«Όνειρο θερινής νυκτός» η λήξη της πανδημίας – Τι δηλώνει η Θεοδώρα Χατζηιωάννου

Άγνωστη παρα­μέ­νει η εξέλιξη του κορο­ναϊού με απο­τέ­λε­σμα η λήξη της παν­δη­μίας να φαντά­ζει σαν όνειρο, αφού κανένας λοι­μο­γό­νος παρά­γο­ντας δεν έχει εξα­φα­νι­στεί από τη γη, με μονα­δική εξαί­ρεση την ευλογιά. Κι αυτό συνέβη ύστερα από συντο­νι­σμέ­νες ενέρ­γειες όλων των κρατών, επί χρόνια, για ανο­σο­ποί­ηση όλου του πλη­θυ­σμού της γης.

Οι ελπίδες των επι­στη­μό­νων στρέ­φο­νται σε μια ενδη­μική μορφή, λιγό­τερο μολυ­σμα­τική, από την οποία θα μπο­ρούμε να προ­στα­τευ­θούμε με εμβόλια και φάρμακα σε επάρ­κεια, καθώς ο κίν­δυ­νος θα παρα­μεί­νει. Νέες παραλ­λα­γές θα προ­κα­λούν νέα κύματα. Ανα­πό­φευ­κτα, στις περιό­δους αυτές θα επα­νέρ­χο­νται τα μέτρα προ­στα­σίας με τήρηση απο­στά­σεων, αποφυγή κλει­στών χώρων και μάσκες, ενώ σε πρώτη προ­τε­ραιό­τητα θα μπαί­νουν τα εμβόλια και τα φάρμακα που ελπί­ζε­ται να υπάρ­ξουν σύντομα σε επάρ­κεια.

Τις παρα­μέ­τρους αυτές επι­ση­μαί­νουν στο in.gr δια­κε­κρι­μέ­νοι επι­στή­μο­νες ειδικοί στους ιούς, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι τη λήξη της παν­δη­μίας, πρέπει να υπο­στη­ρί­ζουν και τα ανάλογα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα.

Από την άλλη πλευρά του Ατλα­ντι­κού, η ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια Ιολο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ στη Ν. Υόρκη κα Θεοδώρα Χατζη­ιω­άν­νου, απά­ντησε στις ερω­τή­σεις του in.gr, λέγο­ντας πως «Με κάθε νέα παραλ­λαγή του ιού προ­σπα­θούμε να προ­βλέ­ψουμε το τέλος της παν­δη­μίας, όπως όπως όλα δεί­χνουν είναι ακόμη πολύ πρώιμο. Ήδη από την παραλ­λαγή Δέλτα πιστεύ­αμε πως είναι αρχή του τέλους, μετά συνε­χί­σαμε με την Όμικρον, τώρα υπάρ­χουν οι δύο νέες παραλ­λα­γές της Όμικρον, όμως οι θάνατοι συνε­χί­ζουν…

Δεν υπάρχει όριο στη δυνα­τό­τητα του ιού να μεταλ­λάσ­σε­ται και ενώ το τρέχον στέ­λε­χος είναι φαι­νο­με­νικά πιο ήπιο, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν είναι, γιατί στους ανεμ­βο­λί­α­στους είναι εξίσου επι­κίν­δυνο.

Η 3η δόση βελ­τιώ­νει την προ­στα­σία, αλλά δεν προ­στα­τεύει όσο θα θέλαμε σε ότι αφορά τη μετά­δοση. Εφόσον υπάρξει προ­σβολή, τότε με τον εμβο­λια­σμό, η νόσηση είναι πιο ελαφρά. Ελπί­ζουμε ότι παρά τη μείωση των αντι­σω­μά­των με το χρόνο, η ανοσία μνήμης από τα Β κύτταρα θα παρέχει προ­στα­σία για αρκετό χρονικό διά­στημα, μέχρι και για χρόνια.

Ταχύ­τητα μετάλ­λα­ξης

Εξαρ­τά­ται βέβαια από τις μεταλ­λά­ξεις που θα υποστεί για την επα­να­λη­πτική δόση, καθώς ο ιός μεταλ­λάσ­σε­ται πολύ γρήγορα, ευτυχώς όμως όχι τόσο όσο η γρίπη στην οποία μπορεί να έχουμε και τελείως άλλο στέ­λε­χος.

Αυτό που περι­μέ­νουμε να δούμε τώρα είναι τι θα γίνει με την 4η δόση, γιατί στο Ισραήλ που ξεκί­νησε η σχετική μελέτη δεν έφερε τα επι­διω­κό­μενα απο­τε­λέ­σματα, καθώς υπάρ­χουν ακόμη τόσοι άγνω­στοι παρά­γο­ντες…

Το ζήτημα τώρα είναι ότι το 2022 έχει κου­ρα­στεί και ο κόσμος και οι κυβερ­νή­σεις οι οποίες σπεύ­δουν να άρουν τα περιο­ρι­στικά μέτρα με απο­τέ­λε­σμα παρότι ο ιός «θερίζει», εδώ στη Ν. Υόρκη, έχουν σχεδόν καταρ­γη­θεί οι μάσκες. Και από την άλλη, στην Ελλάδα έχουμε καθη­με­ρινά περίπου 100 θανά­τους».

Ενδη­μι­κός δεν σημαί­νει ακίν­δυ­νος

Η μετά­βαση σε έναν ιό ενδη­μικό δεν φαί­νε­ται να ισο­δυ­να­μεί με απαλ­λαγή από την παν­δη­μία.

Όπως υπο­γράμ­μισε η κ. Χατζη­ιω­άν­νου, «Καθώς δεν γνω­ρί­ζουμε πώς θα εξε­λι­χθεί ο ιός, ελπί­ζουμε ότι κάποια στιγμή θα γίνει ενδη­μι­κός. Όμως δεν έχουμε φτάσει στο σημείο αυτό ακόμα. Και βέβαια, όταν γίνει ενδη­μι­κός, δεν σημαί­νει ότι θα πάψει ο κίν­δυ­νος. Απλά θα γνω­ρί­ζουμε την επο­χι­κό­τητα. Πάλι θα χρειά­ζε­ται η προ­στα­σία από τον εμβο­λια­σμό, πάλι θα χρεια­ζό­μα­στε τα φαρ­μα­κευ­τικά μέσα που ανα­πτύσ­σο­νται.

Η καλύ­τερη λύση είναι να είμαστε όσο το δυνατόν καλύ­τερα προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι, γιατί δεν είναι όλες οι ηλι­κια­κές ομάδες που μπορούν να προ­στα­τευ­θούν, όπως για παρά­δειγμα τα πολύ μικρά παιδιά ή οι ανο­σο­κα­τε­σταλ­μέ­νοι που δεν αντι­δρούν τόσο καλά στα εμβόλια.

Αυτοί οι πλη­θυ­σμοί θα πρέπει να προ­ε­τοι­μά­ζουν τον οργα­νι­σμό τους καλύ­τερα και να προ­φυ­λάσ­σο­νται με μάσκα, η οποία θα είναι το τελευ­ταίο μέτρο που κατά τη γνώμη μου πρέπει να καταρ­γη­θεί. Όσο για τα φάρμακα, θα πρέπει να υπάρ­χουν σε επάρ­κεια, γρήγορα, κάτι που δεν συμ­βαί­νει – του­λά­χι­στον μέχρι στιγμής.

Γιατί στην περί­πτωση που γίνει ενδη­μι­κός ο ιός, θα πρέπει να γνω­ρί­ζουμε άμεσα από τα συμ­πτώ­ματα που είναι κοινά στη γρίπη, τον κορο­ναϊό και τους άλλους 200-300 αδε­νοϊ­ούς που προ­κα­λούν ανα­πνευ­στι­κές λοι­μώ­ξεις, ποια ακριβώς είναι η αιτία, για να μπο­ρέ­σουμε να δώσουμε την κατάλ­ληλη φαρ­μα­κευ­τική αγωγή.

