Η καινοτόμος Ελλάδα μεταναστεύει- 100.000 επιστήμονες βρίσκονται στο εξωτερικό

Τα στοι­χεία σοκ, που παρου­σιά­ζει σήμερα η «Κ», απο­τυ­πώ­νουν το μεγάλο πρό­βλημα της «διαρ­ροής εγκε­φά­λων» από την Ελλάδα, προ­οιω­νι­ζό­μενα ίσως τα χει­ρό­τερα. Συνο­λικά και σε όλους τους τομείς, πάνω από 100.000 Ελληνες επι­στή­μο­νες, στην πλειο­νό­τητα νέοι, βρί­σκο­νται στο εξω­τε­ρικό, είτε έχοντας εδραιω­θεί επαγ­γελ­μα­τικά είτε ανα­ζη­τώ­ντας μία καλή θέση εργα­σίας. Επίσης, ακόμη 30.000 Ελληνες σπου­δά­ζουν σε πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού, πολλοί εκ των οποίων προ­σβλέ­πουν σε ανα­ζή­τηση εργα­σίας ώστε να μείνουν μόνιμα στην ξένη χώρα. Και οι δια­στά­σεις του προ­βλή­μα­τος διευ­ρύ­νο­νται. Στο εξω­τε­ρικό αρχί­ζουν να ανα­ζη­τούν την τύχη τους και έμπει­ροι πανε­πι­στη­μια­κοί και ερευ­νη­τές, που βρί­σκο­νται στην πρώτη γραμμή της επι­στη­μο­νι­κής έρευνας, αλλά και της «διεκ­δί­κη­σης» ευρω­παϊ­κών κον­δυ­λίων. Πρό­σφατα, διευ­θυ­ντής Ερευ­νη­τι­κού Ινστι­τού­του μετα­νά­στευσε στη Σιγκα­πούρη, ενώ πολλοί έλαβαν άδεια άνευ απο­δο­χών γιατί βρήκαν (καλύ­τερη) δουλειά στο εξω­τε­ρικό. «Τα πανε­πι­στή­μια και ευρύ­τερα η ελλη­νική ερευ­νη­τική κοι­νό­τητα όχι μόνο δεν μπορούν να πάρουν νέο αίμα, αλλά ούτε να κρα­τή­σουν το έμπειρο προ­σω­πικό τους. Οι επι­πτώ­σεις του προ­βλή­μα­τος θα είναι οξύ­τα­τες για τη χώρα εάν ανα­λο­γι­σθούμε την ανα­πτυ­ξιακή διά­σταση που έχουν τα πανε­πι­στή­μια και τα ΤΕΙ», τονίζει στην «Κ» η Εύη Σαχίνη, διευ­θύ­ντρια του Εθνικού Κέντρου Τεκ­μη­ρί­ω­σης (ΕΚΤ) του Εθνικού Ιδρύ­μα­τος Ερευνών. Τα οικο­νο­μικά και ποιο­τικά στοι­χεία κατα­δει­κνύ­ουν ότι η ελλη­νική τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση βρί­σκε­ται στα πρόθυρα μεί­ζο­νος κρίσης.

