Προς μνημόνιο χρέους μετά το 2018 με πολυετή εποπτεία

Της Ελευ­θε­ρί­ας Αρ­λα­πά­νου

Σου­ρε­α­λι­στι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά θα μπο­ρού­σε να ισχυ­ρι­στεί κα­νείς ότι αρ­χί­ζει να λαμ­βά­νει το δράμα «ελά­φρυν­ση χρέ­ους» μετά το Eurogroup της πε­ρα­σμέ­νης Δευ­τέ­ρας καθώς οι βα­σι­κοί παί­χτες, Βε­ρο­λί­νο και ΔΝΤ, ρί­χνουν στο τρα­πέ­ζι  ακραία σε­νά­ρια. Και μετά την απο­κά­λυ­ψη των εκρη­κτι­κών δια­λό­γων που δι­η­μεί­φθη­σαν στη συ­νά­ντη­ση, δεί­χνουν το σκη­νι­κό σύ­γκρου­σης που δεν προ­οιω­νί­ζε­ται ευ­νοϊ­κή λύση, ούτε στο επό­με­νο Eurogroup της 15ης Ιου­νί­ου.

Όπως εκτι­μούν έμπει­ροι πα­ρα­τη­ρη­τές, στη φάση αυτή ίσως απλά πα­ρα­κο­λου­θού­με το αδιέ­ξο­δο στο οποίο έχει φθά­σει η δια­πραγ­μά­τευ­ση με­τα­ξύ του ωμού ρε­α­λι­σμού του ΔΝΤ και της, καλ­βι­νι­στι­κής έμπνευ­σης, στρα­τη­γι­κή του Σόι­μπλε. Τα σπα­σμέ­να ασφα­λώς θα πλη­ρώ­νει ο πιο αδύ­να­μος, που στην πε­ρί­πτω­ση μας είναι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία.

Η στάση των δα­νει­στών δεί­χνει πά­ντως ότι οι απο­φά­σεις θα είναι οδυ­νη­ρές για την Ελ­λά­δα ως προς την πο­λυ­ε­τή επι­τή­ρη­ση στην οποία θα βρί­σκε­ται ώστε να πε­τυ­χαί­νει υψηλά πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα με ισχυ­ρούς ρυθ­μούς ανά­πτυ­ξης. Η Γερ­μα­νία επι­διώ­κει την υπο­γρα­φή ενός εί­δους «Μνη­μο­νί­ου… χρέ­ους» που θα υπο­γρα­φεί στο τέλος του υπάρ­χο­ντος προ­γράμ­μα­τος, τον Αύ­γου­στο του 2018.

Συ­γκε­κρι­μέ­νοι στό­χοι

Στο νέο πρό­γραμ­μα θα υπάρ­χουν συ­γκε­κρι­μέ­νοι στό­χοι που πρέ­πει να επι­τυγ­χά­νο­νται με μέτρα. Δη­λα­δή θα πρέ­πει η Ελ­λά­δα να πιά­νει τους στό­χους για υψηλά πλε­ο­νά­σμα­τα και σε αντάλ­λαγ­μα θα έχει κά­ποιες «πα­ρο­χές». Αυτές θα είναι τα μέτρα διευ­θέ­τη­σης του χρέ­ους, όχι με τη μορφή «κου­ρέ­μα­τος» αλλά με πο­λυ­ε­τείς επι­μη­κύν­σεις που θα μειώ­νουν ση­μα­ντι­κά το βάρος για την απο­πλη­ρω­μή του.

Ου­σια­στι­κά η Ελ­λά­δα «σύ­ρε­ται» στην απο­δο­χή ενός προ­γράμ­μα­τος το οποίο θα έχει αυ­στη­ρά μέτρα δη­μο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής, «κό­φτες» (μειώ­σεις μι­σθών, συ­ντά­ξε­ων, απο­λύ­σεις) όταν οι στό­χοι χά­νο­νται και πε­ριο­ρι­στι­κή οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή με «στενό κορσέ» διαρ­κούς επι­τή­ρη­σης. Αλ­λω­στε, μετά το 2022 η Ελ­λά­δα θα πρέ­πει να εκ­πλη­ρώ­νει τους όρους του Συμ­φώ­νου Στα­θε­ρό­τη­τας.

Αυτό που προ­κα­λεί φόβο είναι η συ­ζή­τη­ση που θα ανοί­ξει για το αν τα μέτρα 4,9 δισ. ευρώ που ψη­φί­στη­καν πρό­σφα­τα είναι αρ­κε­τά για την πε­ρί­ο­δο μετά το 2018 ή θα απαι­τή­σουν κι άλλα οι δα­νει­στές. Κι αυτό στη σκιά των πα­ζα­ριών για τα πο­λυ­ε­τή πλε­ο­νά­σμα­τα και πώς θα επι­τευ­χθούν. Στο αρ­νη­τι­κό σε­νά­ριο, εν­δε­χο­μέ­νως να τε­θούν νω­ρί­τε­ρα σε ισχύ τα μέτρα και να μην εφαρ­μο­στούν τα αντί­με­τρα. Στο θε­τι­κό σε­νά­ριο να υπάρ­ξει από­φα­ση για μι­κρό­τε­ρα πλε­ο­νά­σμα­τα που θα δώ­σουν δη­μο­σιο­νο­μι­κή «ανάσα» στη χώρα.

Τι θα γίνει

Αξιω­μα­τού­χοι με βαθιά γνώση του θέ­μα­τος ανα­φέ­ρουν ότι  στις τρεις κρί­σι­μες εβδο­μά­δες που ακο­λου­θούν, μέχρι το επό­με­νο  Eurogroup, όλα μπο­ρούν να συμ­βούν. Κρί­σι­μη ημε­ρο­μη­νία η 8η ? 9η Ιου­νί­ου όπου διε­νερ­γεί­ται η σύ­νο­δος του EWG που θα προ­ε­τοι­μά­σει το Eurogroup. Μέχρι τότε θα πρέ­πει να υπάρ­χει μια μί­νι­μουμ συμ­φω­νία.

Το με­γά­λο ερώ­τη­μα βέ­βαια πα­ρα­μέ­νει. Υπό τους όρους αυ­τούς θα υπάρ­ξει τε­λι­κά η πο­λυ­πό­θη­τη και ανα­γκαία συμ­φω­νία για την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία μέσα στις επό­με­νες τρεις εβδο­μά­δες έως το Eurogroup της 15ης Ιου­νί­ου; Πι­θα­νόν να υπάρ­ξει αλλά το ζη­τού­με­νο είναι εάν οι όροι της θα επι­τρέ­ψουν την έξοδο της χώρας στις αγο­ρές ή θα την οδη­γή­σουν σε ένα νέο πρό­γραμ­μα, πέραν του 2018, σε επι­τρο­πεία εις το δι­η­νε­κές, και τε­λι­κά σε πιο ακραί­ες κα­τα­στά­σεις σε πο­λι­τι­κό και σε κοι­νω­νι­κό επί­πε­δο.

Οπως φά­νη­κε πά­ντως τα τε­λευ­ταία 24ωρα, το σε­νά­ριο για τη συμ­με­το­χή του ΔΝΤ στο πρό­γραμ­μα δια­φο­ρο­ποιεί­ται. Ποιο πι­θα­νό θε­ω­ρεί­ται τώρα μια συμ­φω­νία-γέ­φυ­ρα με συμ­με­το­χή του Τα­μεί­ου αλλά τη χρη­μα­το­δό­τη­ση να την απο­φα­σί­σει αρ­γό­τε­ρα. Δη­λα­δή στις 15 Ιου­νί­ου να απο­φα­σι­στεί η δια­τή­ρη­ση της αυ­το­νο­μί­ας του Τα­μεί­ου, μέχρι να πάρει δια­βε­βαιώ­σεις για τη βιω­σι­μό­τη­τα του χρέ­ους με πα­ρεμ­βά­σεις ελά­φρυν­σης αυτού.

Ομως, αυτή την ώρα να μη συμ­βάλ­λει χρη­μα­το­δο­τι­κά και οι όποιες απο­φά­σεις να λη­φθούν μετά τις γερ­μα­νι­κές εκλο­γές. Η τα­κτι­κή του «μέσα-έξω» από το ΔΝΤ θα επι­τρέ­ψει στο Βε­ρο­λί­νο να κρα­τή­σει την πα­ρου­σία του Τα­μεί­ου ζω­ντα­νή και να μην τεθεί σε κίν­δυ­νο η εκτα­μί­ευ­ση της δόσης. Ομως, θα βάζει ου­σια­στι­κά το πρό­βλη­μα «κάτω από το χαλί», με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται για την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία, την έξοδό της στις αγο­ρές, την έντα­ξη στο QE.

Λι­τό­τη­τα στο δι­η­νε­κές

Μία γεύση των όσων συ­ζη­τού­νται στο πα­ρα­σκή­νιο είναι τα όσα απο­κα­λύ­πτει εμπι­στευ­τι­κό έγ­γρα­φο του ESM το οποίο απο­κά­λυ­ψε το Reuters. Το πρώτο σε­νά­ριο προ­βλέ­πει ότι η Ελ­λά­δα δεν θα χρεια­στεί ελά­φρυν­ση του χρέ­ους, αν δια­τη­ρή­σει πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα στα επί­πε­δα του 3,5% του ΑΕΠ ή υψη­λό­τε­ρο μέχρι το 2032 και πάνω από το 3% μέχρι το 2038.Το σε­νά­ριο αυτό προ­βλέ­πει επί­σης ότι η Ελ­λά­δα θα μπο­ρού­σε να εξα­σφα­λί­σει τη μέ­γι­στη δυ­να­τή ελά­φρυν­ση χρέ­ους, στη βάση της συμ­φω­νί­ας του Μαΐου του 2016. Σε αυτήν την πε­ρί­πτω­ση, θα έπρε­πε να δια­τη­ρή­σει το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα στο 3,5% μέχρι το 2022 και στη συ­νέ­χεια πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα στο 2% μέχρι τα μέσα του 2030 και στο 1,5% μέχρι το 2048, δια­μορ­φώ­νο­ντας έτσι τον μέσο στόχο της πε­ριό­δου 2023-2060 στο 2,2%.Το­νί­ζε­ται ακόμη ότι η μέ­γι­στη δυ­να­τή ελά­φρυν­ση χρέ­ους που εξε­τά­ζε­ται για την Ελ­λά­δα είναι η επέ­κτα­ση της μέσης σταθ­μι­σμέ­νης ωρί­μαν­σης των δα­νεί­ων κατά 17,5 έτη από τα 32,5 έτη που είναι σή­με­ρα, με τα τε­λευ­ταία δά­νεια να λή­γουν το 2080. Ο ESM μπο­ρεί επί­σης να πε­ριο­ρί­σει την απο­πλη­ρω­μή του χρέ­ους στο 0,4% του ΑΕΠ έως το 2050, ορί­ζο­ντας «τα­βά­νι» 1%  στο επι­τό­κιο των δα­νεί­ων έως το 2050. Η πλη­ρω­μή των κα­τα­βλη­τέ­ων τόκων που θα υπερ­βαί­νουν το 1%, θα ανα­βάλ­λε­ται έως το 2050 και το ποσό θα εν­σω­μα­τω­θεί στο κό­στος χρη­μα­το­δό­τη­σης του τα­μεί­ου διά­σω­σης. Ο ESM θα επα­να­γο­ρά­σει επι­πλέ­ον το 2019 τα 13 δισ. ευρώ που οφεί­λει η Ελ­λά­δα στο ΔΝΤ, τα οποία είναι πολύ πιο ακρι­βά δά­νεια από αυτά της ευ­ρω­ζώ­νης. Στο πρώτο σε­νά­ριο, προ­βλέ­πε­ται  μέσος ετή­σιος ρυθ­μός ανά­πτυ­ξης στην Ελ­λά­δα 1,3% την προ­βλε­πό­με­νη πε­ρί­ο­δο.