Όλα αυτά, δεί­χνουν ότι η δια­δρομή θα είναι ακόμη μεγάλη, με ενδε­χό­μενο μια ανά­παυλα το καλο­καίρι, με την αυξη­μένη θερ­μο­κρα­σία, την έλλειψη υγρα­σίας και την ηλιο­φά­νεια, όπου το κύμα θα παρου­σιά­σει μια ύφεση».

Ενδη­μίες χωρίς lockdown

Στην ίδια κατεύ­θυνση, ο καθη­γη­τής Ιολο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Κρήτης και μέλος του Δ.Σ. του ΕΟΔΥ, Γιώργος Σουρ­βί­νος, σημεί­ωσε πως «Δεν μπορεί κανείς να προ­βλέ­ψει το τέλος αυτής της παν­δη­μίας, η οποία σε σχέση με τις επι­δη­μίες που είχαν προ­κα­λέ­σει οι δύο προη­γού­με­νοι κορο­ναϊοί, οι SARS-C0V-1 και MERS είναι πιο μακρο­χρό­νια.

Αυτό οφεί­λε­ται στην ιδιαί­τερη ευκολία και ταχύ­τητα του ιού να μεταλ­λάσ­σε­ται και να δημιουρ­γεί νέα στελέχη.

Παρά­γο­ντες όπως η αύξηση της εμβο­λια­στι­κής κάλυψης και της φυσικής ανοσίας λόγω νόσησης, σίγουρα συντε­λούν στην επι­βρά­δυνση της δια­σπο­ράς νέων στε­λε­χών. Όμως όσο παρα­μέ­νουν χώρες του ανα­πτυσ­σό­με­νου κόσμου χωρίς εμβο­λια­στική κάλυψη θα απο­τε­λούν πάντα εν δυνάμει εστίες που μπορεί να ανα­τρο­φο­δο­τούν και να προ­κα­λούν εξάρ­σεις με νέες παραλ­λα­γές του ιού.

Και τότε, πάλι θα υπάρχει ανάγκη για περιο­ρι­στικά μέτρα, για νοση­λεία σε βαριές λοι­μώ­ξεις, πάλι θα χρειά­ζε­ται η προ­στα­σία της μάσκας– προ­φα­νώς δεν θα χρειά­ζε­ται κάποιο αυστηρό lockdown».

Το καλο­καίρι η επί­δραση της ανοσίας

Ο κ. Σουρ­βί­νος, ανα­φε­ρό­με­νος στην εξέλιξη της παν­δη­μίας σε ενδημία, ανέφερε πως: «Θεωρώ ότι το φετινό καλο­καίρι θα είναι κρίσιμο χρονικό διά­στημα για να δούμε τη συμπε­ρι­φορά του ιού σε ένα σχετικά μεγάλο κομμάτι ανο­σο­ποι­η­μέ­νου πλη­θυ­σμού, με αρκετά μεγάλη πιθα­νό­τητα να γίνει ενδη­μι­κός.

Αυτό δεν σημαί­νει ότι θα απαλ­λα­γούμε ή ότι δεν θα ξανα­δούμε ψηλά κύματα λοι­μώ­ξεων από τον ιό και κατά συνέ­πεια νοση­λείες σε κλι­νι­κές covid και ΜΕΘ, αλλά του­λά­χι­στον θα γνω­ρί­ζουμε την περιο­δι­κό­τητα, δηλαδή πότε θα εμφα­νί­ζε­ται.

Ακόμα και σ΄ αυτή την περί­πτωση όμως, τα μέτρα ατο­μι­κής προ­στα­σίας δεν θα εκλεί­ψουν όπως οι μάσκες σε κλει­στούς χώρους, οι απο­στά­σεις κλπ.

Ο λόγος που ο ιός θα παρα­μεί­νει αρκετά ακόμη, είναι ότι μεταλ­λάσ­σε­ται και έξυπνα και γρήγορα. Και γι’  αυτό, θα ήταν επι­θυ­μητό, η νέα γενιά εμβο­λια­σμών να γίνει με επι­και­ρο­ποι­η­μένο εμβόλιο, στο­χευ­μένο για τα νέα στελέχη του ιού. Όπως συμ­βαί­νει και με τη γρίπη. Γιατί και στις δύο περι­πτώ­σεις η ανοσία που παρέ­χε­ται δεν είναι πλήρης, είναι ικανή όμως να απο­τρέ­ψει τη σοβαρή νόσηση και τον θάνατο.

