Παιδεία: Αποκαρδιωτική σύγκριση Φινλανδίας -Ελλάδας

«In Finland, we believe in evolution, not in revolution» λέει στην «Κ» η Κρι­στίνα Βόλμαρι, υψη­λό­βαθμο στέ­λε­χος του Εθνικού Συμ­βου­λίου Παι­δείας της Φιν­λαν­δίας. Δεν θέλουν επα­νά­σταση (revolution), θέλουν εξέλιξη (evolution) οι Φιν­λαν­δοί, και η κ. Βόλμαρι αξιο­ποιεί τη ρίμα μεταξύ των δύο αγγλι­κών λέξεων για να κατα­δεί­ξει τη φιλο­σο­φία του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος της χώρας της, που έχει κατα­κτή­σει την κορυφή μεταξύ των προηγ­μέ­νων χωρών διεθνώς –η Φιν­λαν­δία βρί­σκε­ται στις πρώτες θέσεις της κατά­τα­ξης στον δια­γω­νι­σμό PISA του ΟΟΣΑ–, και απο­τε­λεί πρότυπο.

Το εκπαι­δευ­τικό σύστημα της Φιν­λαν­δίας βασί­ζε­ται στη στα­θε­ρό­τητα, την οργά­νωση και την εμπι­στο­σύνη στους εκπαι­δευ­τι­κούς όλων των βαθ­μί­δων, από το νηπια­γω­γείο έως και το πανε­πι­στή­μιο. Οι ίδιοι οι Φιν­λαν­δοί δίνουν μεγάλο βάρος στη λει­τουρ­γία των θεσμών και εμπι­στεύ­ο­νται τους εκπαι­δευ­τι­κούς.

Αυτοί είναι, ουσια­στικά, και οι λόγοι που το ελλη­νικό και το φιν­λαν­δικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα απέχουν παρα­σάγ­γας, παρότι και τα δύο δημόσια και δωρεάν. «Στη Φιν­λαν­δία σπάνια αλλά­ζουμε το εκπαι­δευ­τικό μας σύστημα και μόνο μετά μακρο­χρό­νια μελέτη των δεδο­μέ­νων. Ας πούμε, ύστερα από 10 χρόνια το επόμενο σχολικό έτος θα κάνουμε αλλαγές στα ανα­λυ­τικά προ­γράμ­ματα, δίνο­ντας βάρος στην εκπαί­δευση των μαθητών στις τέχνες» απαντά η κ. Βόλμαρι, σχο­λιά­ζο­ντας την αναφορά για τον νέο εθνικό διάλογο που οργα­νώ­νε­ται στην Ελλάδα για αλλαγές στις τρεις εκπαι­δευ­τι­κές βαθ­μί­δες.

Ωστόσο, ο μελε­τη­μέ­νος τρόπος με τον οποίοι οι Φιν­λαν­δοί εισά­γουν αλλαγές στα σχολεία τους, σε αντί­θεση με την ελλη­νική προ­χει­ρό­τητα, δεν είναι η μόνη διαφορά ανάμεσα στο ελλη­νικό και το φιν­λαν­δικό σύστημα. Ενδει­κτικά, στη Φιν­λαν­δία:

• Οι μαθητές ξεκι­νούν το Δημο­τικό από τα 7 τους χρόνια και ολο­κλη­ρώ­νουν το Λύκειο στα 19 τους. Κάθε σχολείο μπορεί να δια­φο­ρο­ποιεί εν μέρει το πρό­γραμμά του. Αλλωστε, το εκπαι­δευ­τικό σύστημα χρη­μα­το­δο­τεί­ται κατά 25% από το κράτος και κατά 75% από τους δήμους, τα δημο­τικά τέλη των οποίων είναι ιδιαί­τερα υψηλά.

• Κάθε τμήμα σχο­λι­κής τάξης έχει κατά μέσο όρο 20 μαθητές.

• «Στόχος μας είναι η οικο­γέ­νεια να έχει ελεύ­θερο χρόνο στο σπίτι το από­γευμα. Γι’ αυτό και η προ­ε­τοι­μα­σία των παιδιών για τα μαθή­ματα της επό­με­νης ημέρας γίνεται κατά κύριο λόγο στο σχολείο, και εκτι­μά­ται ότι είναι αρκετή το πολύ μιας ώρας δουλειά στο σπίτι» παρα­τη­ρεί η κ. Βόλμαρι. Βεβαίως δεν υπάρχει η λογική το παιδί να πάει σε φρο­ντι­στή­ριο για να μάθει αντι­κεί­μενα που διδά­σκο­νται στο σχολείο (π.χ. ξένες γλώσσες, πλη­ρο­φο­ρική). Για όσα παιδιά υστε­ρούν, ο δήμος χρη­μα­το­δο­τεί τάξεις ολι­γό­ω­ρης ενι­σχυ­τι­κής διδα­σκα­λίας.

• Δεν υπάρχει ιδιω­τική εκπαί­δευση, εκτός από λιγοστά σχολεία κάποιων Εκκλη­σιών. «Δεν πιστεύ­ουμε στην ιδιω­τική εκπαί­δευση. Θεω­ρούμε ότι όλοι οι γονείς πρέπει να εμπι­στεύ­ο­νται το σχολείο της γει­το­νιάς. Η εκπαί­δευση είναι δωρεάν σε όλα τα επίπεδα. Μόνο στο λύκειο οι γονείς χρε­ώ­νο­νται τα βιβλία και τη μετα­φορά των παιδιών σε κάποιες περι­πτώ­σεις».

