Ψέριμος: Άγνωστα ιστορικά στοιχεία για το πανέμορφο νησί

Πώς πήρε τα όνομά της; – Γιατί λέγεται και Κάππαρη; – Τα νησιά γύρω από την Ψέριμο- Και ένα ιταλικό ντο­κου­μέ­ντο του 1936 για την ελλη­νι­κό­τητα της Ψερίμου

Τις τελευ­ταίες μέρες τα τουρ­κικά μέσα μαζικής ενη­μέ­ρω­σης ασχο­λού­νται ιδιαί­τερα με την Ψέριμο, το πανέ­μορφο νησί των Δωδε­κα­νή­σων. Μάλιστα το κρατικό πρα­κτο­ρείο ειδή­σεων της Τουρ­κίας Anadolu… κατα­σκό­πευσε το νησί, δημο­σιεύ­ο­ντας φωτο­γρα­φίες με στρα­τιώ­τες πάνω στην Ψέριμο, στην οποία σύμφωνα με το Anadolu πάντα, υπάρ­χουν και βαρέα όπλα. Και φυσικά δεν παρέ­λειψε να επα­να­λά­βει την και­νο­φανή τουρ­κική θεωρία ότι στο νησί υπάρ­χουν όπλα κατά παρά­βαση του διε­θνούς δικαίου ( το οποίο βέβαια η Άγκυρα εφαρ­μό­ζει αλά καρτ…).

Το μόνο θετικό απ’ όλα αυτά είναι ότι, πιστεύ­ουμε πως, αρκετές Ελλη­νί­δες και αρκετοί Έλληνες, έμαθαν (ή άκουσαν για πρώτη φορά…) κάποια πράγ­ματα για την Ψέριμο. Σκε­φτή­καμε να παρα­θέ­σουμε κάποια επι­πλέον στοι­χεία από αυτά που δημο­σιεύ­θη­καν στα ελλη­νικά ΜΜΕ τις τελευ­ταίες μέρες ,για το πανέ­μορφο αυτό νησί μας.

Γεω­γρα­φικά στοι­χεία για την Ψέριμο

Η Ψέριμος είναι νησί των Δωδε­κα­νή­σων. Έχει έκταση 14,6 τ. χλμ., ενώ το μέγιστο υψό­με­τρό της είναι 268 μέτρα. Απέχει 2,5 ναυτικά μίλια από την Κάλυμνο και 2 ναυτικά μίλια από την Κω(Εγκυ­κλο­παί­δεια ΔΟΜΗ, έκδ. 2005). Και με τα δύο αυτά νησιά η Ψέριμος έχει ακτο­πλοϊκή σύνδεση. Στο νησί υπάρ­χουν πολλοί χαμηλοί λόφοι και μικρές κοι­λά­δες με πολλά ελαιό­δεν­δρα. Διοι­κη­τικά υπά­γε­ται στον Δήμο Καλυ­μνίων και σύμφωνα με την απο­γραφή του 2011 είχε 80 κατοί­κους.

Πώς πήρε το όνομά της η Ψέριμος;

Στην «Ιλιάδα» του Ομήρου (Ραψωδία Β’, 676 – 680) , ανα­φέ­ρε­ται: «Οι δ’ άρα Νισύρου τ’ είχον Κρά­πα­θον τε Κάσον τε και Κων Ευρυ­πύ­λοιο πόλιν νήσους τε Καλύ­δνας των αυ Φεί­διπ­πος τε και Άντιφος ηγη­σά­σθην Θεσ­σα­λού υίε δύω ΗρανλεΪδαο άνακτος…», δηλαδή: «Σ’ αυτούς πάλι που είχαν τη Νίσυρο και την Κάρπαθο και την Κάσο και την Κω, την πόλη του Ευρύ­πυ­λου, και τα νησιά τις Καλύ­δνες, αρχηγοί ήταν ο Φεί­διπ­πος και ο Άντιφος οι δυο γιοι του βασιλιά Θεσ­σα­λού του γιου του Ηρακλή…». Οι «Καλύ­δνες νήσοι» του Ομήρου, θεω­ρεί­ται ότι είναι η Κάλυ­μνος (που από τον Πλίνιο ανα­φέ­ρε­ται ως Κάλυμνα ή Καλύ­δναι, ενώ σε επι­γραφή του 2ου π.Χ. αιώνα ανα­φέ­ρε­ται ως Κάλυ­δναι).

