Κλιματική κρίση: Έως 26,8 εκατ. ευρώ οι ετήσιες ζημίες λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων

Η Ελλάδα πλη­ρώ­νει βαριά το τίμημα της αλλαγής του κλί­μα­τος. Με αυξα­νό­με­νες οικο­νο­μι­κές απώ­λειες – λόγω φυσικών κατα­στρο­φών που σχε­τί­ζο­νται με ακραία καιρικά φαι­νό­μενα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων πυρ­κα­γιών, πλημ­μυ­ρών και καύσωνα -,  η χώρα μας βρί­σκε­ται στη δίνη της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Η κορύ­φωση ήρθε το 2023, όταν οι ζημίες έφτασαν τα 26,8  εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, επη­ρε­ά­ζο­ντας τη γεωργία, τον του­ρι­σμό και τη στέγαση.  Πρό­κει­ται για τη χει­ρό­τερη χρονιά που έχει ποτέ κατα­γρα­φεί (από το 1980 κι έπειτα) καθώς μεγάλες πυρ­κα­γιές κατέ­κα­ψαν περί τα 1,7 εκατ. στρέμ­ματα, σύμφωνα με τα όσα ανα­φέ­ρο­νται στην ολο­κλη­ρω­μένη έκθεση του Ευρω­παϊ­κού Οργα­νι­σμού Περι­βάλ­λο­ντος  (ΕΟΠ) για την κατά­σταση του περι­βάλ­λο­ντος σε 38 χώρες, η οποία εκδί­δε­ται ανά πεντα­ε­τία και δημο­σιεύ­θηκε χθες.

Τα κλι­μα­τικά φαι­νό­μενα μειώ­νουν επίσης την παρα­γω­γι­κό­τητα λόγω των επι­πτώ­σεων στην υγεία από την κακή ποιό­τητα του αέρα και τις ακραίες θερ­μο­κρα­σίες. Όπως δια­πι­στώ­νουν οι συντά­κτες της έκθεσης η  Ελλάδα επεν­δύει σε στρα­τη­γι­κές προ­σαρ­μο­γής στην κλι­μα­τική αλλαγή, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ελέγχου των πλημ­μυ­ρών και ενός αστικού σχε­δια­σμού ανθε­κτικό στις θερ­μο­κρα­σια­κές αλλαγές. Ωστόσο, σημειώ­νουν ότι απαι­τού­νται περισ­σό­τερα για την προ­στα­σία των ευά­λω­των περιο­χών, καθώς τα ακραία φαι­νό­μενα συνε­χί­ζουν να αυξά­νο­νται.

Το οικο­νο­μικό βάρος στην τσέπη του πολίτη

Πιο συγκε­κρι­μένα, το κόστος από τις ζημίες που επι­φέ­ρει η κλι­μα­τική κρίση, από το 2000 κι έπειτα, είναι υψηλό και έφτασε το 2023 στα 60 ευρώ/άτομο/έτος στην Ελλάδα. Εντού­τοις, παρα­μέ­νει  χαμη­λό­τερο από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο (66,4 ευρώ ανά άτομο).  Γενι­κό­τερα, ανάλογα με τις ετήσιες κατα­στρο­φές, το κόστος στην Ελλάδα από το 1990 κι έπειτα, κινεί­ται πάνω από 30 ευρώ/άτομο σε ετήσια βάση με εξαί­ρεση την τριετία  2000, 2001, 2002 οπότε είχε περιο­ρι­στεί στα 15 ευρώ κατά κεφαλήν ετησίως.

Περι­βαλ­λο­ντι­κοί φόροι: διπλά­σιοι από τον μέσο όρο της ΕΕ

Η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει πολλές προ­κλή­σεις όσον αφορά και τις κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κές αλλαγές στην πορεία της προς τη βιω­σι­μό­τητα. Οι αυξα­νό­με­νες του­ρι­στι­κές και κατα­σκευα­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες θέτουν σημα­ντι­κές απειλές, όπως είναι η υπο­βάθ­μιση των παρά­κτιων ζωνών και η αυξη­μένη κατα­νά­λωση νερού που εξα­ντλεί τους πόρους σε μικρά νησιά , ενώ η άναρχη γεωργία, οι μετα­φο­ρές, ο του­ρι­σμός και η αλιεία απει­λούν τη βιο­ποι­κι­λό­τητα. Πάντως,   νέοι νόμοι έχουν κατα­στή­σει τις πρά­σι­νες επεν­δύ­σεις πιο προ­σι­τές, με επί­κε­ντρο τα έργα  ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας (ΑΠΕ) που έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί.

