Σχεδιάζοντας την Πολιτιστική Αναγέννηση της Ρόδου

• Ανάλυση για το masterplan του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού που ακο­λου­θεί την στρα­τη­γική των bid books – Rhodes «Journey to the Light» 2021

Η Ρόδος, νησί με βαθιά ιστο­ρική μνήμη και παγκό­σμια ανα­γνω­ρι­σι­μό­τητα, εισέρ­χε­ται σε μια νέα εποχή πολι­τι­στι­κού σχε­δια­σμού. Με επι­κε­φα­λής την Ομότιμη Καθη­γή­τρια και τ. Πρυ­τά­νισσα του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, Χρυσή Βιτσι­λάκη και τη συνερ­γα­σία των Δρ. Σταύρου Πιτσι­καλή και Δρ. Ίλονας Ουα­σί­τσα, παρου­σιά­στηκε στη Ρόδο ένα ολο­κλη­ρω­μένο πολι­τι­στικό masterplan, που φιλο­δο­ξεί να επα­να­προσ­διο­ρί­σει τη σχέση του νησιού με την πολι­τι­στική του κλη­ρο­νο­μιά και να χαράξει ένα συνε­κτικό μοντέλο ανά­πτυ­ξης, βασι­σμένο στη δημιουρ­γι­κό­τητα, την εκπαί­δευση και τη συμ­με­τοχή της κοι­νω­νίας.

Ένα σημα­ντικό μέρος του νέου πολι­τι­στι­κού masterplan της Ρόδου φαί­νε­ται να απο­τε­λεί φυσική συνέ­χεια της στρα­τη­γι­κής που είχε δια­μορ­φω­θεί την περίοδο της υπο­ψη­φιό­τη­τας της πόλης για τον τίτλο της Ευρω­παϊ­κής Πολι­τι­στι­κής Πρω­τεύ­ου­σας 2021 με το όραμα «Journey to the Light». Πολλές από τις σημε­ρι­νές κατευ­θύν­σεις, όπως η ανά­δειξη της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, η αξιο­ποί­ηση της ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας, η ανά­πτυξη θεμα­τι­κών πολι­τι­στι­κών δια­δρο­μών και η δημιουρ­γία θεσμι­κού φορέα πολι­τι­στι­κής στρα­τη­γι­κής, απα­ντώ­νται ήδη στα δύο bid books που είχε κατα­θέ­σει τότε η Ρόδος.

Το ίδιο πνεύμα και­νο­το­μίας, συμ­με­το­χής της κοι­νό­τη­τας και δια­σύν­δε­σης με την Ευρώπη δια­τρέ­χει και τη σημε­ρινή πρόταση, που ουσια­στικά επα­να­φέ­ρει την αρχική φιλο­σο­φία της Ρόδου ως «νησιού-γέφυρας πολι­τι­σμών». Παράλ­ληλα, το δεύτερο τμήμα του σχεδίου, που περι­λαμ­βά­νει συγκε­κρι­μένα έργα απο­κα­τά­στα­σης και ανά­δει­ξης μνη­μείων, εντο­πί­ζε­ται στην ΠΠΣΜΠ. Έτσι, η νέα πολι­τι­στική στρα­τη­γική δεν ξεκινά από μηδε­νική βάση, αλλά πατά επάνω σε ένα ώριμο θεσμικό και ορα­μα­τικό υπό­βα­θρο, συν­δέ­ο­ντας δημιουρ­γικά το παρελ­θόν με το μέλλον της Ρόδου.

Aναστήλωση εμβλη­μα­τι­κών  μνη­μείων

Η Ρόδος δια­θέ­τει όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά μιας ώριμης πολι­τι­στι­κής δύναμης: έναν ανε­πτυγ­μένο του­ρι­σμό με ελκυ­στι­κό­τητα καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους, εξαι­ρε­τικό πολι­τι­στικό απόθεμα με τη Μεσαιω­νική Πόλη και τα μνημεία UNESCO, προ­χω­ρη­μέ­νες πολι­τι­στι­κές υπο­δο­μές, αλλά και μια ζωντανή πανε­πι­στη­μιακή κοι­νό­τητα που ενι­σχύει τη διάχυση της γνώσης και της και­νο­το­μίας. Η στρα­τη­γική της θέση στο σταυ­ρο­δρόμι Ανα­το­λής και Δύσης, σε συν­δυα­σμό με τη δυνα­μική παρου­σία φορέων και δημιουρ­γών, προσ­δί­δει στη Ρόδο μια μονα­δική δυνα­τό­τητα να εξε­λι­χθεί σε διεθνές πολι­τι­στικό κέντρο. Ωστόσο, όπως επε­σή­μανε η κα Βιτσι­λάκη «η μεγα­λύ­τερη πρό­κληση δεν είναι η έλλειψη ιδεών, αλλά η απουσία ενός θεσμι­κού φορέα που να συντο­νί­ζει τη στρα­τη­γική, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τη φωνή όλων όσοι υπη­ρε­τούν τον πολι­τι­σμό του νησιού».

