Μωβ μέδουσες: Σε ποιες περιοχές εντοπίζεται έξαρση – Μέτρα προστασίας, χρήσιμες συμβουλές

Πώς τις ανα­γνω­ρί­ζου­με. Ποια είναι τα συμ­πτώ­μα­τα μετά από επαφή-τσί­μπη­μα. Πώς μπο­ρού­με να προ­στα­τευ­τού­με. Χρή­σι­μες συμ­βου­λές. Υπάρ­χουν και ακίν­δυ­νες μέ­δου­σες: Γιατί δεν θα έπρε­πε να τις πει­ρά­ζου­με και ούτε να τις βγά­ζου­με στη στε­ριά.

Δια­κο­πές «παρέα» με τις μέ­δου­σες στις ελ­λη­νι­κές θά­λασ­σες και φέτος προ­βλέ­πουν οι ει­δι­κοί. H πλη­θυ­σμια­κή έξαρ­ση των μωβ με­δου­σών -ή Pelagia noctiluca όπως είναι το επι­στη­μο­νι­κό της όνομα- στο Αι­γαίο έχει ξε­κι­νή­σει από τον Οκτώ­βριο του 2020 και αν επι­κρα­τή­σει το ίδιο μο­τί­βο θα έχου­με να τις αντι­με­τω­πί­σου­με για άλλο 1,5 με 2 χρό­νια. Οι μωβ μέ­δου­σες θε­ω­ρού­νται από τα πιο επι­κίν­δυ­να είδη με­δου­σών στην Με­σό­γειο. Το τσί­μπη­μα τους είναι επώ­δυ­νο λόγω της νευ­ρο­το­ξί­νης που έχουν, επο­μέ­νως οι λουό­με­νοι θα πρέ­πει να είναι πολύ καλά ενη­με­ρω­μέ­νοι σχε­τι­κά με το τι πρέ­πει να κά­νουν σε πε­ρί­πτω­ση τσι­μπή­μα­τος.

Η πλη­θυ­σμια­κή έξαρ­ση των μωβ με­δου­σών σε μια πε­ριο­χή πα­ρα­τη­ρού­νταν πριν από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή πε­ρί­που ανά 10 με 12 χρό­νια και κρα­τού­σε το πολύ 4 χρό­νια (με μέσο όρο 2-3 χρό­νια). Το 2015 μέχρι και το 2018 υπήρ­χε έντο­νη πλη­θυ­σμια­κή έξαρ­ση αυτού του εί­δους στον Κο­ριν­θια­κό Κόλπο, στην Μάλτα επι­κρά­τη­σε η πλη­θυ­σμια­κή έκρη­ξη της μωβ μέ­δου­σας (Pelagia noctiluca) από το 2018 έως και το 2020, ενώ εί­δα­με επα­νεμ­φά­νι­ση στην Μάλτα και τον Ια­νουά­ριο του 2022.

Φέτος, έχουν πα­ρα­τη­ρη­θεί σε διά­φο­ρες πε­ριο­χές του Αι­γαί­ου αλλά και του Ιο­νί­ου, ενώ χει­με­ρι­νοί κο­λυμ­βη­τές ανέ­φε­ραν ότι έβλε­παν αυτό το είδος μέ­δου­σας και το χει­μώ­να. Ωστό­σο, η πα­ρου­σία τους αυ­ξά­νε­ται κατά πολύ το κα­λο­καί­ρι καθώς ευ­νο­ού­νται οι συν­θή­κες ανα­πα­ρα­γω­γής της λόγω της υψη­λό­τε­ρης θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας. Η ανα­πα­ρα­γω­γή τους ευ­νο­εί­ται και από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή που αυ­ξά­νει τη θερ­μο­κρα­σία του νερού. Πα­ράλ­λη­λα, η μεί­ω­ση του πλη­θυ­σμού των ψα­ριών, που είναι κυ­νη­γοί τους αλλά και η μεί­ω­ση των πλη­θυ­σμών των θα­λάσ­σιων χε­λώ­νων που είναι ο βα­σι­κός κυ­νη­γός τους ευ­νο­εί την εξά­πλω­ση των με­δου­σών.

Η μωβ μέ­δου­σα είναι πε­λα­γι­κό είδος και ζει σε τρο­πι­κά νερά. Έχει μέ­γι­στο μήκος τα 10 εκα­το­στά σε διά­με­τρο και το μήκος των πλο­κα­μιών μπο­ρεί να φτά­σει μέχρι 10 μέτρα. Κυ­ρί­ως τρέ­φε­ται με σάλ­πες, διά­φο­ρα χι­τω­νο­φό­ρα, πλα­κτο­νι­κά καρ­κι­νοει­δή και αυγά ψα­ριών. Οι με­γα­λύ­τε­ροι φυ­σι­κοί θη­ρευ­τές της μέ­δου­σας είναι η δερ­μα­το­χε­λώ­να, η κα­ρέ­τα κα­ρέ­τα, ο τόνος, ο ξι­φί­ας και το φεγ­γα­ρό­ψα­ρο. Όταν είναι νεαρή το χρώμα της είναι πορ­το­κα­λό – καφέ και όταν ενη­λι­κιώ­νε­ται παίρ­νει έντο­νο πορ­φυ­ρό-μωβ χρώμα.

Η ανα­γνώ­ρι­ση γί­νε­ται από τα εξω­τε­ρι­κά μορ­φο­λο­γι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της, δη­λα­δή τι χρώμα είναι, αν έχει βού­λες ή ρίγες στην κα­μπά­να της, αν φαί­νο­νται οι γο­νά­δες τις και τι σχήμα έχουν (για διά­φα­νες μέ­δου­σες, όπως π.χ. οι Aurelia sp.), πως είναι τα πλο­κά­μια τους σε σχήμα και αν έχουν κά­ποια χρώ­μα­τα δια­φο­ρε­τι­κά ή λω­ρί­δες στα πλο­κά­μια ή στην κα­μπά­να τους.

«Το κάθε είδος μέ­δου­σας κάνει μια φυ­σι­κή έξαρ­ση ανά κά­ποια χρό­νια. π.χ. η Με­σο­γεια­κή μέ­δου­σα (Cotylorhiza tuberculata) έχει έξαρ­ση κάθε χρόνο τον Αύ­γου­στο, ενώ η Μέ­δου­σα Πυ­ξί­δα (Chrysaora hysoscella) έχει έξαρ­ση κάθε χρόνο από Μάρ­τιο μέχρι μέσα Μαϊου. Η μωβ μέ­δου­σα (Pelagia noctiluca) είχε φυ­σι­κή έξαρ­ση κάθε 8 με 10 χρό­νια και οι εξάρ­σεις τους κρα­τού­σα­νε μέχρι 4 χρό­νια μά­ξι­μουμ. Αλλά λόγω κά­ποιων πα­ρα­γό­ντων όπως π.χ. η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, η υπε­ρα­λί­ευ­ση, η έλ­λει­ψη θη­ρευ­τών, κ.α. έχει βοη­θή­σει αυτές τις εξάρ­σεις να γί­νο­νται πιο συχνά και με με­γα­λύ­τε­ρη εξά­πλω­ση», εξη­γεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Χρή­στος Τα­κλής που είναι Θα­λάσ­σιος και Conservation Βιο­λό­γος και Δια­χει­ρι­στής του Ελ­λη­νι­κού Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

Σχε­δόν όλα τα είδη με­δου­σών απα­ντώ­νται στα βαθιά νερά και μα­κριά από τις πα­ρα­λί­ες. Αλλά επει­δή η με­τα­κί­νη­ση τους είναι πα­θη­τι­κή καθώς πα­ρα­σύ­ρο­νται από θα­λάσ­σια ρεύ­μα­τα και κύ­μα­τα, εξαρ­τώ­νται απο­κλει­στι­κά από τους ανέ­μους, τα κύ­μα­τα, και κυ­ρί­ως από τα υπο­θα­λάσ­σια ρεύ­μα­τα.

«Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα είδη στις εξάρ­σεις τους, μπο­ρού­με να τα δούμε στην επι­φά­νεια του νερού ή σε μικρό βάθος εκα­το­στών ή και 1-2 μέ­τρων κάτω από το νερό. Συ­νή­θως ο κό­σμος βλέ­πει στις πα­ρα­λί­ες στην ζώνη που τσα­λα­βου­τά­ει ή και πα­τά­ει, μόνο τις μέ­δου­σες που έρ­χο­νται με τον κυ­μα­τι­σμό, ενώ πιο μέσα ακόμα και 100 μέτρα ή και 200 μέτρα από την πα­ρα­λία υπάρ­χουν πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρες μέ­δου­σες», δη­λώ­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Σε σχέση με τον τρόπο προ­στα­σί­ας ανα­φέ­ρει:

«Ολι­κός τρό­πος προ­στα­σί­ας δεν υπάρ­χει. Κύ­ριες συμ­βου­λές είναι να βου­τά­νε με μάσκα και άμα υπάρ­χουν πολ­λές μέ­δου­σες κά­ποιου εί­δους που τσι­μπά­ει όπως η Pelagia noctiluca, να βγαί­νουν από την θά­λασ­σα για εκεί­νη την ημέρα. Αλλά ένας συν­δυα­σμός μέ­τρων, μπο­ρεί να βοη­θή­σει πολύ για να ευ­χα­ρι­στη­θού­με όλοι μας το κο­λύ­μπι, όπως βά­ζου­με λεπτή στολή λύκρα ή νε­ο­πρέν για κά­λυ­ψη του πε­ρισ­σό­τε­ρου μέ­ρους του σώ­μα­τος μας, μάσκα για να βλέ­που­με τι γί­νε­ται τρι­γύ­ρω μας, ελέγ­χου­με τους ανέ­μους ώστε να πη­γαί­νει ο άνε­μος προς τα μέσα για να μην μας φέρ­νει τις μέ­δου­σες έξω στην πα­ρα­λία, φρο­ντί­ζου­με να κα­τα­γρά­φου­με τις μέ­δου­σες και να τις ανε­βά­ζου­με στο inaturalist.org (υπάρ­χει εφαρ­μο­γή και για κι­νη­τά android και iphone) ώστε να ενη­με­ρώ­νου­με τον κόσμο αλλά και να ενη­με­ρω­νό­μα­στε και εμείς αν υπάρ­χουν μέ­δου­σες και πάντα μαζί μας μια κρέμα για τις μέ­δου­σες.

Συμ­πτώ­μα­τα τσι­μπή­μα­τος από μωβ μέ­δου­σα

Οι νη­μα­το­κύ­στες πα­ρά­γουν στο αν­θρώ­πι­νο δέρμα, ερύ­θη­μα, πρή­ξι­μο, κά­ψι­μο όπως και με­ρι­κές φορές σο­βα­ρές δερ­μο­νε­κρω­τι­κές, καρ­διο- και νευ­ρο­το­ξι­κές επι­δρά­σεις, οι οποί­ες είναι ιδιαί­τε­ρα επι­κίν­δυ­νες σε ευαί­σθη­τα άτομα.

Τα συμ­πτώ­μα­τα μετά από επαφή – τσί­μπη­μα από την μέ­δου­σα μπο­ρεί να είναι:

Πόνος σαν κά­ψι­μο, πολ­λές φορές έντο­νο κοκ­κί­νι­σμα του δέρ­μα­τος, και σε με­ρι­κές πε­ρι­πτώ­σεις εμ­φά­νι­ση σε μέρος του δέρ­μα­τος σας το απο­τύ­πω­μα της μέ­δου­σας, ναυ­τία, πτώση πί­ε­σης, τα­χυ­καρ­δία, κε­φα­λαλ­γία, εμε­τός, διάρ­ροια, σπα­σμός των βρόγ­χων, δύ­σπνοια.

Σε πε­ρί­πτω­ση εμ­φά­νι­σης συ­στη­μα­τι­κών συμ­πτω­μά­των (σπά­νια) όπως : υπό­τα­ση , βρά­χος φωνής , ει­σπνευ­στι­κός συ­ριγ­μός, γε­νι­κευ­μέ­νο αγ­γειο­οί­δη­μα – εκτε­τα­μέ­νο κνι­δω­τι­κό εξάν­θη­μα, δια­τα­ρα­χές επι­πέ­δου επι­κοι­νω­νί­ας – συ­νεί­δη­σης , έμε­τος, είναι επι­βε­βλη­μέ­νη η άμεση δια­κο­μι­δή του ασθε­νούς στο νο­σο­κο­μείο.

Χρή­σι­μες συμ­βου­λές

Οι πο­λί­τες κα­λού­νται να κοι­τά­ζουν τον καιρό και τους ανέ­μους πριν πάνε σε κά­ποια πα­ρα­λία. Χρειά­ζε­ται να έχει αντί­θε­τους ανέ­μους με την φορά της πα­ρα­λί­ας (π.χ. αν η πα­ρα­λία έχει θέα προς τον Νότο, τότε για να μειώ­νε­ται η πι­θα­νό­τη­τα να υπάρ­χουν μέ­δου­σες πρέ­πει οι άνε­μοι να κα­τε­βαί­νουν από τον Βορρά, ώστε τον κυ­μα­τι­σμό που δη­μιουρ­γεί να τις διώ­χνει μα­κριά από τις πα­ρα­λί­ες).

Αν σε μια πα­ρα­λία έχει πλαγ­κτόν, συ­νι­στά­ται να απο­φεύ­γουν οι πο­λί­τες να κο­λυ­μπά­νε, διότι οι μέ­δου­σες τρέ­φο­νται με πλαγ­κτόν αλλά και τα κνι­δο­κύτ­τα­ρα τους είναι μικρά, δια­φα­νή και μπο­ρούν να φτά­σουν τα 10 μέτρα μήκος.

Αν υπάρ­χει έντο­νο πρό­βλη­μα με τις μωβ μέ­δου­σες σε μια πα­ρα­λία τότε συ­νι­στά­ται οι πο­λί­τες να μην ρι­σκά­ρουν να κο­λυ­μπή­σουν και να φρο­ντί­ζουν να έχουν πάντα κά­ποια αντι­στα­μι­νι­κή κρέμα μαζί τους ή κά­ποια κορ­τι­ζο­νού­χα αλοι­φή που μπο­ρούν να προ­μη­θευ­τούν από οποιο­δή­πο­τε φαρ­μα­κείο.

Για κα­νέ­ναν λόγο οι πο­λί­τες δεν πρέ­πει να βγά­ζουν τις μέ­δου­σες έξω για να τις θά­ψουν στην άμμο, λόγω του ότι με­τα­φέ­ρε­ται το πρό­βλη­μα έξω με πι­θα­νό­τη­τα κά­ποιος να πα­τή­σει έστω και τυ­χαία κά­ποια νη­μα­το­κύ­στη, αλλά και γιατί σε τέ­τοιες με­γά­λες εξάρ­σεις όσες και να δουν οι πο­λί­τες και να βγά­λουν υπάρ­χουν και άλλες εκα­το­ντά­δες ή και χι­λιά­δες μέσα στην θά­λασ­σα. Δεν πρό­κει­ται να λυθεί έτσι το πρό­βλη­μα.

Υπάρ­χουν και ακίν­δυ­νες μέ­δου­σες

Εκτός από τις μωβ μέ­δου­σες υπάρ­χουν και άλλες που δεν απο­τε­λούν κίν­δυ­νο για τους λουό­με­νους και σύμ­φω­να με τον κ. Τακλή δεν θα έπρε­πε να τις πει­ρά­ζου­με και ούτε να τις βγά­ζου­με στη στε­ριά. Και εξη­γεί γιατί κα­τα­λή­γο­ντας:

«Πρώ­τος και κύ­ριος λόγος είναι ότι άμα τσι­μπά­νε οι μέ­δου­σες τότε με­τα­φέ­ρου­με το πρό­βλη­μα στην στε­ριά και άμα υπάρ­χουν εξάρ­σεις όπως π.χ. της μωβ μέ­δου­σας (Pelagia noctiluca) τότε δεν κα­τα­φέρ­νου­με τί­πο­τα γιατί λίγο πιο μέσα στην θά­λασ­σα έχου­με εκα­τομ­μύ­ρια και δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια μέ­δου­σες που προ­σπα­θώ­ντας να τις βγά­λου­με στην στε­ριά θα σπά­σουν τα δια­φα­νή πλο­κά­μια τους στα ρηχά νερά ή και στην πα­ρα­λία που άμα τα ακου­μπή­σου­με μετά ή πα­τή­σου­με πάνω σε αυτά πάλι μπο­ρούν να μας τσι­μπή­σουν.

Δεύ­τε­ρος λόγος λόγος είναι ότι με­ρι­κές μέ­δου­σες όπως π.χ. η με­σο­γεια­κή μέ­δου­σα (Cotylorhiza tuberculata) όταν απο­συ­ντί­θε­ται κάτω από τον καυτό ήλιο αρ­χί­ζει και μυ­ρί­ζει άσχη­μα εντός λίγων λε­πτών.

Τρί­τος λόγος είναι ότι είναι πολύ χρή­σι­μα είδη οι μέ­δου­σες γιατί κα­τα­να­λώ­νουν φυ­το­πλαγ­κτόν και ζω­ο­πλαγ­κτόν σε τε­ρά­στιες πο­σό­τη­τες. Άμα υπάρ­χει αρ­κε­τό φυ­το­πλαγ­κτόν (το καφέ χρώμα στην επι­φά­νεια της θά­λασ­σας) δη­μιουρ­γεί διά­φο­ρα προ­βλή­μα­τα στο οι­κο­σύ­στη­μα αλλά ταυ­τό­χρο­να χα­λά­ει και τις δια­κο­πές στους του­ρί­στες που δεν τους αρέ­σει να κο­λυ­μπά­νε σε αυτό. Ενώ το ζω­ο­πλαγ­κτόν είναι μι­κρο­σκο­πι­κοί θα­λάσ­σιοι ορ­γα­νι­σμοί, σε αυ­τούς συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται και οι μέ­δου­σες άσχε­τα αν λίγα είδη είναι με­γά­λα και τα βλέ­που­με.

Μια έξαρ­ση σε ζω­ο­πλαγ­κτόν πάλι μας δη­μιουρ­γεί πρό­βλη­μα με έντο­νη φα­γού­ρα στο σώμα μας και δεν μπο­ρού­με να κο­λυ­μπή­σου­με. Πρό­κει­ται μά­λι­στα πολ­λές φορές και για εκα­τομ­μύ­ρια μι­κρο­σκο­πι­κές μέ­δου­σες αό­ρα­τες στο μάτι αφού το μέ­γε­θος τους είναι πολ­λές φορές μά­ξι­μουμ 1 ή 2 χι­λιο­στά και ο κό­σμος έχει μια φα­γού­ρα μόνο και μόνο που κο­λυ­μπά­ει».