• Δεν υπάρχει η σκληρή αξιο­λό­γηση των εκπαι­δευ­τι­κών. Βέβαια, αυτο­α­ξιο­λό­γηση γίνεται τόσο για τις σχο­λι­κές μονάδες όσο και από τους ίδιους τους εκπαι­δευ­τι­κούς.

• Δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα εξε­τά­σεων για την προ­α­γωγή των μαθητών από τάξη σε τάξη. Ο εκπαι­δευ­τι­κός μπορεί να αξιο­λο­γεί τους μαθητές του με τον τρόπο που επι­θυ­μεί. «Δίνουμε βάρος στην ουσια­στική εκμά­θηση παρά στη συνεχή εξέταση των γνώσεων» ανα­φέ­ρει η κ. Βόλμαρι.

• Η πολυ­πλη­θέ­στερη ηλι­κιακή ομάδα των εκπαι­δευ­τι­κών (σχεδόν το 35% του συνόλου) είναι κάτω των 40 ετών.

• Οι εκπαι­δευ­τι­κοί περνούν από κατάρ­τιση περίπου κάθε τρία χρόνια στο πλαίσιο του εργα­σια­κού τους βίου.

• Η εκπαί­δευση των μετα­να­στών ξεκινά με ένα χρόνο εκμά­θη­σης της φιν­λαν­δι­κής γλώσσας και πολι­τι­σμού, ενώ οργα­νώ­νο­νται τάξεις για τη διδα­σκα­λία των μητρι­κών γλωσσών, ακόμη κι αν υπάρ­χουν μόνο τρία παιδιά από μία χώρα για ένα τμήμα. «Η γνώση της μητρι­κής γλώσσας είναι πολύ σημα­ντική για να μάθεις μια δεύτερη γλώσσα» λέει η κ. Βόλμαρι, προ­σθέ­το­ντας ότι τον πρώτο χρόνο τα παιδιά των μετα­να­στών δεν διδά­σκο­νται τα βασικά μαθή­ματα αλλά ξεκι­νούν με ευκο­λό­τερα, όπως οι τέχνες, η χει­ρο­τε­χνία, η φυσική αγωγή.

«Δίνουμε πάντα πολύ μεγάλη αξία στην εκπαί­δευση και την και­νο­το­μία. Είμαστε μια φτωχή σε παρα­γω­γι­κές πηγές χώρα και πρέπει να βάλουμε το μυαλό μας να δου­λέ­ψει» παρα­τη­ρεί, μιλώ­ντας στην «Κ», η διπλω­μά­της Πέτρα Θίμαν. Και προ­σθέ­τει με χιούμορ: «Αλλιώς θα πεθά­νουμε στο κρύο».

Ο τρόπος επι­λο­γής των εισα­κτέων

Το Πανε­πι­στή­μιο του Ελσίνκι, με τα πέτρινα καλο­δια­τη­ρη­μένα επι­βλη­τικά κτίριά του, εξω­τε­ρικά απο­πνέει την ιστορία του. Είναι το παλαιό­τερο (ιδρύ­θηκε το 1640) και μεγα­λύ­τερο πανε­πι­στή­μιο στη Φιν­λαν­δία. Αλλά και εσω­τε­ρικά απο­τυ­πώ­νει τη φιν­λαν­δική κουλ­τούρα. Ολα μοντέρνα σχε­δια­σμένα, τάξη, ηρεμία, ασφά­λεια, και πουθενά συν­θή­ματα στους τοίχους. Ιδια εικόνα και στην απόλυτα οργα­νω­μένη φοι­τη­τική λέσχη, όπου γευ­μα­τί­ζουν φοι­τη­τές, καθη­γη­τές, προ­σω­πικό και επι­σκέ­πτες. «Στο Παι­δα­γω­γικό Τμήμα δεχό­μα­στε περίπου 3.000 αιτή­σεις ετησίως για τις 100 θέσεις» λέει στην «Κ» ο Γιάρι Λάβονεν, επι­κε­φα­λής του Τμή­μα­τος. Το σύστημα εισα­γω­γής είναι μεικτό και σε δύο κύκλους. Από τις 3.000 αιτή­σεις μέσω εξε­τά­σεων περίπου 300 υπο­ψή­φιοι προ­χω­ρούν στη δεύτερη φάση, στην οποία μέσω συνέ­ντευ­ξης εξε­τά­ζο­νται εάν δια­θέ­τουν τις δεξιό­τη­τες που οφείλει να έχει ένας δάσκα­λος (π.χ. επι­κοι­νω­νίας, συνερ­γα­τι­κό­τη­τας). Εντυ­πω­σια­κός είναι ο τρόπος με τον οποίο ορί­ζε­ται ο αριθμός των εισα­κτέων. Οχι με βάση μικρο­κομ­μα­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες όπως στην Ελλάδα, αλλά οι υπη­ρε­σίες μετρούν σε βάθος δεκα­ε­τίας την εξέλιξη των συντα­ξιο­δο­τή­σεων εκπαι­δευ­τι­κών σε συν­δυα­σμό με τους δείκτες γεν­νή­σεων. «Κάθε 5 χρόνια οι υπη­ρε­σίες μας ενη­με­ρώ­νουν για τα στοι­χεία και εμείς ορί­ζουμε τον αριθμό εισα­κτέων. Βέβαια, τώρα ίσως οι ανάγκες αυξη­θούν λόγω του κύματος μετα­νά­στευ­σης» παρα­τη­ρεί ο κ. Λάβονεν.

Καθη­με­ρινή