Είναι αβέβαιο αν ο μεγάλος επικός ποιητής ανα­φέ­ρε­ται και στα γύρω από την Κάλυμνο νησιά, άρα και στην Ψέριμο, όπως δια­βά­ζουμε στη Βικι­παί­δεια. Η πρώτη ασφαλής αναφορά στην Ψέριμο γίνεται από τον Πλίνιο (V, 134) , που την ονο­μά­ζει Pserima (Ψέριμα), ενώ σε χαμένη σήμερα επι­γραφή που είδε το 1888 ο Βρε­τα­νός επι­γρα­φο­λό­γος και συγ­γρα­φέας William Roger Patton, το νησί απαντά ως Ψήριμος. Ο Στυ­λια­νός Λυκού­δης την κατα­γρά­φει ως Υψέ­ρι­σμα, χωρίς να ανα­φέ­ρει την πηγή («Η Δωδε­κα­νη­σιακή θάλασσα» στη «Δωδε­κα­νη­σιακή Επι­θε­ώ­ρηση», τ.3 (1947), σελ. 78). Ο Ludvig Ross (1806 – 1859) , Γερ­μα­νός ελλη­νι­στής και πρώτος καθη­γη­τής Αρχαιο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών, γράφει: «… η Ψέρημος, πιθανώς είναι το Υψέ­ρει­σμα το οποίον επί χάρτου Kiepert και εις την «Ελλάδα» του Hofmann (σελ. 1465) εύρον εις αυτήν την περιο­χήν χωρίς να έχω πρό­χει­ρον την αρχαία πηγήν εις ην το όνομα από­κει­ται.

Η λαική ευφυΐα και εις την περί­πτω­σιν αυτήν ενήρ­γησε εξ ενστί­κτου, όπου δηλαδή εις αρχαία ονόματα ακα­τα­νό­ητα υπέβαλε μίαν άλλην σημα­σίαν. Και εδώ λοιπόν εις το Υψέ­ρει­σμα, υπο­κα­τέ­στησε το Υψέ­ρη­μος, δηλαδή των τελείως έρημον νήσον». Ο Ross δηλαδή, χαρα­κτη­ρί­ζει ως λαο­γρα­φική τη σημε­ρινή ονο­μα­σία της Ψερίμου. Τέλος, ο Χαρά­λα­μπος Συμε­ω­νί­δης γράφει ότι το όνομα Ψέριμος προ­έρ­χε­ται ίσως από το αρχαίο Υψί­ρι­σμα, χωρίς όμως να ανα­φέ­ρει περισ­σό­τερα. Σε χάρτες της Ελλάδας του 16ου αιώνα και του 17ου αιώνα, η Ψέριμος ανα­γρά­φε­ται ως Capra και Caprone, επειδή εκεί γινόταν εκτροφή γιδο­προ­βά­των.

Σε ναυ­τι­κούς χάρτες του 1838, ανα­φέ­ρε­ται ως Cappari Island, επειδή ήταν κατά­φυτη από το ομώνυμο φυτό, την κάππαρη. Ακόμα και σήμερα η Ψέριμος είναι γνωστή και ως Κάππαρη(με δυο «πι» και όχι με ένα, όπως εσφαλ­μένα γράφουν πολλοί στο δια­δί­κτυο τη λέξη η οποία< αρχ. κάπ­πα­ρις). Στα μέσα του 18ου αιώνα, η Ψέριμος κατοι­κεί­ται και… φορο­λο­γεί­ται. Σε φιρμάνι του 1755 του σουλ­τά­νου Οσμάν Γ’ δια­βά­ζουμε ότι πλήρωνε, μαζί με τα γύρω νησιά, στο Βακούφ 30.000 άσπρα (νομί­σματα) , «λόγω φόρων», εσπενζέ, εδάφους, αιχ­μα­λώ­των, προ­ϊ­ό­ντων κλπ. για να είναι υφ’ όλους τας απόψεις ελεύ­θε­ραι».