Η ανάγκη θεσμι­κής συγκρό­τη­σης και συντο­νι­σμού ανα­δεί­χθηκε ως καθο­ρι­στική προ­ϋ­πό­θεση για τη βιώσιμη ανά­πτυξη του πολι­τι­σμού στη Ρόδο. Στα αδύναμα σημεία που εντο­πί­στη­καν, περι­λαμ­βά­νο­νται ο περιο­ρι­σμός στη χρήση πολι­τι­στι­κών χώρων, η έλλειψη ευε­λι­ξίας στη διάθεσή τους, η υπο­χρη­μα­το­δό­τηση και η έλλειψη σαφών κρι­τη­ρίων και δια­φά­νειας στις ενι­σχύ­σεις.

Εμβλη­μα­τικό παρά­δειγμα παρα­μέ­νει το Εθνικό Θέατρο Ρόδου, η απο­κα­τά­σταση και επα­να­λει­τουρ­γία του οποίου θεω­ρεί­ται έργο-σύμβολο για την επα­νεκ­κί­νηση του πολι­τι­στι­κού ιστού της πόλης. Στον αντί­ποδα, το masterplan ανα­δει­κνύει τις σημα­ντι­κές ευκαι­ρίες που μπορεί να αξιο­ποι­ή­σει η Ρόδος: την ανα­βί­ωση χαμένων στοι­χείων της πολι­τι­στι­κής της ταυ­τό­τη­τας, την ανα­στή­λωση εμβλη­μα­τι­κών μνη­μείων, όπως ο Κολοσ­σός ! και ο Πύργος του Naillac, την ανά­πτυξη θερινών κινη­μα­το­γρα­φι­κών παρα­γω­γών, αλλά και τη δημιουρ­γία ενός πολυ­πο­λι­τι­σμι­κού πάρκου «Ήχος και Φως» που θα ανα­πα­ρι­στά την ιστο­ρική και πολι­τι­στική πορεία του νησιού!

Ομοιό­τη­τες με την πρόταση της ECOC 2021

Αξίζει να σημειω­θεί ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του νέου πολι­τι­στι­κού σχε­δια­σμού παρου­σιά­ζει εμφα­νείς ομοιό­τη­τες με την πρόταση που είχε κατα­θέ­σει η Ρόδος κατά την υπο­ψη­φιό­τητά της για τον τίτλο της Πολι­τι­στι­κής Πρω­τεύ­ου­σας της Ευρώπης 2021. Τότε, μέσα από τα δύο εκτενή bid books που υπο­βλή­θη­καν, με το δεύτερο να εμβα­θύ­νει στην έννοια της «νησιω­τι­κής δημιουρ­γι­κό­τη­τας» και της «ευρω­παϊ­κής πολι­τι­στι­κής γέφυρας», είχε τεθεί το όραμα μιας συνε­κτι­κής πολι­τι­στι­κής ταυ­τό­τη­τας με ευρω­παϊκή προ­ο­πτική. Παρότι η δια­δι­κα­σία ανε­στάλη λόγω της παν­δη­μίας και μετα­τέ­θηκε χρονικά για το 2023, τα θεμέλια εκείνης της πρό­τα­σης φαί­νε­ται να απο­τε­λούν σήμερα σημα­ντικό πυρήνα της νέας στρα­τη­γι­κής. Επι­πλέον, το δεύτερο μέρος του σχεδίου αντλεί μεγάλο μέρος του περιε­χο­μέ­νου του από την Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση για την Mεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, που είχε συνα­φθεί το 2019 ανάμεσα στον Δήμο Ρόδου, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και άλλους εμπλε­κό­με­νους φορείς και τρο­πο­ποι­ή­θηκε όταν επα­νυ­πο­γρά­φει το 2022.

Στην προ­γραμ­μα­τική αυτή σύμβαση περι­λαμ­βά­νο­νται όλα σχεδόν τα μνημεία αρμο­διό­τη­τας του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, από τις οχυ­ρώ­σεις και τα οθω­μα­νικά κτήρια έως τα νεο­κλα­σικά σχολεία και τα δημόσια μέγαρα της Μεσαιω­νι­κής Πόλης, τα οποία επα­νεμ­φα­νί­ζο­νται τώρα ως κεντρι­κοί άξονες του πολι­τι­στι­κού masterplan. Στο επί­κε­ντρο του νέου σχε­δια­σμού βρί­σκο­νται οι άνθρω­ποι του πολι­τι­σμού, οι δημιουρ­γοί, οι εικα­στι­κοί, οι μου­σι­κοί, οι σύλ­λο­γοι και οι εθε­λο­ντές που συν­θέ­τουν τη ζωντανή ψυχή της Ρόδου.