Οι παν­δη­μίες «σβήνουν», οδη­γού­με­νες σε ενδη­μίες που επα­νέρ­χο­νται, συνήθως ανά 10-15 χρόνια.

Το σημα­ντικό είναι η ανθρω­πό­τητα να είναι προ­ε­τοι­μα­σμένη, γιατί οι παν­δη­μίες δεν τελειώ­νουν τεχνηέ­ντως, όπως συμ­βαί­νει στην Αγγλία. Ευτυχώς όμως, θέλω να πιστεύω ότι η μάσκα μας έχει «εντυ­πω­θεί» πλέον».

Η Όμικρον δεν θα είναι η τελευ­ταία

Ο ακα­δη­μαϊ­κός και πρό­ε­δρος Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λίου του Ιδρύ­μα­τος Ιατρο­βιο­λο­γι­κών Ερευνών της Ακα­δη­μίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ) Δημή­τρης Θάνος, ανα­φε­ρό­με­νος στην πορεία της παν­δη­μίας, τόνισε πως «Προ­βλέ­ψεις για την παν­δη­μία δεν μπο­ρούμε ούτε πρέπει να κάνουμε, γιατί τότε συνήθως, πέφτουμε έξω. Αν και ο πολύ μεγάλος αριθμός των παγκό­σμιων μολύν­σεων θα μπο­ρούσε να σημα­το­δο­τή­σει το τέλος της παν­δη­μίας, εξαι­τίας της εκτε­τα­μέ­νης ανοσίας που έχει απο­κτη­θεί λόγω των εμβο­λια­σμών και της φυσικής νόσησης, εντού­τοις δεν είμαστε σε θέση ακόμα να ισχυ­ρι­στούμε μετά βεβαιό­τη­τος ότι πλη­σιά­ζουμε στο τέλος.  Η κατά­σταση παρα­μέ­νει κρίσιμη και ρευστή και είναι πρα­κτικά αδύ­να­τον να προ­βλε­φθεί το μέλλον.

Ειδι­κό­τερα με το στέ­λε­χος Όμικρον, είναι πολύ δύσκολο να δημιουρ­γη­θούν αξιό­πι­στα μοντέλα πρό­βλε­ψης της εξέ­λι­ξης της παν­δη­μίας εξαι­τίας της πολύ μεγάλης μετα­δο­τι­κό­τη­τάς του, σε συν­δυα­σμό με τις δια­φο­ρε­τι­κές πολι­τι­κές εμβο­λια­σμών που ακο­λου­θού­νται από χώρα σε χώρα και την άνιση πρό­σβαση στα εμβόλια παγκο­σμίως. Τα ανωτέρω έχουν ως απο­τέ­λε­σμα την δημιουρ­γία ενός αρκετά ετε­ρο­γε­νούς πεδίου σχετικά με την ανο­σο­λο­γική κατά­σταση του πλη­θυ­σμού.  Τούτο σημαί­νει, ότι σε ορι­σμέ­νες περιο­χές του πλανήτη θα υπάρ­χουν εξάρ­σεις της επι­δη­μίας, οι οποίες όμως πολύ εύκολα θα δια­δί­δο­νται σε ολό­κληρο τον κόσμο λόγω της αυξη­μέ­νης κινη­τι­κό­τη­τας ενός σημα­ντι­κού ποσο­στού του παγκό­σμιου πλη­θυ­σμού».

Απρό­βλε­πτες βιο­λο­γι­κές διερ­γα­σίες

Εξη­γώ­ντας την αδυ­να­μία πρό­βλε­ψης, επε­σή­μανε πως «Σε αντί­θεση με τις άλλες Φυσικές επι­στή­μες, στην βιο­λο­γία δεν μπορούν να γίνουν ασφα­λείς προ­βλέ­ψεις γιατί κάθε βιο­λο­γική διερ­γα­σία είναι πολυ­σύν­θετη και πολυ­πα­ρα­γο­ντική.  Σήμερα είναι πρα­κτικά αδύ­να­τον να κατα­γρα­φούν και να υπο­λο­γι­στούν όλοι οι παρά­γο­ντες που συμ­με­τέ­χουν σε αυτές, ιδιαί­τερα δε όταν μελε­τά­ται η αλλη­λε­πί­δραση ιών και ανθρώ­πων, όπου οι ιοί μεταλ­λάσ­σο­νται διαρκώς και οι άνθρω­ποι με δια­κριτή γενε­τική ταυ­τό­τητα που τους υπα­γο­ρεύει δια­φο­ρε­τική προ­διά­θεση σε ασθέ­νειες ανα­πτύσ­σουν σύν­θε­τες κοι­νω­νι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες οι οποίες επη­ρε­ά­ζουν την δια­σπορά του ιού.

Αν και δεν δια­θέ­τουμε κρυ­στάλ­λινη σφαίρα για να δούμε το μέλλον που μας επι­φυ­λάσ­σει ο SARS-CoV-2, υπο­θέ­τουμε ότι για κάποιο σημα­ντικό χρονικό διά­στημα  θα βιώ­νουμε εξάρ­σεις της παν­δη­μίας.  Επίσης η Όμικρον μάλλον δεν θα είναι η παραλ­λαγή με την οποία θα τελειώ­σουμε με την παν­δη­μία. Αν και η παν­δη­μία σήμερα έχει αρχίσει να «ξεθω­ριά­ζει», είναι πιθανόν ότι θα εμφα­νι­στούν και­νού­ριες παραλ­λα­γές. Ελπί­ζουμε αυτές να είναι λιγό­τερο λοι­μο­γό­νες ακόμα και από την Όμικρον. Να σημειω­θεί ότι δεν υπάρχει κανόνας, ότι δηλαδή με τον καιρό τα στελέχη γίνο­νται λιγό­τερο λοι­μο­γόνα. Είναι πιθανό, αλλά δεν είναι σίγουρο. Ήδη πριν 2-3 εβδο­μά­δες ανα­κοι­νώ­θηκε ένα και­νού­ριο στέ­λε­χος του HIV/AIDS που είναι πολύ πιο λοι­μο­γόνο από τα προη­γού­μενα.

Οι κυβερ­νή­σεις πρέπει να συνε­χί­σουν να δια­θέ­τουν πόρους για να συνε­χι­στεί η γονι­διω­μα­τική επι­τή­ρηση και μετά το τέλος της υγειο­νο­μικά επι­κίν­δυ­νης περιό­δου που βιώ­νουμε σήμερα. Αυτό έχει απο­φα­σι­στεί σε αρκετές χώρες και είμαι σίγου­ρος ότι θα γίνει και στην Ελλάδα, γιατί ήδη έχουν ληφθεί πολύ σωστές απο­φά­σεις και σε πολύ καίρια ζητή­ματα στη χώρα μας σχετικά με αυτό το θέμα.

Όσο πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται, τόσο μεταλ­λάσ­σε­ται

Κατά πάσα πιθα­νό­τατα, ο ιός δεν θα εξα­φα­νι­σθεί εντελώς αλλά εκ των πραγ­μά­των θα εξε­λι­χθεί σε ενδη­μικό.  Αν και ο όρος ενδη­μι­κός μπορεί να σημαί­νει δια­φο­ρε­τικά πράγ­ματα για τον καθένα, στην περί­πτωση αυτή σημαί­νει ότι θα έχει χτιστεί αρκετή ανοσία στον πλη­θυ­σμό, ώστε να μην έχουμε θανα­τη­φό­ρες επι­δη­μι­κές εξάρ­σεις. Τούτο θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί όταν η πλειο­ψη­φία των ενη­λί­κων θα προ­στα­τεύ­ε­ται από σοβαρή νόσηση μέσω του εμβο­λια­σμού και προη­γού­με­νης νόσησης. Κατά πάσα πιθα­νό­τητα θα χρειά­ζε­ται μια ανα­μνη­στική δόση το χρόνο για να δια­τη­ρεί­ται η ανοσία σε υψηλά επίπεδα μέχρι να μειωθεί με τον χρόνο  σημα­ντικά το φορτίο ιού στον πλη­θυ­σμό, αλλά και πάλι αυτό θα εξαρ­τη­θεί από το πόσο θα συνε­χί­σει να μεταλ­λάσ­σε­ται ο ιός. Όσο περισ­σό­τερο πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται ο ιός τόσο πιθα­νό­τερο είναι να μεταλ­λάσ­σε­ται. Έχουμε παρα­τη­ρή­σει ότι περίπου κάθε 4 μήνες έχουμε ένα και­νού­ριο κύμα, από και­νού­ριο στέ­λε­χος».