Επίσης, έχει αυξηθεί σημα­ντικά από το 2013 κι έπειτα το μερίδιο των περι­βαλ­λο­ντι­κών φόρων στα συνο­λικά φορο­λο­γικά έσοδα, σε αντί­θεση με την ελαφρώς αρνη­τική τάση του μέσου όρου της ΕΕ. Τα   έσοδα από περι­βαλ­λο­ντι­κούς φόρους   στην Ελλάδα φτάνουν στο 10,1% επί των συνο­λι­κών φορο­λο­γι­κών εσόδων, δηλαδή σημα­ντικά υψη­λό­τερο ποσοστό από τον μέσο όρο των 38 ευρω­παϊ­κών κρατών (5,1%)  που εξε­τά­ζει η έρευνα του ΕΟΠ.

Ωστόσο, η απο­τε­λε­σμα­τική εφαρ­μογή της περι­βαλ­λο­ντι­κής νομο­θε­σίας παρα­μέ­νει πρό­κληση. Οι επι­δο­τή­σεις ορυκτών καυ­σί­μων αντι­προ­σώ­πευαν το 0,9% του ΑΕΠ το 2023, παρα­μέ­νο­ντας υψη­λό­τε­ρες από τον μέσο όρο της ΕΕ που είναι 0,7%, αλλά έκτοτε έχουν μειωθεί .

Ανε­βαί­νει η ενερ­γειακή φτώχεια – Μια κοι­νω­νική βόμβα

Όσον αφορά στον ενερ­γειακό τομέα, δίνο­νται εύσημα στη χώρα για την απο­λι­γνι­το­ποί­ηση, την αύξηση των επεν­δύ­σεων σε Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές Ενέρ­γειας και την προ­ώ­θηση της ιδιο­κα­τα­νά­λω­σης. Επι­ση­μαί­νε­ται όμως ότι  η κατα­νά­λωση ενέρ­γειας παρα­μέ­νει υψηλή, με τα  νοι­κο­κυ­ριά και τον τομέα των μετα­φο­ρών να συμ­βάλ­λουν περισ­σό­τερο.

Όσο για τα προ­γράμ­ματα τύπου «Εξοι­κο­νομώ» η έκθεση υπο­γραμ­μί­ζει ότι από το  2011, πάνω από 200.000 νοι­κο­κυ­ριά έχουν επω­φε­λη­θεί, επι­τυγ­χά­νο­ντας μειώ­σεις στο κόστος ενέρ­γειας έως και 40%. Όμως τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερο εισό­δημα και ειδικά στις αγρο­τι­κές περιο­χές αντι­με­τω­πί­ζουν δυσκο­λίες στην πρό­σβαση σε αυτά τα προ­γράμ­ματα.

Επι­πλέον, περίπου το 19,2% των νοι­κο­κυ­ριών βιώνουν ενερ­γειακή φτώχεια (έναντι 10,6%, μέσος όρος ΕΕ).  Πολλά νοι­κο­κυ­ριά εξα­κο­λου­θούν να μην μπορούν να δια­τη­ρή­σουν τα σπίτια τους επαρκώς ζεστά, μια κατά­σταση που δυσχε­ραί­νε­ται από την αύξηση των τιμών της ενέρ­γειας . Η ανι­σό­τητα εισο­δή­μα­τος παρα­μέ­νει μια πρό­κληση για τη βιώσιμη ανά­πτυξη

ΑΠΕ και προ­κλή­σεις στην κατα­νά­λωση

Η κλι­μα­τική κρίση ανα­δια­μορ­φώ­νει επίσης τα πρότυπα κατα­νά­λω­σης ενέρ­γειας για τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά και τις επι­χει­ρή­σεις. Καθώς η ανάγκη για θέρ­μανση μειώ­νε­ται και η ζήτηση για ψύξη αυξά­νε­ται, οι ενερ­γεια­κές πολι­τι­κές της Ελλάδας πρέπει να προ­σαρ­μο­στούν σε αυτές τις μετα­βαλ­λό­με­νες ανάγκες, δια­σφα­λί­ζο­ντας ότι το ενερ­γειακό σύστημα παρα­μέ­νει ανθε­κτικό και αντα­πο­κρί­νε­ται στις νέες απαι­τή­σεις.

Αυτή η μετα­τό­πιση ασκεί πρό­σθετη πίεση στο ενερ­γειακό σύστημα, με τις  χαμηλές τιμές ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας να απο­τε­λούν απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση ώστε να δια­σφα­λι­στεί ότι τόσο τα νοι­κο­κυ­ριά όσο και οι επι­χει­ρή­σεις μπορούν να προ­σαρ­μο­στούν σε αυτές τις μετα­βαλ­λό­με­νες ενερ­γεια­κές απαι­τή­σεις χωρίς να αντι­με­τω­πί­σουν απα­γο­ρευ­τικό κόστος. Για αυτό, οι συντά­κτες της έκθεσης τονί­ζουν ότι, είναι σημα­ντικό να εξε­τα­στεί η οικο­νο­μική απόδοση των επεν­δύ­σεων  και να ενι­σχυ­θούν υγιείς οντό­τη­τες που είναι σε θέση να δανει­στούν και να απο­πλη­ρώ­σουν τις επεν­δύ­σεις τους.

Η επα­νά­σταση της ανα­κύ­κλω­σης που ακόμα περι­μέ­νουμε

Η ευρω­παϊκή έκθεση ασκεί κριτική ως προς τη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των στην Ελλάδα, η οποία αντί να βελ­τιώ­νε­ται επι­δει­νώ­νε­ται. Όπως επι­ση­μαί­νε­ται,  το ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης των στερεών αστικών απο­βλή­των   μειώ­θηκε στο 17,3% το 2022, πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ και κρί­νε­ται απα­ραί­τητη η ενί­σχυση των συστη­μά­των χωρι­στής συλ­λο­γής και των σύγ­χρο­νων εγκα­τα­στά­σεων ανα­κύ­κλω­σης.

Επίσης, στα από­βλητα συσκευα­σίας, η ανα­κύ­κλωση μειώ­θηκε από 54,1% το 2021 σε 43,4% το 2022. Αργή πρόοδος έχει σημειω­θεί στα από­βλητα ηλε­κτρι­κού και ηλε­κτρο­νι­κού εξο­πλι­σμού, με 52.367 τόνους να έχουν υποστεί επε­ξερ­γα­σία το 2022 ενώ το ποσοστό ανά­κτη­σης  οχη­μά­των στο τέλος του κύκλου ζωής τους φτάνει το 21,4% με την Ελλάδα να υστερεί κατά πολύ σε σχέση με την ΕΕ.  Όπως υπο­γραμ­μί­ζε­ται, για να επι­τύ­χει τους στόχους της ΕΕ για το 2030, η Ελλάδα χρειά­ζε­ται ισχυρές μεταρ­ρυθ­μί­σεις πολι­τι­κής, βελ­τιω­μέ­νες υπο­δο­μές, και­νο­τό­μες πρα­κτι­κές δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των, ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κοινού και αυστηρή εφαρ­μογή των ευθυνών των παρα­γω­γών.

Απειλές για την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα της Ευρώπης

Γενι­κό­τερα, στην έκθεση τονί­ζε­ται ότι η κλι­μα­τική αλλαγή και η υπο­βάθ­μιση του περι­βάλ­λο­ντος στις 38 χώρες που εξε­τά­ζο­νται απο­τε­λούν άμεση απειλή για την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα της Ευρώπης, η οποία εξαρ­τά­ται από τους φυσι­κούς πόρους. Ανα­φέ­ρε­ται ακόμη ότι η  επί­τευξη κλι­μα­τι­κής ουδε­τε­ρό­τη­τας έως το 2050 εξαρ­τά­ται επίσης από την καλύ­τερη και υπεύ­θυνη δια­χεί­ριση της γης, των υδάτων και άλλων πόρων.

Η προ­στα­σία των φυσικών πόρων, ο μετρια­σμός της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και η προ­σαρ­μογή σε αυτήν, καθώς και η μείωση της ρύπαν­σης θα ενι­σχύ­σουν την ανθε­κτι­κό­τητα των ζωτικών κοι­νω­νι­κών λει­τουρ­γιών που εξαρ­τώ­νται από τη φύση, όπως η επι­σι­τι­στική ασφά­λεια, η επάρ­κεια πόσιμου νερού και η αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία. Η έκθεση καλεί σε εντα­τι­κο­ποί­ηση της εφαρ­μο­γής των πολι­τι­κών και των πιο μακρο­πρό­θε­σμων δράσεων για την ενί­σχυση της βιω­σι­μό­τη­τας που έχουν ήδη συμ­φω­νη­θεί στο πλαίσιο της Ευρω­παϊ­κής Πρά­σι­νης Συμ­φω­νίας.

Πηγή: ot.gr