Η ενεργός συμ­με­τοχή τους θεω­ρεί­ται βασική προ­ϋ­πό­θεση για την επι­τυ­χία της στρα­τη­γι­κής. Το masterplan προ­τεί­νει τη συγκρό­τηση τεσ­σά­ρων νέων δομών: Κέντρο ή Σπίτι Πολι­τι­σμού Ρόδου, ως χώρος συντο­νι­σμού και συνερ­γα­σίας φορέων, Κόμβο Και­νο­το­μίας για την εκπαί­δευση και τον πολι­τι­σμό, με τη συμβολή του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, Νέα θεα­τρική δομή ή θεα­τρικό σχήμα που θα ανα­δεί­ξει την τοπική σκηνή, Κέντρο Δημιουρ­γι­κό­τη­τας, αφιε­ρω­μένο στις τέχνες, τη νέα τεχνο­λο­γία και τις πολι­τι­στι­κές βιο­μη­χα­νίες.

Στρα­τη­γικά, ο σχε­δια­σμός βασί­ζε­ται σε τέσ­σε­ρις κύριους στόχους: την ανά­δειξη και προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, την προ­σέλ­κυση πολι­τι­στι­κών πόρων και δημιουρ­γι­κών ανθρώ­πων, την ενί­σχυση της τοπικής πολι­τι­στι­κής δυνα­μι­κής μέσα από συνερ­γα­σίες και τη δια­μόρ­φωση μιας ισχυρής τοπικής ταυ­τό­τη­τας που θα στη­ρί­ζει το brand «Ρόδος-Νησί Πολι­τι­σμού».

Οι επι­χει­ρη­σια­κοί άξονες περι­λαμ­βά­νουν την προ­ώ­θηση της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, την ενί­σχυση των υφι­στά­με­νων θεσμών και τη δημιουρ­γία νέων, τη φιλο­ξε­νία καλ­λι­τε­χνών και δημιουρ­γών σε κατάλ­λη­λες υπο­δο­μές, την ανά­πτυξη προ­γραμ­μά­των χρη­μα­το­δό­τη­σης και επι­δό­τη­σης, αλλά και τη σύναψη μνη­μο­νίων συνερ­γα­σίας με το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου για εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα και σεμι­νά­ρια πολι­τι­στι­κής δια­χεί­ρι­σης.

Στο επί­κε­ντρο των δράσεων βρί­σκο­νται η αξιο­ποί­ηση νέων τεχνο­λο­γιών για την ανά­δειξη μνη­μείων, η ανά­πτυξη θεμα­τι­κών πολι­τι­στι­κών δια­δρο­μών, η ψηφιακή χαρ­το­γρά­φηση και προβολή του πολι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος, καθώς και η δημιουρ­γία ολο­κλη­ρω­μέ­νης ψηφια­κής εφαρ­μο­γής για τον συντο­νι­σμό δράσεων, φορέων και χρη­μα­το­δο­τή­σεων. Παράλ­ληλα, προ­βλέ­πε­ται η καθιέ­ρωση ετήσιου προ­γράμ­μα­τος συν-διοργάνωσης πολι­τι­στι­κών εκδη­λώ­σεων από τους συλ­λό­γους του νησιού, ως μέσο συμ­με­το­χής και κοι­νω­νι­κής συνοχής.

Το σχέδιο συνο­δεύ­ε­ται από 17 εμβλη­μα­τικά έργα πολι­τι­στι­κής ανα­γέν­νη­σης, που περι­λαμ­βά­νουν την απο­κα­τά­σταση και αξιο­ποί­ηση ακι­νή­των του ΟΔΑΠ, την προ­στα­σία και ανά­δειξη της Αρχαίας Ακρό­πο­λης Ρόδου, την απο­κα­τά­σταση του Εθνικού Θεάτρου, τη δημιουρ­γία υπαί­θριου μου­σείου στο Μόλο των Μύλων, την ανά­δειξη της Λίνδου και της Φιλέ­ρη­μου, αλλά και την απο­κα­τά­σταση των επι­θα­λάσ­σιων οχυ­ρώ­σεων και των νεο­κλα­σι­κών σχο­λείων της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Η συνο­λική φιλο­σο­φία του masterplan συνο­ψί­ζε­ται σε μία φράση: «Η Ρόδος να γίνει ένα ζωντανό εργα­στή­ριο πολι­τι­σμού, όπου η ιστορία συναντά τη σύγ­χρονη δημιουρ­γία». Πρό­κει­ται για ένα σχέδιο που δεν περιο­ρί­ζε­ται στην ανά­δειξη της κλη­ρο­νο­μιάς, αλλά επι­διώ­κει να θέσει τη Ρόδο στο προ­σκή­νιο της ευρω­παϊ­κής πολι­τι­στι­κής συζή­τη­σης.

Ένα νησί-πρότυπο που θα μετα­τρέ­πει την παρά­δοση σε πηγή και­νο­το­μίας και τον πολι­τι­σμό σε πυλώνα βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης.