλλο το παιδί να είναι ικα­νός χρή­στης, να έχει τε­χνο­λο­γι­κές δε­ξιό­τη­τες και να είναι πιο εξε­λιγ­μέ­νο σε σχέση με τις προη­γού­με­νες γε­νιές και είναι άλλο να γνω­ρί­ζει πώς να χει­ρί­ζε­ται τις νέες τε­χνο­λο­γί­ες με ασφά­λεια. Είναι δύο τε­λεί­ως δια­φο­ρε­τι­κά κε­φά­λαια στα οποία δεν γί­νε­ται σαφής διά­κρι­ση και το με­γα­λύ­τε­ρο θέμα το εντο­πί­ζω στο ότι ενώ μπο­ρεί τα παι­διά να γνω­ρί­ζουν τους κα­νό­νες, βρί­σκουν κά­ποια “πα­ρα­θυ­ρά­κια” για να δι­καιο­λο­γή­σουν την μη συμ­μόρ­φω­σή τους. Για πα­ρά­δειγ­μα, τα παι­διά ξέ­ρουν ότι δεν πρέ­πει να κά­νουν δια­δι­κτυα­κούς φί­λους αν­θρώ­πους που δεν γνω­ρί­ζουν στην πραγ­μα­τι­κή ζωή, όμως από την κα­θη­με­ρι­νή μου διά­δρα­ση με τα παι­διά βλέπω ότι θα απο­δε­χτούν κά­ποιον αν αυτός τους πει ότι είναι συ­νο­μή­λι­κός τους. Κι εδώ έγκει­νται δύο ζη­τή­μα­τα, το ένα είναι κατά πόσο είναι πραγ­μα­τι­κά συ­νο­μή­λι­κος και το δεύ­τε­ρο -για το οποίο δεν μι­λούν πολ­λοί και σε αυτό το ση­μείο θέλω να στα­θού­με- είναι η άποψη ότι αν είναι συ­νο­μή­λι­κος ο άλλος δεν κιν­δυ­νεύ­εις. Εχου­με τη στε­ρε­ο­τυ­πι­κή αντί­λη­ψη ότι το παιδί είναι πάντα αθώο αλλά εγώ έχω γνω­ρί­σει παι­διά τα οποία λει­τουρ­γούν ως «ηλε­κτρο­νι­κά βα­πο­ρά­κια» για να πεί­σουν μια κο­πέ­λα να στεί­λει μια πιο απο­κα­λυ­πτι­κή φω­το­γρα­φία και στη συ­νέ­χεια να την που­λή­σουν για να βγά­λουν κέρ­δος. Και τα παι­διά αυτά είναι στην ίδια ηλι­κία με το θύμα…

• Επει­δή γνω­ρί­ζω ότι έχετε επα­φές με τα παι­διά και είστε ιδιαι­τέ­ρως ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νη, θα ήθελα να ρω­τή­σω αν ζη­τά­ει εύ­κο­λα βο­ή­θεια ένα παιδί που έχει πέσει θύμα επι­τή­δειων στο δια­δί­κτυο.

Τα παι­διά, βλέπω ότι δεν ζη­τούν εύ­κο­λα βο­ή­θεια από τους γο­νείς τους. Κι αυτό εμένα με προ­βλη­μα­τί­ζει πάρα πολύ, πώς είναι δυ­να­τόν να με εμπι­στεύ­ε­ται ένα παιδί που με είδε να μιλάω για μια ώρα σε μια ημε­ρί­δα και να μου στέλ­νει μη­νύ­μα­τα του τύπου “σώστε με, αν το πω στους γο­νείς μου θα με σκο­τώ­σουν”. Και αυτή είναι η πλειο­νό­τη­τα των παι­διών που μου ξε­κι­νούν την συ­ζή­τη­ση με αυτόν τον τρόπο.

Ο φόβος της τι­μω­ρί­ας. Κι εκεί είναι που το παιδί περ­πα­τά­ει πια σε επι­κίν­δυ­να μο­νο­πά­τια. Οταν ένα παιδί νιώ­θει ότι έκανε λάθος, μια αστο­χία, εκ­θέ­το­ντας τον εαυτό του σε κίν­δυ­νο αλλά νιώ­θει ότι δεν έχει την επι­λο­γή να μι­λή­σει για αυτό γιατί θα τι­μω­ρη­θεί, τότε αυτά τα παι­διά κιν­δυ­νεύ­ουν ου­σια­στι­κά. Σε ό,τι αφορά στο Ιν­στι­τού­το, δια­πι­στώ­νο­ντας την ανά­γκη των παι­διών να έχουν κάπου να μι­λή­σουν, απο­φα­σί­σα­με να ιδρύ­σου­με και να λει­τουρ­γή­σου­με το πρώτο ελ­λη­νι­κό “antibullying κέ­ντρο”. Το antibullying center είναι μια εφαρ­μο­γή που θα λει­τουρ­γεί 24 ώρες το 24ωρο και το παιδί θα μπο­ρεί να επι­κοι­νω­νεί και μέσω chat, το οποίο τα διευ­κο­λύ­νει, ανοί­γο­νται πιο εύ­κο­λα και το προ­τι­μούν από το να πά­ρουν ένα τη­λέ­φω­νο. Θα έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να μι­λή­σουν με ψυ­χο­λό­γους και εγκλη­μα­το­λό­γους, οι οποί­οι δεν θα πα­ρα­πέ­μπουν αλλού το πε­ρι­στα­τι­κό αλλά θα το δια­χει­ρί­ζο­νται για να μπο­ρεί το παιδί να βγαί­νει από το αδιέ­ξο­δο. Η εφαρ­μο­γή είναι έτοι­μη και σύ­ντο­μα θα ανα­κοι­νω­θεί η λει­τουρ­γία της η οποία έχει κα­θυ­στε­ρή­σει λόγω των ιδιαί­τε­ρων συν­θη­κών της παν­δη­μί­ας. Στην πε­ρί­πτω­ση ωστό­σο που κά­ποιο παιδί θέλει να απευ­θυν­θεί στο Ιν­στι­τού­το, μπο­ρεί να το κάνει μέσω του live chat το οποίο λει­τουρ­γεί στη σε­λί­δα μας (www.scii.gr), ταυ­τό­χρο­να μπο­ρούν να μας βρουν και στο instagram και στο facebook που τους είναι εύ­κο­λο και εμείς απα­ντά­με άμεσα, όχι μόνο στα παι­διά αλλά και στους ενή­λι­κες.

• Κυρία Ιω­άν­νου, υπάρ­χει δια­φο­ρά στη συ­μπε­ρι­φο­ρά των ανή­λι­κων χρη­στών που ζουν σε μι­κρές κοι­νω­νί­ες, όπως είναι τα νησιά, σε σχέση με εκεί­νους που ζουν σε με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα;

Τα πιο σκλη­ρά πε­ρι­στα­τι­κά που έχω αντι­με­τω­πί­σει μέχρι στιγ­μής, δυ­στυ­χώς, αφο­ρούν στις κλει­στές κοι­νω­νί­ες διότι σε αυτές υπάρ­χει ο φόβος ότι η κα­ταγ­γε­λία θα συ­νο­δευ­τεί από στιγ­μα­τι­σμό, θα μα­θευ­τεί και υπάρ­χει ο φόβος των συ­νε­πειών… Στις μι­κρές κοι­νω­νί­ες δεν υπάρ­χει η ανω­νυ­μία των πό­λε­ων, οπότε ο ψυ­χο­λο­γι­κός αντί­κτυ­πος της έκ­θε­σης ενός ανη­λί­κου ή ακόμα και ενός ενή­λι­κα, έχει με­γα­λύ­τε­ρες συ­νέ­πειες.

• Κλεί­νο­ντας την πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα συ­νέ­ντευ­ξή μας κυρία Ιω­άν­νου, θα ήθελα να μας δώ­σε­τε μια συμ­βου­λή για τους ενή­λι­κους και για τους ανή­λι­κους χρή­στες, τι είναι αυτό που πρέ­πει να προ­σέ­χουν όταν σερ­φά­ρουν στο δια­δί­κτυο.

Η συμ­βου­λή που θα δώσω και στους δύο, ανε­ξαρ­τή­τως ηλι­κί­ας, είναι να ενη­με­ρώ­νο­νται. Η ενη­μέ­ρω­ση είναι το κα­λύ­τε­ρο όπλο. Να μην ακο­λου­θούν τη λο­γι­κή, που την έχου­με ως λαός, ότι πρέ­πει πρώτα να την πα­τή­σου­με για να μά­θου­με. Δεν έχου­με κα­θό­λου στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας και στην κουλ­τού­ρα μας το κομ­μά­τι της πρό­λη­ψης σε κα­νέ­να επί­πε­δο. Δυ­στυ­χώς πρέ­πει πρώτα να την πα­τή­σου­με για να συ­νε­τι­στού­με, αλλά αυτό που θέλω να επι­ση­μά­νω είναι ότι δεν χρειά­ζε­ται να φτά­νου­με στα άκρα για να αντι­με­τω­πί­σου­με μια κα­τά­στα­ση, γιατί τότε στε­νεύ­ουν πολύ τα πε­ρι­θώ­ρια.