ΡΕΠΟΡΤΑΖ

Ο Άρειος Πάγος κατοχυρώνει οριστικά τον ρόλο του ΟΠΑΙΕ ως εκ του νόμου κληρονόμου εγκαταλελειμμένων ισραηλιτικών περιουσιών

Δαμιανός Αθανασίου 4 λεπτά ανάγνωση
ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΠΟΛΗ

• Απόρ­ριψη της αναί­ρε­σης του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου για υπόθεση ακι­νή­του στη Mεσαιωνική Πόλη της Ρόδου με ανα­γνώ­ριση πλα­σμα­τι­κής νομής και θωρά­κιση του θεσμι­κού πλαι­σίου που θεσπί­στηκε μετά τον πόλεμο

Η υπ’ αρίθμ. 546/2025 απόφαση του Γ Πολι­τι­κού Τμή­μα­τος του Αρείου Πάγου επι­βε­βαιώ­νει με καθαρό τρόπο ότι ο Οργα­νι­σμός Περι­θάλ­ψεως και Απο­κα­τα­στά­σεως Ισραη­λι­τών Ελλάδος έχει όχι μόνο δια­χει­ρι­στικό αλλά και κλη­ρο­νο­μικό ρόλο σε εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισραη­λι­τι­κές περιου­σίες όταν δεν υπο­βλή­θη­καν εμπρό­θε­σμα δηλώ­σεις από κλη­ρο­νό­μους.

Η ανώτατη δικα­στική κρίση απορ­ρί­πτει την αίτηση αναί­ρε­σης του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου κατά της 315/2022 από­φα­σης του Τρι­με­λούς Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου και ταυ­τό­χρονα ανα­γνω­ρί­ζει τη δυνα­τό­τητα του Οργα­νι­σμού να αντι­τάσ­σει τα δικαιώ­ματά του απέ­να­ντι σε κάθε τρίτο περι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ίδιου του Δημο­σίου.

Η διαφορά ξεκί­νησε το 2019 με αγωγή του Οργα­νι­σμού στο Πολυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου για ακίνητο με κτη­μα­το­λο­γικά στοι­χεία στη Μεσαιω­νική Πόλη. Το Πρω­το­δι­κείο έκρινε εν μέρει υπέρ του Οργα­νι­σμού ακυ­ρώ­νο­ντας κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές υπέρ του Δημο­σίου. Το 2022 το Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου προ­χώ­ρησε παρα­πέρα ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τον Οργα­νι­σμό νομέα του ακι­νή­του και δια­τάσ­σο­ντας απόδοση νομής. Το Δημόσιο άσκησε αναί­ρεση που απορ­ρί­φθηκε στο σύνολο με την 546/2025. Η απόφαση επι­βά­λει στο Δημόσιο δικα­στικά έξοδα 300 ευρώ. Η διά­σκεψη έγινε στις 5 Μαρτίου 2025 και η δημο­σί­ευση στις 26 Μαρτίου 2025.

Το νομικό πλαίσιο που κρίθηκε καθο­ρι­στικό

Ο ανώ­τα­τος σχη­μα­τι­σμός ερμή­νευσε τον ανα­γκα­στικό νόμο του 1946 που κατάρ­γησε το δικαί­ωμα του Κράτους να κλη­ρο­νο­μεί σχο­λά­ζου­σες ισραη­λι­τι­κές περιου­σίες και το βασι­λικό διά­ταγμα του 1949 που ίδρυσε τον Οργα­νι­σμό με σκοπό την περί­θαλψη και απο­κα­τά­σταση των Ισραη­λι­τών στην Ελλάδα. Καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας ήταν η διάταξη που υπο­χρέ­ωνε όποιον πρό­βαλλε κλη­ρο­νο­μικά δικαιώ­ματα να κατα­θέ­σει δήλωση στον Οργα­νι­σμό μέσα σε προ­θε­σμία 3 μηνών με δυνα­τό­τητα παρά­τα­σης έως 6 μήνες. Στην πράξη η προ­θε­σμία λήφθηκε ως κατα­λη­κτική έως 29.3.1951. Εάν δεν υπο­βλή­θηκε τέτοια δήλωση ή αν απορ­ρί­φθηκε ως προ­φα­νώς αβάσιμη τότε ο Οργα­νι­σμός νέμεται εκ του νόμου την περιου­σία ως κλη­ρο­νό­μος.

Τι έκρινε ο Άρειος Πάγος για τον ρόλο του ΟΠΑΙΕ

Το δικα­στή­ριο ξεκα­θά­ρισε ότι ο Οργα­νι­σμός υπο­κα­τα­στά­θηκε στη θέση του Δημο­σίου ως προς τη δια­χεί­ριση και ότι για τις σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μίες ισραη­λι­τών που χάθηκαν λόγω φυλε­τι­κών διωγμών νέμεται pro herede μετά τη λήξη της προ­θε­σμίας υπο­βο­λής δηλώ­σεων. Η κρίση δεν αφορά μόνο καθυ­στε­ρη­μένα εμφα­νι­ζό­με­νους κλη­ρο­νό­μους αλλά δεσμεύει και κάθε τρίτο περι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου. Με απλά λόγια ο Οργα­νι­σμός δεν λει­τουρ­γεί απλώς ως δια­χει­ρι­στής αλλά ως εκ του νόμου κλη­ρο­νό­μος όταν δεν δηλώ­θη­καν εμπρό­θε­σμα δικαιώ­ματα.

Η έννοια της πλα­σμα­τι­κής νομής και γιατί μετρά

Η απόφαση ανα­γνω­ρί­ζει ρητά την πλα­σμα­τική νομή του Οργα­νι­σμού. Η πλα­σμα­τική νομή είναι νομή που ανα­γνω­ρί­ζε­ται από τον νόμο χωρίς να απαι­τεί­ται φυσική εξου­σί­αση του πράγ­μα­τος. Παρέχει στον νομέα τα πλε­ο­νε­κτή­ματα της νομής προ­στα­τεύ­ο­ντάς τον από προ­σβο­λές και απο­κλεί­ο­ντας την κτήση νομής από τρίτους. Ως συνέ­πεια τα συγκε­κρι­μένα πράγ­ματα θεω­ρού­νται ανε­πί­δε­κτα χρη­σι­κτη­σίας από τρίτους και δεν μπορεί να αντι­τα­χθεί εικο­σα­ε­τής παρα­γραφή στη διεκ­δι­κη­τική αξίωση του Οργα­νι­σμού.

Γιατί απορ­ρί­φθηκε ο βασικός ισχυ­ρι­σμός του Δημο­σίου

Κεντρι­κός ισχυ­ρι­σμός ήταν ότι ο αρχικός τιτλού­χος είχε εξ αδια­θέ­του κλη­ρο­νόμο συγγενή α’ βαθμού άρα το ακίνητο δεν μπο­ρούσε να περιέλ­θει στον Οργα­νι­σμό. Ο Άρειος Πάγος απά­ντησε ότι το κρίσιμο δεν είναι η θεω­ρη­τική ύπαρξη κλη­ρο­νό­μων αλλά εάν αυτοί δήλωσαν εμπρό­θε­σμα το δικαί­ωμά τους μέχρι 29.3.1951. Εφόσον τέτοια δήλωση δεν προ­έ­κυψε ο Οργα­νι­σμός νέμεται την κλη­ρο­νο­μία εκ του νόμου. Έτσι ο πρώτος λόγος αναί­ρε­σης απορ­ρί­φθηκε ως αβά­σι­μος. Ακο­λού­θως απορ­ρί­φθη­καν και οι λόγοι που αμφι­σβη­τού­σαν τη νομι­μό­τητα της πλα­σμα­τι­κής νομής και τη συλ­λο­γι­στική του Εφε­τείου.

Η ειδική διά­σταση στη Δωδε­κά­νησο

Το δικα­στή­ριο υπεν­θύ­μισε ότι στη Δωδε­κά­νησο ίσχυσε δια­φο­ρε­τικό κλη­ρο­νο­μικό καθε­στώς πριν την εισα­γωγή του Αστικού Κώδικα και ότι οι σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μίες δεν υπή­χθη­σαν στο παλαιό δικαί­ωμα του Δημο­σίου όπως αλλού. Μετά την ένωση οι εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισραη­λι­τι­κές περιου­σίες της περιο­χής περι­ήλ­θαν εξ αρχής στον Οργα­νι­σμό με βάση το μετα­πο­λε­μικό πλαίσιο. Η διευ­κρί­νιση αυτή έχει βαρύ­τητα για πλήθος ιδιο­κτη­σιών που φέρουν κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές της εποχής.

Χρο­νο­λό­γιο κλει­διών

Το 1946 ο νόμος καταρ­γεί το δικαί­ωμα του Δημο­σίου στις σχο­λά­ζου­σες ισραη­λι­τι­κές κλη­ρο­νο­μίες. Το 1949 εκδί­δε­ται το βασι­λικό διά­ταγμα που ιδρύει τον Οργα­νι­σμό και θέτει την προ­θε­σμία δηλώ­σεων. Η διοι­κη­τική πρα­κτική παγίωσε ως κατα­λη­κτική ημε­ρο­μη­νία την 29.3.1951. Το 2021 το Πρω­το­δι­κείο Ρόδου ακυ­ρώ­νει κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές υπέρ του Δημο­σίου. Το 2022 το Εφετείο ανα­γνω­ρί­ζει νομή στον Οργα­νι­σμό. Το 2025 ο Άρειος Πάγος επι­κυ­ρώ­νει ορι­στικά τη θέση αυτή.

Τι σημαί­νει η απόφαση για το Δημόσιο και για τρίτους κατό­χους

Η κρίση απο­σα­φη­νί­ζει ότι το Δημόσιο δεν μπορεί να επι­κα­λε­στεί χρη­σι­κτη­σία ή παρα­γραφή απέ­να­ντι στον Οργα­νι­σμό για περιου­σίες που εκείνος νέμεται πλα­σμα­τικά. Τυχόν κατα­λή­ψεις ή διοι­κη­τι­κές ενέρ­γειες που βασί­στη­καν σε παρα­δο­χές δια­φο­ρε­τι­κές από το μετα­πο­λε­μικό πλαίσιο είναι ευά­λω­τες. Για ιδιώτες που κατέ­χουν ή χρη­σι­μο­ποιούν ακίνητα προ­ερ­χό­μενα από εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισραη­λι­τι­κές περιου­σίες η απόφαση υπο­γραμ­μί­ζει την ανάγκη προ­σε­κτι­κού ελέγχου τίτλων και ιστο­ρι­κών κτη­μα­το­λο­γι­κών εγγρα­φών με αναφορά στις δηλώ­σεις που θα έπρεπε να έχουν υπο­βλη­θεί μέχρι το 1951.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.