Η «μητέρα» του ελληνικού παραδοσιακού χορού στην Αυστραλία είναι Ροδίτισσα!

• Για περισ­σό­τε­ρες από έξι δεκα­ε­τίες, η παρου­σία της ταυ­τί­στηκε με τη διδα­σκα­λία, τη δημιουρ­γία σχολών και τη συγκρό­τηση χορευ­τι­κών ομάδων στην ελλη­νική κοι­νό­τητα

• Πώς η έφηβη κοπέλα από τη Ρόδο έγινε σημείο ανα­φο­ράς των Ελλήνων της Αυστρα­λίας

Τα ήθη και τα έθιμα των Χρι­στου­γέν­νων εξα­κο­λου­θούν να λει­τουρ­γούν ως σταθερό σημείο ανα­φο­ράς για την ελλη­νική δια­σπορά στην Αυστρα­λία. Η δια­τή­ρησή τους είναι έργο της πρώτης γενιάς μετα­να­στών που τα μετέ­φε­ραν, τα ενσω­μά­τω­σαν στην καθη­με­ρι­νό­τητα των κοι­νο­τή­των και τα κρά­τη­σαν ενεργά μέσα από συλ­λό­γους, ενορίες και οικο­γε­νεια­κές πρα­κτι­κές.

Ανάμεσα σε αυτούς, η Ροδί­τισσα Σοφία Βαρδαβά Χάσκα κατέχει ιδιαί­τερη θέση, συν­δέ­ο­ντας τη μετά­δοση της παρά­δο­σης με τον ελλη­νικό χορό.

Η «μητέρα» του ελλη­νι­κού παρα­δο­σια­κού χορού στην Αυστρα­λία είναι Ροδί­τισσα. Για περισ­σό­τε­ρες από έξι δεκα­ε­τίες, η παρου­σία της ταυ­τί­στηκε με τη διδα­σκα­λία, τη δημιουρ­γία σχολών και τη συγκρό­τηση χορευ­τι­κών ομάδων στην ελλη­νική κοι­νό­τητα.

Γεν­νή­θηκε στη Ρόδο το 1941. Τα πρώτα της χρόνια συνέ­πε­σαν με τον πόλεμο και τις μετα­κι­νή­σεις πλη­θυ­σμού στα Δωδε­κά­νησα. Οι εμπει­ρίες εκείνης της περιό­δου κατα­γρά­φο­νται στη μαρ­τυ­ρία της, που περι­λαμ­βά­νε­ται στο ψηφιακό αρχείο της πλατ­φόρ­μας OPTS, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος «Οι άνθρω­ποί μας, οι ιστο­ρίες τους», πρω­το­βου­λία της Ιεράς Αρχιε­πι­σκο­πής Αυστρα­λίας. Πρό­κει­ται για ένα οργα­νω­μένο αρχείο προ­φο­ρι­κής ιστο­ρίας, όπου συγκε­ντρώ­νο­νται αφη­γή­σεις της πρώτης και δεύ­τε­ρης γενιάς Ελλήνων μετα­να­στών.

Στην κατα­γραφή αυτή περι­γρά­φει τις συν­θή­κες δια­φυ­γής οικο­γε­νειών από τη Ρόδο και τις δυσκο­λίες του ταξι­διού. Η επι­στροφή στο νησί και η απε­λευ­θέ­ρωση των Δωδε­κα­νή­σων απο­τε­λούν επίσης μέρος της ίδιας αφή­γη­σης. Η Σοφία Βαρδαβά Χάσκα ανα­φέ­ρε­ται στη στιγμή της έπαρσης της ελλη­νι­κής σημαίας στο Μαντράκι με δάκρυα στα μάτια, παρου­σία πλήθους κόσμου. Είναι μια εικόνα που την κου­βα­λάει ανε­ξί­τηλη στη μνήμη της.

Στα μετα­πο­λε­μικά χρόνια, ο χορός και το τρα­γούδι μπήκαν οργα­νικά στην καθη­με­ρι­νό­τητά της. Συμ­με­τείχε σε πολι­τι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες στη Ρόδο και γνώρισε τον δωδε­κα­νη­σιακό πλούτο της παρα­δο­σια­κής μου­σι­κής. Το 1957, η οικο­γέ­νειά της μετα­νά­στευσε στην Αυστρα­λία. Το ταξίδι διήρ­κεσε σαράντα πέντε ημέρες και σημα­το­δό­τησε την αρχή της ζωής της στην νέα χώρα, καθώς και την ένταξή της στην ελλη­νική παροι­κία.

Η πρώτη της επαφή με τη διδα­σκα­λία χορού στην Αυστρα­λία έγινε μέσα από δρα­στη­ριό­τη­τες ενορίας, όπου βοήθησε στη διδα­σκα­λία παιδιών της ομο­γέ­νειας. Από τις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1960, η ενα­σχό­ληση αυτή απέ­κτησε πιο σταθερό χαρα­κτήρα. Δημιουρ­γή­θη­καν οργα­νω­μένα χορευ­τικά τμήματα, με τακτική παρου­σία σε κοι­νο­τι­κές εκδη­λώ­σεις και εορ­τα­σμούς.

Το 1974 ίδρυσε την πρώτη της σχολή χορού στην ενορία των Αγίων Πάντων στο Σίδνεϊ. Η αντα­πό­κριση ήταν άμεση και μέσα σε σύντομο χρονικό διά­στημα ο αριθμός των μαθητών αυξή­θηκε αισθητά. Ακο­λού­θη­σαν νέες σχολές και συνερ­γα­σίες με ενορίες και πολι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους, σχη­μα­τί­ζο­ντας ένα δίκτυο διδα­σκα­λίας που κάλυπτε μεγάλο μέρος της ελλη­νι­κής κοι­νό­τη­τας. Οι σχολές αυτές απο­τέ­λε­σαν δομές, μέσα από τις οποίες ο ελλη­νι­κός χορός μετα­δι­δό­ταν με κοινό τρόπο και συνέ­πεια.

Παράλ­ληλα, χορευ­τι­κές ομάδες που δίδαξε ή επι­με­λή­θηκε συμ­με­τεί­χαν σε μεγάλες πολι­τι­στι­κές διορ­γα­νώ­σεις της ομο­γέ­νειας και εμφα­νί­στη­καν σε κεντρι­κούς χώρους, όπως η Όπερα του Σίδνεϊ, καθώς και σε εκδη­λώ­σεις διε­θνούς χαρα­κτήρα όπως οι Ολυ­μπια­κοί Αγώνες.

Το υλικό και οι προ­σω­πι­κές αφη­γή­σεις της Σοφίας Βαρδαβά Χάσκα αντλού­νται από το ψηφιακό αρχείο της OPTS – Our People Their Stories, μιας οργα­νω­μέ­νης πλατ­φόρ­μας κατα­γρα­φής προ­φο­ρι­κής ιστο­ρίας της ελλη­νι­κής ομο­γέ­νειας στην Αυστρα­λία. Η πρω­το­βου­λία υλο­ποιεί­ται υπό την αιγίδα της Ιεράς Αρχιε­πι­σκο­πής Αυστρα­λίας και του Αρχιε­πι­σκό­που Αυστρα­λίας Μακά­ριου και συγκε­ντρώ­νει μαρ­τυ­ρίες, φωτο­γρα­φικό υλικό και τεκ­μή­ρια ζωής της πρώτης και δεύ­τε­ρης γενιάς Ελλήνων μετα­να­στών. Στόχος της πλατ­φόρ­μας είναι η ανα­δειξη εμπει­ριών και πρα­κτι­κών που δια­μόρ­φω­σαν την ιστορία της ομο­γέ­νειας.

Όπως προ­κύ­πτει από το αρχειακό υλικό της πλατ­φόρ­μας OPTS, κάθε χορός παρου­σια­ζό­ταν μαζί με πλη­ρο­φο­ρίες για την ιστορία του. Η πρα­κτική αυτή δια­μόρ­φωσε έναν ενιαίο τρόπο διδα­σκα­λίας, ο οποίος υιο­θε­τή­θηκε και από νεό­τε­ρους δασκά­λους.

Η συμβολή της φαί­νε­ται και στη συνέ­χεια. Μαθητές της ανέ­λα­βαν, με την πάροδο των χρόνων, ρόλους χορο­δι­δα­σκά­λων και υπευ­θύ­νων πολι­τι­στι­κών δράσεων στην Αυστρα­λία. Το απο­τέ­λε­σμα είναι η ύπαρξη ενός στα­θε­ρού πλαι­σίου μετά­δο­σης της ελλη­νι­κής χορευ­τι­κής παρά­δο­σης, με ανα­γνω­ρί­σιμα χαρα­κτη­ρι­στικά και διάρ­κεια στον χρόνο.

Η δια­δρομή της Σοφίας Βαρδαβά Χάσκα δείχνει πώς η παρά­δοση της ελλη­νι­κής δια­σπο­ράς δια­τη­ρή­θηκε μέσα από οργα­νω­μένη δουλειά και προ­σω­πική αφο­σί­ωση. Η κατα­γραφή της μαρ­τυ­ρίας της στο αρχείο της πλατ­φόρ­μας OPTS εντάσ­σε­ται στη συνο­λική προ­σπά­θεια διά­σω­σης της μνήμης της ομο­γέ­νειας και φωτίζει τον ρόλο ανθρώ­πων που εργά­στη­καν με αγάπη και με πάθος, έχοντας σταθερό σημείο ανα­φο­ράς την πατρίδα.

Ο ελλη­νι­κός παρα­δο­σια­κός χορός στην Αυστρα­λία απέ­κτησε συνέ­χεια μέσα από αυτή τη μακρό­χρονη παρου­σία. Το έργο της Σοφίας Βαρδαβά Χάσκα παρα­μέ­νει συν­δε­δε­μένο με τη δια­τή­ρηση των ηθών και των εθίμων που συνο­δεύ­ουν την ελλη­νική κοι­νό­τητα, ιδιαί­τερα σε περιό­δους όπως τα Χρι­στού­γεννα, όταν η μνήμη, η οικο­γέ­νεια, η παρά­δοση και η νοσταλ­γία για την πατρίδα είναι πιο έντονα.

Το φωτο­γρα­φικό υλικό είναι από την πλατ­φόρμα https://opts.org.au