Το 1912 τα Δωδε­κά­νησα, ανάμεσά τους και η Ψέριμος, εκτός από το Καστελ­λό­ριζο, στο πλαίσιο του Ιτα­λο­τουρ­κι­κού πολέμου, κατα­λή­φθη­καν από τους Ιταλούς. Οι Ιταλοί φρό­ντι­σαν σε ΦΕΚ της 21/4/1936 να κατα­γρά­ψουν όλα τα νησιά, νησίδες κλπ. των Δωδε­κα­νή­σων που είχαν στην κυριαρ­χία τους (δείτε σχετικό άρθρο μας στις 19/5/2021) , και φυσικά την Ψέριμο με τα γύρω νησιά (Arcipelago di Pserimo, Cappari), όπως βλέπετε στον κατά­λογο που δημο­σιεύ­ε­ται για πρώτη φορά σήμερα… Τα σχετικά στοι­χεία μας είχε στείλει για το άρθρο της 19/5/2021 ο κύριος Νικολός Φαρ­μα­κί­δης, τον οποίο ευχα­ρι­στούμε ξανά θερμά.

Τα νησιά αυτά δόθηκαν στην Ελλάδα, ως διάδοχο, κράτος, με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947. Τώρα ξανά η Τουρκία εγείρει αβά­σι­μες και απα­ρά­δε­κτες αξιώ­σεις …Επα­νερ­χό­μα­στε στην Ψέριμο, για να ανα­φέ­ρουμε ότι σύμφωνα με τον Σκεύο Ζερβό το νησί το 1930 αριθ­μούσε «περί τας εκατόν οικο­γε­νείας γεωργών και αλιέων». Όταν τα Δωδε­κά­νησα ενσω­μα­τώ­θη­καν στην Ελλάδα, η Ψέριμος είχε 264 κατοί­κους.

Μικρό­τερα νησιά κοντά στην Ψέριμο

Κοντά στην Ψέριμο βρί­σκο­νται τα εξής μικρό­τερα «νησαία εδάφη» (κατά τον Γ. Για­γκάκη):Βασι­λική (5 στρέμ­ματα), Κρεβ­βάτι(α) ή Ερήνιες (4 στρέμ.) , το Πλατύ ή (η) Πλατή (711 στρέμ, υψόμ. 50μ) με αρχαιο­ελ­λη­νικά ερείπια κατά τον Ross, η Νεκρο­θήκη ή Νεκρό (16 στρέμ.), η ονο­μα­σία της οποίας οφεί­λε­ται σύμφωνα με την τοπική παρά­δοση σε φόνο βοσκών από πει­ρα­τές, οι οποίοι στη συνέ­χεια τους έθαψαν στη νησίδα και τέλος η νησίδα του Σαρρή (32 στρέμ.). Πάντως στο ιταλικό ΦΕΚ ανα­φέ­ρο­νται και άλλα μικρά νησιά, δείγμα της εξαι­ρε­τι­κής κατα­γρα­φής που έγινε από τους Ιταλούς…

ΥΓ. Αν Έλληνες δημο­σιο­γρά­φοι ή άλλοι ,φωτο­γρα­φή­σουν τις τουρ­κι­κές στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις σε Ίμβρο και Τένεδο, τις οποίες ερμη­νεύ­ο­ντας κατά το δοκούν τη Συνθήκη του Μοντρέ(1936) έχει εξο­πλί­σει η Τουρκία, τι τύχη θα έχουν; Και ένα ρητο­ρικό ερώτημα: έχει επι­σκε­φθεί ποτέ Έλληνας πρω­θυ­πουρ­γός, εν ενερ­γεία, την Ίμβρο ή την Τένεδο;

Πηγή: ΜΙΧΑΛΗΣ ΕΥΣΤ. ΣΚΑΝΔΑΛΙΔΗΣ, «ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ», ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2001

Μιχάλης Στούκας protothema.gr