Ρόδος και Π.Δ. 129/2025: Από την πολεοδομική αβεβαιότητα στην οριστική απαξίωση

Η δημο­σί­ευση του Προ­ε­δρι­κού Δια­τάγ­μα­τος 129/2025 για την οριο­θέ­τηση των οικι­σμών κάτω των 2.000 κατοί­κων συνιστά μια σοβαρή τομή, αλλά ταυ­τό­χρονα και μια μεγάλη πρό­κληση για τη μικρή ιδιο­κτη­σία και την ελλη­νική περι­φέ­ρεια. Η επιλογή της κυβέρ­νη­σης να επι­βά­λει αιφ­νι­δια­στικά αυστη­ρούς και ανα­δρο­μι­κούς περιο­ρι­σμούς, χωρίς δημόσια δια­βού­λευση, γεννά εύλογες ανη­συ­χίες για τις συνέ­πειες που θα επι­φέ­ρει.

Το νέο πλαίσιο ουσια­στικά μηδε­νί­ζει την αξία χιλιά­δων ακι­νή­των: οικό­πεδα που μέχρι πρό­τι­νος θεω­ρού­νταν άρτια και οικο­δο­μή­σιμα μετα­τρέ­πο­νται σε αγρο­τε­μά­χια, καθώς περιο­ρί­ζο­νται τα όρια των οικι­σμών στα τμήματα που είχαν ανα­πτυ­χθεί έως το 1983. Επι­πλέον, κάθε δυνα­τό­τητα επέ­κτα­σης των ορίων απο­κλεί­ε­ται, εκτός εάν ακο­λου­θη­θεί η χρο­νο­βόρα και περί­πλοκη δια­δι­κα­σία των Τοπικών ή Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων (ΤΠΣ/ΕΠΣ). Με την έλλειψη επαρ­κούς σχε­δια­σμού και δια­λό­γου με τις τοπικές κοι­νω­νίες, το Π.Δ. δεν συμ­βάλ­λει στην ανα­γκαία ανα­συ­γκρό­τηση της υπαί­θρου, αλλά κιν­δυ­νεύει να επι­τεί­νει τη στα­σι­μό­τητα και την ερήμωση.

Η περί­πτωση της Ρόδου απο­τυ­πώ­νει με ιδιαί­τερη ένταση τα προ­βλή­ματα που επι­φέ­ρει το νέο καθε­στώς. Το νησί αντι­με­τω­πί­ζει ήδη σοβαρά ζητή­ματα με τη λει­τουρ­γία του Κτη­μα­το­λο­γίου, τις εκκρε­μό­τη­τες και τα σφάλ­ματα στους δασι­κούς χάρτες, καθώς και την απουσία θεσμο­θε­τη­μέ­νων οδών σε πολλούς παρα­δο­σια­κούς οικι­σμούς.

Στη Ρόδο, άμεσες συνέ­πειες από το Π.Δ. 129/2025 ανα­μέ­νε­ται να υπάρ­ξουν σε δεκάδες οικι­σμούς κάτω των 2.000 κατοί­κων, όπως η Κρη­τη­νία, ο Μονό­λι­θος, τα Σιάννα, ο Απόλ­λω­νας, η Διμυλιά, η Καλα­βάρδα, η Πλα­τά­νια, ο Σάλακος, οι Φάνες, η Λάρδος, τα Λάερμα, η Πυλών, η Αρνίθα, το Ασκλη­πιείο, το Γεννάδι, η Λαχανιά, ο Μεσα­να­γρός, τα Μαριτσά, η Παστίδα και πολλοί άλλοι. Ιδιαί­τερα οι μικροί παρα­δο­σια­κοί οικι­σμοί, με ιστο­ρικό και του­ρι­στικό χαρα­κτήρα όπως η Λίνδος και ο Έμπωνας, κιν­δυ­νεύ­ουν να υπο­στούν σοβαρή απα­ξί­ωση αν δεν υπάρ­ξουν άμεσες διορ­θω­τι­κές παρεμ­βά­σεις.

Αυτές οι αβε­βαιό­τη­τες δημιουρ­γούν ένα σύνθετο πλέγμα εμπο­δίων για τη δια­σφά­λιση των ιδιο­κτη­σια­κών και οικο­δο­μι­κών δικαιω­μά­των των πολιτών.

Επι­πλέον, η υπο­λει­τουρ­γία της Πολε­ο­δο­μίας Ρόδου λόγω των πρό­σφα­των απο­κα­λύ­ψεων για εκτε­τα­μέ­νες παρα­νο­μίες και της θέσης σε αργία υπαλ­λή­λων, επι­δει­νώ­νει περαι­τέρω την κατά­σταση. Σε έναν Δήμο όπου βασικές υπη­ρε­σίες αδειο­δο­τή­σεων και ελέγχου δόμησης έχουν κλο­νι­στεί θεσμικά και επι­χει­ρη­σιακά, η εφαρ­μογή ενός αυστη­ρού και περί­πλο­κου πλαι­σίου όπως το Π.Δ. 129/2025 γίνεται εξαι­ρε­τικά επι­σφα­λής. Ο κίν­δυ­νος άνισης ή κατα­χρη­στι­κής εφαρ­μο­γής των νέων ρυθ­μί­σεων είναι πλέον ορατός, εντεί­νο­ντας το αίσθημα ανα­σφά­λειας και αδικίας στους ιδιο­κτή­τες.

Το Π.Δ. 129/2025 δεν συνιστά εργα­λείο βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης ή ενί­σχυ­σης της περι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σίας. Αντί­θετα, ανα­δει­κνύει την επιλογή για έναν πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό περιο­ρι­στικό, απο­κλει­στικό και ανε­λα­στικό, που αγνοεί τις σύγ­χρο­νες ανάγκες των τοπικών κοι­νω­νιών και απο­μα­κρύ­νει την ύπαιθρο από το μέλλον που της αξίζει.

Ποια θα μπο­ρού­σαν να είναι τα επόμενα βήματα;

Για την απο­τροπή των δυσμε­νών συνε­πειών του Π.Δ. 129/2025 και την προ­στα­σία της μικρής ιδιο­κτη­σίας και της υπαί­θρου, απαι­τού­νται άμεσες και ουσια­στι­κές παρεμ­βά­σεις:

– Επι­τά­χυνση της εκπό­νη­σης και έγκρι­σης των Τοπικών και Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων (ΤΠΣ/ΕΠΣ), με ουσια­στική συμ­με­τοχή των τοπικών κοι­νω­νιών και επι­στη­μο­νι­κών φορέων.

– Θεσμο­θέ­τηση μετα­βα­τι­κών ρυθ­μί­σεων, ώστε τα οικό­πεδα που αιφ­νι­δια­στικά βρέ­θη­καν εκτός ορίων να δια­τη­ρή­σουν την οικο­δο­μη­σι­μό­τητά τους υπό λογικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις (όπως επαρκές εμβαδόν και πρό­σβαση σε υφι­στά­μενη οδό).

– Ανα­μόρ­φωση των Δασικών Χαρτών και διόρ­θωση πρό­δη­λων σφαλ­μά­των, ώστε να μην επι­κα­λύ­πτο­νται άδικα περιο­χές κατοι­κη­μέ­νες ή αγρο­τικά εκμε­ταλ­λεύ­σι­μες.

– Άμεση ενί­σχυση και ανα­συ­γκρό­τηση των Πολε­ο­δο­μιών, ειδικά στη Ρόδο και σε άλλες περιο­χές με θεσμικά κενά, ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται η ισότιμη και σύννομη εφαρ­μογή της πολε­ο­δο­μι­κής νομο­θε­σίας.

– Κατάρ­τιση εθνικής στρα­τη­γι­κής για την ανα­ζω­ο­γό­νηση της υπαί­θρου, που να συν­δυά­ζει σεβασμό στο περι­βάλ­λον, προ­στα­σία της μικρής ιδιο­κτη­σίας και ήπια ανά­πτυξη.

Χρειά­ζε­ται ένα πλαίσιο σύγ­χρονο, ρεα­λι­στικό και κοι­νω­νικά δίκαιο — όχι ένα σύστημα που διαιω­νί­ζει την αβε­βαιό­τητα και ενι­σχύει την εγκα­τά­λειψη.

Η ανα­συ­γκρό­τηση της υπαί­θρου δεν μπορεί να προ­χω­ρή­σει με απο­κλει­σμούς και ορι­ζό­ντιες απα­γο­ρεύ­σεις. Χρειά­ζε­ται σχέδιο, διά­λο­γος, σεβα­σμός και κυρίως όραμα. Γιατί η ελλη­νική περι­φέ­ρεια και τα χωριά μας δεν ανήκουν στο παρελ­θόν. Ανήκουν στο μέλλον.

του Βάιου Καλο­πήτα, Μηχα­νι­κού Περι­βάλ­λο­ντος MSc