Στη Χάλκη βρίσκεται από χθες η Παναγιά η Σκιαδενή

Στο νησί της Χάλκης βρί­σκε­ται από χθες η θαυ­μα­τουργή εικόνα της Πανα­γιάς της Σκια­δε­νής, συνε­χί­ζο­ντας το έθιμο εκα­το­ντά­δων ετών σύμφωνα με το οποίο κατά την περίοδο από την τέταρτη Εβδο­μάδα της Μεγάλης Τεσ­σα­ρα­κο­στής ως την Κυριακή του Θωμά η εικόνα λιτα­νεύ­ε­ται αρχικά στη Χάλκη και στη συνέ­χεια στα χωριά της Νότιας Ρόδου.

Η λιτα­νευ­τική περιο­δεία της εικόνας της Πανα­γιάς της Σκια­δε­νής ξεκι­νάει στην αρχή των Νηστειών από τη Χάλκη, επι­στρέ­φει στην Ιερά Μονή Σκια­δίου και στη συνέ­χεια το οδοι­πο­ρικό ξεκινά την Παρα­σκευή του Λαζάρου από τον Μονό­λιθο και τελειώ­νει την Κυριακή του Θωμά στον Μεσα­να­γρό.

Η παρά­δοση, θέλει αυτή την αφε­τη­ρία και αυτό τον τερ­μα­τι­σμό, επειδή η Παναγία ήταν αδελφή του Απο­στό­λου Θωμά και έτσι ξεκινά από την εκκλη­σία του Απο­στό­λου Θωμά, του πολιού­χου του Μονο­λί­θου και κατα­λή­γει στο εξωκ­κλήσι του Αγίου Θωμά στον Μεσα­να­γρό και ολο­κλη­ρώ­νε­ται στο Μεσα­να­γρό.

Η περι­φορά της Πανα­γιάς Σκια­δε­νής χάνεται στα παλιά τα χρόνια, αυτό γινόταν για να ευλο­γή­σει τα σπαρτά, να θερα­πεύ­σει τους αρρώ­στους ή να ευλο­γή­σει τον τόπο με βροχή.

Χθες, Τρίτη 26 Μαρτίου, την εικόνα μετέ­φερε από τη Ρόδο στη Χάλκη ο αλιέας Χρυ­σο­βα­λά­ντης Κου­μπά­ρος με το καΐκι του «Αγιος Νικό­λαος». Θεω­ρεί­ται μεγάλη ευλογία για τους πιστούς η συμ­με­τοχή σε αυτό το οδοι­πο­ρικό.

Η Μονή κατά τη διάρ­κεια της οθω­μα­νι­κής κατοχής απο­τέ­λεσε τόπο κατα­φυ­γής των κατα­διω­κο­μέ­νων χρι­στια­νών, δια­τη­ρούσε σχολείο και ασκούσε πλούσιο κοι­νω­νικό και φιλαν­θρω­πικό έργο. Το πολυ­σχι­δές της ταξίδι συνε­χί­ζει έως σήμερα δια­μορ­φώ­νο­ντας το θρη­σκευ­τικό γίγνε­σθαι της περιο­χής. Η ανα­γνώ­ριση της Υπε­ρα­γίας Θεο­τό­κου της Σκια­δε­νής το 2003 ως πολιού­χου του τότε Δήμου Νότιας Ρόδου, με σχετική Πατριαρ­χική Πράξη, ήρθε ως επι­στέ­γα­σμα της έντονης και δια­χρο­νι­κής αυτής παρου­σίας της στη θρη­σκευ­τική, κοι­νω­νική και πολι­τι­στική ζωή του τόπου.

Η εικόνα αυτή της Πανα­γίας που περι­βάλ­λε­ται από θρύλους και θαυ­μα­τουρ­γικά περι­στα­τικά, απο­τε­λεί το θρη­σκευ­τικό παλ­λά­διο όχι μόνο της Ρόδου, αλλά και του γει­το­νι­κού νησιού της Χάλκης.

Οι κάτοι­κοι της περιο­χής αλλά και όλης της Ρόδου, όπως και οι κάτοι­κοι της Χάλκης, απο­δί­δουν ιδιαί­τερο σεβασμό και ευλά­βεια στην τιμία Εικόνα της Θεο­μή­το­ρος «Κυρίας Σκια­δε­νής».

Στην Ιερά Μονή Σκια­δίου, που βρί­σκε­ται στους πρό­πο­δες του βουνού Σκιάδι στη νότια Ρόδο, παρά τις κατά καιρούς λεη­λα­σίες που δέχθηκε, φυλάσ­σο­νται ευά­ριθμα κει­μή­λια, όπως ξύλινες φορητές εικόνες, ορι­σμέ­νες εκ των οποίων φέρουν επαρ­γύ­ρωση και λει­τουρ­γικά βιβλία, κυρίως παρα­κλη­τι­κές, μηνο­λό­για και Ευαγ­γέ­λια, ένα εκ των οποίων χρυ­σε­πάρ­γυρο, εκδό­σεως Βενε­τίας του 1781.

Μεταξύ των σημα­ντι­κό­τε­ρων όμως κει­μη­λίων είναι και η θαυ­μα­τουρ­γός αργυ­ρε­πέν­δυτη εικόνα της Πανα­γίας, άμεσα συνυ­φα­σμένη με την ιστορία και την ίδρυση της Ιεράς Μονής, καθώς και το παλ­λά­διό της, η δεσπο­τική χρυ­σε­πάρ­γυρη εικόνα της Πανα­γίας της Σκια­δε­νής.

Στη θέση που βρί­σκε­ται ο ναός υπήρχε αρχαιο­ελ­λη­νικό ιερό της Αρτέ­μι­δος. Στα 1200 μ.Χ. οικο­δο­μή­θηκε βυζα­ντι­νός ναός. Αγιο­γρα­φή­θηκε τον ΙΗ΄ αιώνα και η επέ­κτασή του ολο­κλη­ρώ­θηκε περί το 1861.

Η εικόνα της Υπε­ρα­γίας Θεο­τό­κου που εντο­πί­στηκε από τους τρεις μονα­χούς κτή­το­ρες της μονής είναι περιο­ρι­σμέ­νων δια­στά­σεων, χρο­νο­λο­γη­μένη πιθανόν στον 10ο ή 11ο αιώνα. Σήμερα φυλάσ­σε­ται στο Ιερό Βήμα, προ­στα­τευ­μένη, μαζί με τα κατά καιρούς αφιε­ρώ­ματα των πιστών, μέσα σε ξυλό­γλυ­πτο περί­τε­χνο προ­σκυ­νη­τάρι που φιλο­τε­χνή­θηκε ειδικά γι’ αυτό το σκοπό το 2008.

Στο σύνολό της, με εξαί­ρεση τα πρόσωπα των μορφών, η εικόνα έχει επαρ­γυ­ρω­θεί την 25η Σεπτεμ­βρίου του έτους 1818. Η επέν­δυσή της απο­μα­κρύν­θηκε στο πλαίσιο συντή­ρη­σής της και δια­πι­στώ­θηκε ότι τα χρώματα είχαν κατα­στρα­φεί. Ίχνη τους δια­τη­ρού­νταν μόνο στο κάτω δεξιό τμήμα της μαζί με υπο­λείμ­ματα κηρο­μα­στί­χης. Ως εκ τούτου, η επα­να­το­πο­θέ­τηση του αργυρού ‘υποκαμίσου’ της θεω­ρή­θηκε επι­βε­βλη­μένη.

Σύμφωνα με την επέν­δυση, η Παναγία εικο­νί­ζε­ται αρι­στε­ρο­κρα­τούσα, σε παραλ­λαγή του τύπου της Κυκ­κώ­τισ­σας ή Κυκ­κιώ­τισ­σας και επι­γρά­φε­ται ως ‘Η Σκιαδενή’.

Η θαυ­μα­τουρ­γός εικόνα της Πανα­γίας της Σκια­δε­νής που βρί­σκε­ται τοπο­θε­τη­μένη στην προ­κα­θο­ρι­σμένη θέση της στο τέμπλο του καθο­λι­κού είναι αυτή στην οποία έχει σήμερα μετα­τε­θεί η ευλά­βεια των πιστών, όπως μαρ­τυ­ρεί και το πλήθος των ταμάτων και των αφιε­ρω­μά­των που έχουν ενα­πο­τε­θεί μπροστά της. Μάλιστα κατά την διάρ­κεια του έτους αρκετές φορές δια­νυ­κτε­ρεύει σε σπίτια ευσεβών ιδιωτών, σύμφωνα με την επι­κρα­τή­σασα παλαιά συνή­θεια, όπου «την ξενυ­χτούν» όπως συνη­θί­ζε­ται να λέγεται, με προ­σευ­χές και λαϊκά άσματα.

Στο σύνολό της, με εξαί­ρεση τα πρόσωπα των μορφών, η εικόνα έχει χρυ­σαρ­γυ­ρω­θεί την 24η Νοεμ­βρίου του έτους 1818 από τον Κρητικό Εμμα­νουήλ Παντελή Χρυ­σο­χόο, επί ηγου­με­νίας Αρχι­μαν­δρίτη Ιγνα­τίου Ζαν­νε­τίδη. Η επέν­δυσή της απο­μα­κρύν­θηκε στο πλαίσιο συντή­ρη­σης το 2011 και δια­πι­στώ­θηκε αφ’ ενός ότι η άνω δεξιά γωνία της απο­κό­πηκε για άγνω­στους λόγους και συμπλη­ρώ­θηκε εκ των υστέρων με πρό­σθετο κομμάτι ξύλου και αφ’ ετέρου ότι έφερε δύο δια­δο­χικά ζωγρα­φικά στρώ­ματα, τα οποία εν γένει διέ­φε­ραν μόνο στις επι­μέ­ρους λεπτο­μέ­ρειες.

Η Παναγία εικο­νί­ζε­ται αρι­στε­ρο­κρα­τούσα, στον κλασικό τύπο της Οδη­γή­τριας και στο άνω μέρος της δεξιάς παρειάς του προ­σώ­που της φέρει ερυθρό στίγμα με κηλίδες που συν­δέ­ε­ται με τον θρύλο του άπιστου Οθω­μα­νού, ο οποίος χάραξε με το για­τα­γάνι του το μάγουλο της Πανα­γίας και από την πληγή έρευσαν στα­γό­νες αίματος.

Ως απο­τέ­λε­σμα της ασεβούς και ανίερης πράξης του το χέρι του παρέ­λυσε. Συνει­δη­το­ποιώ­ντας το σφάλμα του και μετα­νο­ώ­ντας ειλι­κρι­νώς, το χέρι του επα­νήλθε στην πρότερή του κατά­σταση. Σε ένδειξη μετα­μέ­λειας, σεβα­σμού και ευγνω­μο­σύ­νης κλη­ρο­δό­τησε στη μονή μεγάλο μέρος της περιου­σίας του.

Σύμφωνα με το terminus ante quem (1886) που προ­κύ­πτει από την επαρ­γύ­ρωση και τα τεχνο­τρο­πικά χαρα­κτη­ρι­στικά της ζωγρα­φι­κής εικόνας που φέρεται στο ξύλινο υπό­βα­θρο, προ­κύ­πτει, σύμφωνα με τους μελε­τη­τές της, ότι η εικόνα φιλο­τε­χνή­θηκε στο β΄ μισό του 19ου αι.

Η Παναγία Σκια­δενή γιορ­τά­ζει στις 8 Σεπτεμ­βρίου, κατά το Γενέ­θλιον της Θεο­τό­κου, όπου συγκε­ντρώ­νε­ται στην αυλή της Μονής, πλήθος πιστών για να προ­σκυ­νή­σει.