Το δεύ­τε­ρο σε­νά­ριο στη­ρί­ζε­ται στις υπο­θέ­σεις του ΔΝΤ για μέση ανά­πτυ­ξη 1% και την επι­στρο­φή το 2023 σε πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 1,5%, μετά από πέντε χρό­νια δια­τή­ρη­σής του στο 3,5%. Αυτό προ­βλέ­πει ότι το ελ­λη­νι­κό χρέος θα αυ­ξη­θεί και θα αγ­γί­ξει το 226% το 2060. Οι ελ­λη­νι­κές τρά­πε­ζες θα πρέ­πει να ανα­κε­φα­λαιο­ποι­η­θούν και οι ακα­θά­ρι­στες χρη­μα­το­δο­τι­κές ανά­γκες της χώρας, θα είναι στα τέλη του 2020 πάνω από το όριο του 15% του ΑΕΠ, που υπο­σχέ­θη­καν οι υπουρ­γοί της Ευ­ρω­ζώ­νης, αγ­γί­ζο­ντας επί­πε­δα άνω του 50% το 2060. Προ­κει­μέ­νου να κα­τα­στεί βιώ­σι­μο το ελ­λη­νι­κό χρέος, η Ευ­ρω­ζώ­νη θα πρέ­πει να δώσει στην Ελ­λά­δα βα­θύ­τε­ρη ελά­φρυν­ση χρέ­ους απ’ ό,τι προ­σέ­φε­ρε υπό όρους το 2016, σύμ­φω­να πάντα με το ΔΝΤ. Κάτι που ωστό­σο οι Ευ­ρω­παί­οι απορ­ρί­πτουν.

Σύμ­φω­να με το τρίτο σε­νά­ριο, που απο­τε­λεί μια πιο συμ­βι­βα­στι­κή μορφή των δύο προη­γού­με­νων, προ­βλέ­πε­ται  μέσος ρυθ­μός ανά­πτυ­ξης 1,25%, πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,5% έως το 2022 και στα­δια­κή μεί­ω­σή του στη συ­νέ­χεια στο 1,8% αντί στο 2,2%  για την πε­ρί­ο­δο 2023-2060. Το ελ­λη­νι­κό χρέος θα μπο­ρού­σε να κα­τα­στεί βιώ­σι­μο με την πα­ρά­τα­ση των μέσων σταθ­μι­σμέ­νων λή­ξε­ων κατά 15 έτη με τα τε­λευ­ταία δά­νεια να λή­γουν το 2080, την επι­βο­λή ανώ­τα­του ορίου στα επι­τό­κια των δα­νεί­ων στο 1% έως το 2050 και τον κα­θο­ρι­σμό του ανώ­τα­του ορίου από­σβε­σης στο 0,4% του ελ­λη­νι­κού ΑΕΠ, όπως προ­βλέ­πε­ται σύμ­φω­να με το τε­λευ­ταίο αυτό σε­νά­ριο.

Βου­ντού economics

Οι τόνοι έχουν ανέ­βει κα­τα­κό­ρυ­φα όχι μόνο στο πα­ρα­σκή­νιο αλλά και στη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση ει­δι­κά στο εσω­τε­ρι­κό της Γερ­μα­νί­ας, όπου το ελ­λη­νι­κό χρέος έχει σκαρ­φα­λώ­σει ψηλά στην προ­ε­κλο­γι­κή ατζέ­ντα της χώρας. Είναι εν­δει­κτι­κό το σχί­σμα Σόι­μπλε – Γκά­μπριελ με την «πτέ­ρυ­γα» Γκά­μπριελ να μιλά ακόμη και για «οι­κο­νο­μι­κή επι­στή­μη βου­ντού» ασκώ­ντας σκλη­ρή κρι­τι­κή στα σε­νά­ρια επί των οποί­ων δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται το Βε­ρο­λί­νο με το ΔΝΤ για την ανά­πτυ­ξη στην Ελ­λά­δα για τα επό­με­να 40 χρό­νια από τους θε­σμούς και το ΔΝΤ, καθώς και στους υπο­λο­γι­σμούς για πι­θα­νά πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα.

Ημε­ρη­σία