Ειδι­κό­τερα, με βάση τα συμπε­ρά­σματα της έρευνας του καθη­γητή του Τμή­μα­τος Οικο­νο­μι­κών Επι­στη­μών του Πανε­πι­στη­μίου Μακε­δο­νίας κ. Λόη Λαμπρια­νίδη, πάνω από 100.000 Ελληνες επι­στή­μο­νες (γιατροί, μηχα­νι­κοί, οικο­νο­μο­λό­γοι, νομικοί κ.ά.) έως 40 ετών βρί­σκο­νται στο εξω­τε­ρικό. Ευρύ­τερα, σύμφωνα με τα στοι­χεία του ΟΗΕ, ο αριθμός των Ελλήνων επι­στη­μό­νων κάθε ηλικίας οι οποίοι βρί­σκο­νται στο εξω­τε­ρικό προ­σεγ­γί­ζει τις 150.000. Πιο συγκε­κρι­μένα, η μετα­νά­στευση των νέων επι­στη­μό­νων εντά­θηκε την τελευ­ταία πεντα­ε­τία λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης και της υψηλής ανερ­γίας, η οποία ξεπερ­νάει το 50% στους νέους έως 25 ετών, ενώ παρα­μέ­νει ιδιαί­τερα υψηλή στους νέους 25-29 ετών (40% ) και στην εξίσου δυνα­μική ηλι­κιακή ομάδα των 30-44 ετών (25,5%). Με βάση έρευνα του Πανε­πι­στη­μίου Μακε­δο­νίας (Μονάδα Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης και Πολι­τι­κής) οι νέοι που ανα­ζη­τούν την τύχη τους στο εξω­τε­ρικό έχουν υψηλά ακα­δη­μαϊκά προ­σό­ντα. Το 73% έχει μετα­πτυ­χιακό τίτλο, το 51,2% διδα­κτο­ρικό, το 41% έχει σπου­δά­σει σε πολύ καλό πανε­πι­στή­μιο. Σε αυτούς πρέπει να προ­στε­θούν και οι περίπου 30.000 Ελληνες φοι­τη­τές σε ξένα ΑΕΙ, πολλοί εκ των οποίων επέ­λε­ξαν να κάνουν μετα­πτυ­χια­κές σπουδές στο εξω­τε­ρικό όχι μόνο για να ενι­σχύ­σουν τα ακα­δη­μαϊκό τους οπλο­στά­σιο στη μάχη για μια θέση στην αγορά εργα­σίας, αλλά και διότι ελπί­ζουν ότι μετά την απο­φοί­τησή τους θα βρουν δουλειά στη χώρα των σπουδών τους. Και για πολλούς αυτός είναι και ο βασικός λόγος της μετα­νά­στευ­σης.

Τα στοι­χεία αυτά είναι ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικά για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση της χώρας, η οποία δεν ανα­νε­ώ­νε­ται και στα­διακά οδη­γεί­ται στο τέλμα και στην οπι­σθο­δρό­μηση σε σχέση με τις διε­θνείς εξε­λί­ξεις. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικά τα στοι­χεία του Εθνικού Κέντρου Τεκ­μη­ρί­ω­σης για το European Research Council (ERC) –ευρω­παϊκό όργανο που έχει στόχο να ενι­σχύ­σει την υψηλής ποιό­τη­τας έρευνα στην Ευρώπη μέσω αντα­γω­νι­στι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης– το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί ερευ­νη­τικά προ­γράμ­ματα με κον­δύ­λια έως και 2 εκατ. ευρώ. Στα τρέ­χο­ντα χρη­μα­το­δο­τού­μενα από το ERC προ­γράμ­ματα μετέ­χουν 41 Ελληνες επι­στή­μο­νες υψηλού κύρους, εκ των οποίων οι 27 είναι νέοι και όλοι μένουν εκτός Ελλάδας. «Η χρη­μα­το­δό­τηση από το ERC γίνεται με πολύ υψηλά κρι­τή­ρια και η επιλογή ενός προ­γράμ­μα­τος είναι σαν ένα μικρό Νομπέλ. Το ERC αξιο­λο­γεί ιδέες και στην ουσία ψάχνει τα και­νούρ­για μυαλά της Ευρώπης. Ολοι κατα­νο­ούμε, λοιπόν, ότι τα στοι­χεία κατα­δει­κνύ­ουν την ποιο­τική διά­σταση του προ­βλή­μα­τος», λέει η κ. Σαχίνη.

