Αποκαλυπτήρια Μνημείου για τους τρεις πατριώτες μαθητές του Βενετοκλείου Γυμνασίου – Ομιλία του δημάρχου

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ

18 Απρι­λίου 1912, ημέρα Πέμπτη, ξημε­ρώ­ματα. Ένα ασυ­νή­θι­στο γεγονός ανα­στα­τώ­νει τη ζωή της πόλης: Πολε­μικά πλοία περι­πο­λούν από τα παράλια της Ρόδου μέχρι το Μαρμαρά. Οι Τούρκοι στρα­τιώ­τες ετοι­μά­ζο­νται για άμυνα. Οι ντόπιοι αγω­νιούν για τις εξε­λί­ξεις. Οι απρό­σμε­νοι επι­σκέ­πτες δεν είναι άλλοι από τους Ιταλούς.

4 Μαΐου 1912, με το ξημέ­ρωμα, ιταλικά και μετα­γω­γικά πλοία απο­κλεί­ουν την πόλη της Ρόδου και απο­βι­βά­ζουν στον όρμο των Καλυ­θιών 15.000 στρα­τιώ­τες, που προ­χω­ρούν προς την πόλη.

5 Μαΐου 1912, ημέρα Κυριακή, οι Ιταλοί μπαί­νουν θριαμ­βευ­τικά στη πόλη από την πύλη του Αγίου Ιωάννη και υψώνουν την ιταλική σημαία στα δημόσια κτήρια. Ο αντι­στρά­τη­γος των Ιταλών, Giovanni Ameglio, με διάγ­γελμα του ανα­κοι­νώ­νει, ότι η Ιταλία κατα­λαμ­βά­νει το νησί για τις ανάγκες του πολέμου, που είχε κηρύξει με την Τουρκία, τον Σεπτέμ­βριο του 1911

16 Μαΐου 1912, ολό­κληρο το νησί της Ρόδου, βρί­σκε­ται υπό ιταλική στρα­τιω­τική κατοχή. Η ιστορία έχει γυρίσει σελίδα.

Οι κάτοι­κοι του νησιού πίστε­ψαν, ότι οι Ιταλοί, έθνος ευρω­παϊκό, χρι­στια­νικό και πολι­τι­σμένο, δεν είχαν άλλοι πρόθεση παρά να τους απαλ­λά­ξουν από τους Τούρ­κους και να τους οδη­γή­σουν στην ένωση με την Ελλάδα. Την πίστη αυτή των Δωδε­κα­νη­σίων ενί­σχυαν τα ιταλικά διαγ­γέλ­ματα και οι υπο­σχέ­σεις, που μιλού­σαν για καθε­στώς πλήρους αυτο­νο­μίας και αυτο­διά­θε­σης.

3-5 Ιουνίου 1912, οι νησιώ­τες κηρύσ­σουν με ψήφισμα τους, τα νησιά ενιαία αυτό­νομη «Πολι­τεία του Αιγαίου», πιστεύ­ο­ντας έτσι ότι προ­λειά­νουν το έδαφος για την τελική ένωση με την Ελλάδα. Όμως, ο Ameglio δεν απο­δέ­χθηκε το ψήφισμα και προ­βαί­νει σε συλ­λή­ψεις και διώξεις. Το Ελλη­νικό Κράτος υπο­δει­κνύει στους Δωδε­κα­νή­σιους, ότι είναι εθνικό τους καθήκον  να αγω­νι­στούν, όπως αγω­νι­ζό­ταν και κάθε Έλληνας, του οποίου κιν­δυ­νεύει και η ελευ­θε­ρία και η εθνική υπό­σταση. Ο Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος γράφει στον Έλληνα πρε­σβευτή στο Λονδίνο: «Δεν έχομε πλέον ανάγκην να ζητια­νεύ­ω­μεν, αλλά όλα τα νησιά θα τα πάρουμε με το σπαθί μας». Κύμα ανα­τα­ρα­χής συγκλο­νί­ζει τα Δωδε­κά­νησα.

30 Δεκεμ­βρίου 1918. Στο συνέ­δριο των νικητών του Α΄ Παγκό­σμιου πολέμου, στο Παρίσι, το Δωδε­κα­νη­σιακό ζήτημα είναι επι­τέ­λους στο προ­σκή­νιο. Ο Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος υπο­βάλ­λει υπό­μνημα με τις ελλη­νι­κές θέσεις και διεκ­δι­κή­σεις, ζητώ­ντας την απόδοση των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα, επι­κα­λού­με­νος λόγους εθνι­κοϊ­στο­ρι­κούς, σύμφωνα με την δια­κή­ρυξη της αυτο­διά­θε­σης των λαών.

Ακο­λου­θούν πολλά ιστο­ρικά γεγο­νότα, που πρέπει να ανα­κα­λού­νται για να εξά­γο­νται τα ορθά συμπε­ρά­σματα γιατί η ιστορία των νησιών μας είναι μακρό­χρονη, αλλά ξεχω­ρι­στή και πάντα επί­καιρη. Εθνικός διχα­σμός, μικρα­σια­τική κατα­στροφή, μια εθνική συμφορά με ολέ­θριες συνέ­πειες για την Ελλάδα, που προ­κά­λεσε τον ξερι­ζωμό του μικρα­σια­τι­κού ελλη­νι­σμού από τις πανάρ­χαιες κοι­τί­δες του.

Η Συνθήκη των Σεβρών, το 1920, με την οποία μεταξύ άλλων η Ιταλία συμ­φω­νούσε στο να παρα­δο­θούν στην Ελλάδα τα Δωδε­κά­νησα πλην της Ρόδου και του Καστε­λό­ρι­ζου. Όταν, όμως, η Βρε­τα­νία θα παρα­χω­ρούσε την Κύπρο στην Ελλάδα (μετά από Δημο­ψή­φι­σμα), τότε θα περιέρ­χο­νταν η Ρόδος και το Καστε­λό­ριζο στην Ελλάδα. Ωστόσο, η Συνθήκη αυτή δεν κυρώ­θηκε από τις εσω­τε­ρι­κές έννομες τάξεις και τελικώς δεν ίσχυσε. Στη συνέ­χεια η Συν­θή­κης Ειρήνη της Λωζάν­νης του έτους 1923 με την  οποία επι­κυ­ρώ­νε­ται η Κυριαρ­χία της Ελλάδας στα νησιά της «Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου».  Η Ρόδος και τα Δωδε­κά­νησα, παρα­μέ­νουν ακόμη υπό Ιταλική κατοχή.

Ιανουά­ριος 1926, οι Ιταλοί με τον περι­βό­ητο «Σχολικό Κανο­νι­σμό» επι­χει­ρούν να υπο­τά­ξουν και την εκπαί­δευση και επι­βάλ­λουν την διδα­σκα­λία της ιτα­λι­κής γλώσσας, ως πρω­τεύον και υπο­χρε­ω­τικό μάθημα στα ελλη­νικά σχολεία. Οι Δωδε­κα­νή­σιοι αντι­στέ­κο­νται. Μάλιστα ο εορ­τα­σμός της 25ης Μαρτίου και η γιορτή των Τριών Ιεραρ­χών, ως η εορτή των «Γραμ­μά­των» έπαιρ­ναν χαρα­κτήρα πατριω­τι­κής  δια­δή­λω­σης, με την μαζική συμ­με­τοχή των μαθητών. Ο Μιχάλης Παπα­θα­νά­σης γράφει: “Οι κατα­κτη­τές μας είχαν κατα­λά­βει πολύ καλά, ότι για μας το μπλε πηλίκιο δεν ήταν άλλο από την ελλη­νική σημαία, που φορού­σαμε περή­φανα στο κεφάλι μας και την ξεδι­πλώ­ναμε καμα­ρωτή στις γυμνα­στι­κές μας επι­δεί­ξεις, στις εκδρο­μές και στις παρε­λά­σεις και γι’ αυτό ήθελαν να καταρ­γή­σουν το πηλίκιο».

Κέντρο αντί­στα­σης του δωδε­κα­νη­σια­κού εκπαι­δευ­τι­κού κόσμου ήταν αναμ­φι­σβή­τητα το Βενε­τό­κλειο Γυμνά­σιο της Ρόδου. Ο τότε Διοι­κη­τής, Mario Lago, απε­φά­σισε «να υψώ­νε­ται η Ιταλική σημαία και εις τον Ιστόν του Βενε­το­κλείου εις τον οποίο μέχρι τότε δεν είχε ανέβει, όπως εγένετο εις άλλα δημόσια κατα­στή­ματα.» Η ιστο­ρική μνήμη και αλήθεια κατα­γρά­φει την αντί­δραση, τόσο των μαθητών, όσο και των καθη­γη­τών και της σχο­λι­κής εφορίας, αφού με την  πράξη αυτή δημιουρ­γή­θηκε ανα­στά­τωση. Την επομένη ημέρα, και περίπου περί ώρα 12η μεσημ­βρινή ο τότε μαθητής της πέμπτης τάξεως Γαβριήλ Χαρίτος, μετέ­πειπα δικη­γό­ρος και πρώτος ΄Ελληνας Δήμαρ­χος Ρόδου, που δέχθηκε στα ίδια του τα χέρια, στις 31 Μαρτίου 1947 την πρώτη Ελλη­νική Σημαία, για να την υψώσει και πάλι, δια­λα­λώ­ντας την ελευ­θε­ρία και την ελλη­νι­κό­τητα της Δωδε­κα­νή­σου και αργό­τερα βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου επί σειρά ετών απο­φά­σισε να κατε­βά­σει την Ελλη­νική σημαία και να υψώσει την αυτο­σχέ­δια ελλη­νική σημαία, που είχε κατα­σκευά­σει κόβο­ντας το κάλυμμα ενός μαξι­λα­ριού της μητέρας του, το οποίο χρω­μά­τισε μπλέ. Οι συμ­μα­θη­τές του, Γεώρ­γιος Χαλκιάς, μετέ­πειτα εκπαι­δευ­τι­κός και ο Νικήτας Παχωπός, μετέ­πειτα φαρ­μα­κο­ποιός γονα­τί­ζουν μπροστά στον ιστό για να ανέβει στην πλάτη τους ο Γαβριήλ Χαρίτος, ο οποίος κατε­βά­ζει την ιταλική σημαία και ανε­βά­ζει την Ελλη­νική. Η αντί­δραση των ιτα­λι­κών αρχών ήταν άμεση. Συλ­λαμ­βά­νουν τον Γαβριήλ Χαρίτο τον μετέ­φε­ραν σκυφτόν κρα­τώ­ντας τον από το αυτί από το Βενε­τό­κλειο στο Τμήμα Ασφά­λειας, τον ξυλό­φορ­τω­σαν και τον εκτό­πι­σαν στη νήσο Σύμη, αφού δεν μπο­ρού­σαν να τον δικά­σουν επειδή ήταν ανή­λι­κος. Το γεγονός αυτό είναι μια εθνική πράξη, μια πράξη ηρω­ϊ­σμού και ανδρείας, που απο­τε­λούν θεμε­λιώ­δεις συνι­στα­μέ­νες της ελλη­νι­κής ψυχής, που δια­χρο­νικά καλ­λιερ­γή­θη­καν και κλη­ρο­δο­τή­θη­καν γενεές γενεών μέχρι σήμερα. Το ιστο­ρικό, Βενε­τό­κλειο Γυμνά­σιο της Ρόδου στις 21 Απρι­λίου, ημέρα γιορτής των Ιταλών έκλεισε ορι­στικά, ως αντί­δραση τους στην άρνηση των μαθητών να κρατούν σημαία ιταλική προ­κει­μέ­νου να λάβουν μέρος στην τελετή της επε­τεια­κής τους ημέρας.

28 Οκτω­βρίου 1940. Η κήρυξη του ελλη­νοϊ­τα­λι­κού πολέμου και το περή­φανο «όχι» του ελλη­νι­κού λαού στους κατα­κτη­τές ανα­πτε­ρώ­νει το ηθικό και τις ελπίδες των Δωδε­κα­νη­σίων, ενώ οι Ιταλοί στα Δωδε­κά­νησα εντεί­νουν ακόμη τα μέτρα παρα­κο­λού­θη­σης και κατα­πί­ε­σης του πλη­θυ­σμού. Συλ­λαμ­βά­νο­νται οι ΄Ελληνες υπήκοοι, ηλικίας από 17 μέχρι 60 ετών και κλεί­νο­νται σε στρα­τό­πεδο της τάφρου του Φρου­ρίου της Ρόδου, κάτω από φρικτές συν­θή­κες δια­βί­ω­σης. Όταν το Ελλη­νικό Προ­ξε­νείο θέλησε την πρώτη ημέρα της κηρύ­ξεως του πολέμου να εξη­γή­σει στις ιτα­λι­κές αρχές, ότι οι οικο­γέ­νειες αυτών ζούσαν από την εργασία των εγκα­θείρ­κτων, οι Ιταλοί είπαν: ”Δικός τους λογα­ρια­σμός, θα πεθά­νουν…»..

Οι ελλη­νι­κές νίκες στο αλβα­νικό μέτωπο κάνουν τους κατοί­κους των σκλα­βω­μέ­νων Δωδε­κα­νή­σων να σκιρ­τούν από χαρά και υπε­ρη­φά­νεια, ενώ οι Ιταλοί γίνο­νται πιο σκληροί και κατα­πιε­στι­κοί.

Με απα­ρά­μιλλο σθένος ο ελλη­νι­κός στρατός, στα μέτωπα του πολέμου, κατόρ­θωσε σε μικρό χρονικό διά­στημα να απω­θή­σει τους πάνο­πλους εισβο­λείς. Οι νίκες αυτές των Ελλήνων, που αντι­στά­θη­καν στους κατα­κτη­τές και πολέ­μη­σαν για την ελευ­θε­ρία, την ειρήνη και την αξιο­πρέ­πεια συνέ­βα­λαν καθο­ρι­στικά στην αφύ­πνιση των αντι­στα­σια­κών δυνά­μεων της δημο­κρα­τι­κής Ευρώπης.