Κατα­λή­γο­ντας, παρα­τή­ρησε πως «Οι προη­γού­με­νες παν­δη­μίες, των SARS, MERS, HIV ή της ισπα­νι­κής γρίπης δεν μπορούν να απο­τε­λέ­σουν τον οδηγό για το μέλλον της COVID-19. Ο κορο­ναϊός μολύνει εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πων στον πλανήτη καθη­με­ρινά δημιουρ­γώ­ντας τερά­στιες δυνα­τό­τη­τες να μεταλ­λα­χθεί. Μπορεί ήδη σε κάποιο από­μα­κρο σημείο του πλανήτη, να «εκκο­λά­πτε­ται» ένα και­νού­ριο στέ­λε­χος, που θα ταυ­το­ποι­η­θεί μελ­λο­ντικά σε μια τυχαία δειγ­μα­το­λη­ψία, όπως συνέβη με την Όμικρον. Γι’ αυτό, χρειά­ζε­ται και συνερ­γα­σία μεταξύ των κρατών. Αν σε διπλανή μας χώρα η επι­δη­μία βρί­σκε­ται σε έξαρση, είναι σίγουρο ότι θα έρθει κι εδώ.

Συνεπώς, δεν πρέπει να σημά­νουμε το τέλος της παν­δη­μίας με μια πολι­τική απόφαση.  Όταν θα γίνει, θα πρέπει να ανα­κοι­νω­θεί με βάση τα ισχύ­ο­ντα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα.

Ποτέ δεν εξα­λεί­φθηκε παθο­γόνο

Εξάλλου δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι ποτέ, κανένα παθο­γόνο δεν έχει εξα­λει­φθεί, παρά μόνο ο ιός της ευλο­γιάς, και αυτό οφεί­λε­ται στην παγκό­σμια κινη­το­ποί­ηση που είχε γίνει για τον εμβο­λια­σμό του πλη­θυ­σμού. Όλες οι χώρες τότε εφάρ­μο­σαν εκτε­τα­μένα εμβο­λια­στικά προ­γράμ­ματα και έτσι εξα­φα­νί­στηκε η ευλογιά. Σήμερα, εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν και η χολέρα και η πανώλη (Yersinia pestis) με αραιά περι­στα­τικά να εμφα­νί­ζο­νται σε διάφορα σημεία του πλανήτη.

Επι­πλέον, ακόμη πιο σημα­ντικό είναι ότι ιστο­ρικά οι παν­δη­μίες μετά το τέλος τους επη­ρε­ά­ζουν προς το καλύ­τερο τη ζωή των ανθρώ­πων.  Για παρά­δειγμα, λόγω της χολέρας έχουμε πλέον δίκτυα ύδρευ­σης με καθαρό νερό και δίκτυα απο­χέ­τευ­σης. Μετά την παν­δη­μία της γρίπης, ξεκί­νησε και η ιδέα της δημό­σιας υγείας.

Υπάρ­χουν και θετικά

Μετά τον κορο­ναϊό, θα θυμό­μα­στε να πλέ­νουμε τα χέρια μας συχνό­τερα, να αερί­ζουμε τα κτίρια, να χρη­σι­μο­ποιούμε φίλτρα, να δου­λεύ­ουμε με τηλερ­γα­σία όπου αυτό είναι εφικτό, και να εμπι­στευό­μα­στε ακόμα περισ­σό­τερο την επι­στήμη και τα επι­τεύγ­ματά της».

Πηγή in.gr