Παράλ­ληλα, το προ­σω­πικό των πανε­πι­στη­μίων δεν ανα­νε­ώ­νε­ται. Ενδει­κτικό είναι ότι, με βάση τα στοι­χεία της ομο­σπον­δίας πανε­πι­στη­μια­κών (ΠΟΣΔΕΠ) έως το 2016 θα απο­χω­ρή­σουν περίπου 1.100 πανε­πι­στη­μια­κοί, δηλαδή ο ένας στους οκτώ από τους 9.149 σήμερα. Επίσης, υπάρχει κίν­δυ­νος να μην πραγ­μα­το­ποιοη­θεί μεγάλο μέρος του εκπαι­δευ­τι­κού έργου, αφού έχουν περι­κο­πεί δρα­στικά οι πιστώ­σεις για προ­σλή­ψεις συμ­βα­σιού­χων νέων πανε­πι­στη­μια­κών. Χαρα­κτη­ρι­στικά, το σχετικό κονδύλι, από 18 εκα­τομ­μυ­ρία ευρώ που ήταν το 2011, μειώ­θηκε σε 5 εκα­τομ­μύ­ρια για το 2013, ενώ για το ακα­δη­μαϊκό έτος 2014-2015 υπάρ­χουν πιστώ­σεις μόνο για 100 συμ­βα­σιού­χους.

«Το ελλη­νικό πανε­πι­στή­μιο βρί­σκε­ται σε δυσχερή θέση. Το ανθρώ­πινο δυνα­μικό φεύγει, ενώ οι οξύ­τα­τες παθο­γέ­νειες επι­βα­ρύ­νο­νται από την έλλειψη στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού. Και το ερώτημα είναι θεμε­λιώ­δες: Θέλουμε ένα ΑΕΙ που να υπο­στη­ρί­ζει το σύγ­χρονο ανα­πτυ­ξιακό μοντέλο;».

«Φεύγει» η έρευνα

Ενας 43χρονος πανε­πι­στη­μια­κός σε ελλη­νικό ΑΕΙ βρήκε πρό­σφατα θέση σε ερευ­νη­τικό κέντρο της Γαλλίας, ένας άλλος –διευ­θυ­ντής ινστι­τού­του– το εγκα­τέ­λειψε βρί­σκο­ντας δουλειά στη Σιγκα­πούρη. Την ίδια στιγμή, υπάρ­χουν πανε­πι­στη­μια­κοί που παίρ­νουν άδεια άνευ απο­δο­χών (έως τρία χρόνια) για να εργα­στούν στο εξω­τε­ρικό. «Πρό­κει­ται για πολύ δυνα­μικό ερευ­νη­τικό προ­σω­πικό που μπο­ρούσε να διεκ­δι­κή­σει, μέσω ερευ­νη­τι­κών προ­γραμ­μά­των, αντα­γω­νι­στικά κεφά­λαια από τη διεθνή αγορά. Αυτά τα προ­γράμ­ματα δημιουρ­γούν κατά μέσον όρο περί τις τέσ­σε­ρις νέες θέσεις εργα­σίας. Κατα­νο­είτε, λοιπόν, τις επι­πτώ­σεις που προ­κα­λεί η μετα­νά­στευση ενός έμπει­ρου ερευ­νητή», τόνισε στην «Κ» ο Μπάμπης Σαβ­βά­κης, καθη­γη­τής Μορια­κής Βιο­λο­γίας και Γενε­τι­κής στην Ιατρική Σχολή Κρήτης. Και η ανη­συ­χία είναι έκδηλη, καθώς η χρη­μα­το­δό­τηση από τον τακτικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό προς τα ΑΕΙ για έρευνα μειώ­νε­ται (από 321,2 εκατ. ευρώ το 2012 σε 253,7 το 2013) και η βασική πηγή είναι τα ευρω­παϊκά κον­δύ­λια μέσω ΕΣΠΑ (από 49,8 εκατ. ευρώ το 2012 αυξή­θη­καν στα 114,1 εκατ. το 2013). «Εως τώρα, τα δύο πρώτα χρόνια μετά την έναρξη κάθε νέας περιό­δου ΕΣΠΑ είχαμε μικρές απορ­ρο­φή­σεις. Ετσι, το ζητού­μενο είναι να ξεκι­νή­σει γρήγορα η απορ­ρό­φηση κον­δυ­λίων από το νέο ΕΣΠΑ», λέει η κ. Εύη Σαχίνη από το ΕΚΤ.

Καθη­με­ρινή