Εβδο­μή­ντα έξι χρόνια από το ελλη­νικό έπος του 1940, ο ηρωικός, εκείνος αγώνας του λαού μας,  μας εμπνέει και μας διδά­σκει. Στε­κό­μα­στε περή­φα­νοι στην ιστορία μας και τιμούμε τις θυσίες των Ελλήνων, ανώ­νυ­μων και επώ­νυ­μων, που με τόσα δάκρυα και αίμα πότισαν την Ελλη­νική Γη και τα άλλα μέτωπα των αγώνων τους.

Στο σημείο αυτό επι­βάλ­λε­ται να απο­τί­σομε φόρο τιμής και μνήμης σε όλους του Δωδε­κα­νή­σιους, που βρήκαν ηρωϊκό θάνατο από τους κατα­κτη­τές. Πρώτος ΄Ελληνας αξιω­μα­τι­κός και πρώτος των ηρώων, που έπεσε στον πόλεμο αυτό, ήταν ο Αλέ­ξαν­δρος Διάκος. Σκο­τώ­θηκε πολε­μώ­ντας στην πρώτη γραμμή και κάνο­ντας απα­νω­τές εφόδους, σαν ομη­ρι­κός ήρωας. Ο Δημή­τριος Δηλ­μπε­ρά­κης έχοντας λάβει μέρος σε πολλές μάχες στο αλβα­νικό μέτωπο, πέφτει ηρωϊκά πολε­μώ­ντας στη μάχη του Αργυ­ρο­κά­στρου. Ο Μιχάλης Καλ­λι­γάς έπεσε ηρωϊκά στο αλαβ­νικό μέτωπο μαχό­με­νος ως εθε­λο­ντής. Ο Γεώρ­γιος Λέων έχασε τη ζωή του πολε­μώ­ντας με το Σύνταγμα Εθε­λο­ντών Δωδε­κα­νη­σίων. Ο ιατρός και εθε­λο­ντής του Σύνταγ­μα­τος Εθε­λο­ντών Δωδε­κα­νη­σίων ,Ιωάννης Κων­στα­ντό­παις από τη Σύμη, ο άλλος ιατρός από την Κάλυμνο, Μιχάλης Καθο­πού­λης  χάνουν τη ζωή τους, μαχό­με­νοι ηρωϊκά. Ο Πανα­γιώ­της Ορφα­νί­δης από το Απέρι Καρ­πά­θου, πρώτος δωδε­κα­νή­σιος αξιω­μα­τι­κός της Αερο­πο­ρίας πέφτει ηρωικά μαχό­με­νος στον Ελλη­νοϊ­τα­λικό πόλεμο. Και βέβαια  το Σύνταγμα των Εθε­λο­ντών Δωδε­κα­νη­σίων, με πρώτο διοι­κητή, το Μάρκο Κλαδάκη από τη Σύμη

Ο Δήμος Ρόδου, εις ένδειξη τιμής και μνήμης των υπέρ της Πατρί­δας πεσό­ντων, στην είσοδο του Δημαρ­χια­κού Μεγάρου, έχει τοπο­θε­τή­σει δύο μαρ­μά­ρι­νες στήλες με τα ονόματα των ηρώων , που εκτε­λέ­σθη­καν και πέθαναν για τα ελεύ­θερα Δωδε­κά­νησα. Μακρύς ο κατά­λο­γος και βαρύ το χρέος μας: Βρούχος Μιχαήλ, Κωστα­ρί­δης Γεώρ­γιος, Γεωρ­γίου Ευστά­θιος, Ροδίτης Ιωάννης, Παπα­μι­χαήλ Νικη­φό­ρος, Βολο­νά­κης Στα­μά­τιος, Γιαν­νί­κος Ιωάννης, Παπα­ντω­νίου Αντώ­νιος, Παραλής Πανα­γιώ­της (Σύνολο 42)

Σήμερα εδώ στο ιστο­ρικό αυτό σχολείο της Ρόδου, των μεγάλων ευερ­γε­τών της,  των Βενε­το­κλή­δων και των Καζού­λη­δων,  ο Δήμος Ρόδου και όλοι μαζί οι πολίτες της Ρόδου τοπο­θε­τούμε την μαρ­μά­ρινη αυτή πλάκα στην μνήμη των Γαβριήλ Χαρίτου, Νικήτα Παχωπού και Γεωρ­γίου Χαλκιά.

Οι ήρωες δεν ξεχνού­νται, αλλά τιμού­νται και μένουν αθά­να­τοι στη συνεί­δηση και στην μνήμη όλων μας.Ας είναι αιώνια η μνήμη αυτών.

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΡΟΔΟΥ

ΦΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΔΙΑΚΟΣ