Εκθεση ΕΘΑΑΕ: Χαρτογράφηση των νέων που είναι «εκτός»

Μόνο ο ένας στους δύο φοι­τη­τές των ελλη­νι­κών ΑΕΙ είναι ενεργός, δηλαδή παρα­κο­λου­θεί μαθή­ματα και συμ­με­τέ­χει στις εξε­τά­σεις, και εντέλει απο­φοιτά μέσα στον προ­βλε­πό­μενο χρόνο σπουδών της σχολής του. Την ίδια στιγμή, ο ένας στους πέντε νέους ηλικίας 15-34 ετών απέχει από κάθε δια­δι­κα­σία εκπαί­δευ­σης, κατάρ­τι­σης και απα­σχό­λη­σης, είναι δηλαδή απών από κάθε βασική θεσμική μέριμνα του κοι­νω­νι­κού κράτους. Στον σχετικό δείκτη η Ελλάδα έχει το μεγα­λύ­τερο ποσοστό στην Ευρω­παϊκή Ενωση των «27». Τα στοι­χεία που παρου­σιά­ζο­νται στην ετήσια έκθεση της Εθνικής Αρχής Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ) για το 2024 –επι­δό­θηκε χθες στον πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλα­μάνη και στην ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας–, κατα­δει­κνύ­ουν τις αδυ­να­μίες της εκπαί­δευ­σης και της οικο­νο­μίας και επι­βάλ­λουν την άμεση λήψη μέτρων. Η ΕΘΑΑΕ, μάλιστα, στη φετινή έκθεση εστιά­ζει στα δύο πεδία και προ­τεί­νει την υλο­ποί­ηση πέντε πρω­το­βου­λιών για να μειωθεί η καθυ­στέ­ρηση στις σπουδές. Οσο για τους νέους εκτός εκπαί­δευ­σης και απα­σχό­λη­σης, ανα­μέ­νο­νται τα απο­τε­λέ­σματα των πρω­το­βου­λιών που έχουν ανα­λη­φθεί για την αντι­με­τώ­πιση των στρε­βλώ­σεων.

Οι ενεργοί φοι­τη­τές

Σύμφωνα με την έκθεση, ειδι­κό­τερα, κατά μέσον όσο μόνο το 49,9% των εγγε­γραμ­μέ­νων φοι­τη­τών είναι ενεργοί και απο­φοι­τούν σε ν, ν+1, ν+2 ή ν+3 έτη (όπου ν είναι ο ελά­χι­στος χρόνος σπουδών, συν τα χρόνια που εκ του νόμου προ­βλέ­πο­νται ως εύλογη παρά­ταση, ανάλογα με το πρό­γραμμα). Στην Ελλάδα, η διάρ­κεια των προ­πτυ­χια­κών σπουδών κυμαί­νε­ται από 4 έως 6 χρόνια ανάλογα με το επι­στη­μο­νικό πεδίο.

Οι φοι­τη­τές ονει­ρεύ­ο­νται εμπει­ρίες, όχι καριέρα

Η εκπαί­δευση, οι επι­στή­μες υγείας και κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας και οι τεχνο­λο­γίες πλη­ρο­φο­ρι­κής και επι­κοι­νω­νιών είναι οι τρεις επι­στη­μο­νι­κές περιο­χές με τα υψη­λό­τερα ποσοστά ενεργών φοι­τη­τών. Ποσοστό μικρό­τερο του 50% κατα­γρά­φε­ται στις φυσικές επι­στή­μες, στα μαθη­μα­τικά και στη στα­τι­στική, στη διοί­κηση επι­χει­ρή­σεων και στη νομική, στις ανθρω­πι­στι­κές επι­στή­μες και στις τέχνες αλλά και στον τομέα των μηχα­νι­κών.

Από την άλλη, ένα υψηλό ποσοστό απο­φοί­των (από 60,1% έως 100%) απο­τυγ­χά­νει να ολο­κλη­ρώ­σει τις σπουδές του στον ελά­χι­στο προ­βλε­πό­μενο χρόνο της σχολής τους (δηλαδή 4, 5 ή 6 χρόνια). Ο μέσος όρος είναι 75,8%. Το Πάντειο (39,9%) και τα Πανε­πι­στή­μια Μακε­δο­νίας (35%) και Θεσ­σα­λίας (34,8%) είναι τα ιδρύ­ματα με την καλύ­τερη επίδοση, ενώ έξι ΑΕΙ έχουν ποσοστό απο­φοί­των σε κανο­νική διάρ­κεια σπουδών μικρό­τερο του 10%, με την τετρα­ε­τούς φοί­τη­σης Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών να μην έχει ούτε έναν από­φοιτο που να έχει ολο­κλη­ρώ­σει τις σπουδές του ακριβώς στα τέσσερα χρόνια.

Με βάση την επι­στη­μο­νική περιοχή σπουδών, οι περισ­σό­τερο συνε­πείς από­φοι­τοι είναι του πεδίου της εκπαί­δευ­σης (53,3%) και έπονται οι των επι­στη­μών υγείας και κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας (40,2%) και των υπη­ρε­σιών (34%). Στον αντί­ποδα, βρί­σκο­νται οι από­φοι­τοι των ανθρω­πι­στι­κών επι­στη­μών και τεχνών (19,5%), διοί­κη­σης επι­χει­ρή­σεων και νομικής (18,7%), φυσικών επι­στη­μών, μαθη­μα­τι­κών και στα­τι­στι­κής (17,8%), γεωρ­γι­κών επι­στη­μών, δασο­πο­νίας, αλιείας και κτη­νια­τρι­κής (12,3%) και των μηχα­νι­κών, κατα­σκευών και δόμησης (9,2%).

Μάλιστα, το πρό­βλημα της καθυ­στέ­ρη­σης στην απο­φοί­τηση εμφα­νί­ζε­ται και στις μετα­πτυ­χια­κές σπουδές, που θεω­ρού­νται πλέον απα­ραί­τη­τες από την πλειο­νό­τητα των πτυ­χιού­χων: 39,1% των μετα­πτυ­χια­κών φοι­τη­τών ολο­κλη­ρώ­νουν τις σπουδές τους στον προ­βλε­πό­μενο χρόνο.

Οι επι­πτώ­σεις

Οπως παρα­τη­ρεί η έκθεση, άμεση συνέ­πεια της παρά­τα­σης του χρόνου σπουδών είναι η καθυ­στέ­ρηση εισόδου στην αγορά εργα­σίας και η συνε­πα­κό­λουθη απα­ξί­ωση των γνώσεων και των δεξιο­τή­των των απο­φοί­των, πέρα από τη μη παρα­γωγή αξίας στην οικο­νο­μία και την απο­δυ­νά­μωση της ανά­πτυ­ξης και των δυνα­το­τή­των βελ­τί­ω­σης του επι­πέ­δου ζωής σε ατομικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, οι επι­πτώ­σεις εντο­πί­ζο­νται τόσο σε κοι­νω­νικό και οικο­νο­μικό επίπεδο (π.χ. απα­σχό­ληση, εισφο­ρές και πόροι για το κράτος, απώλεια προ­στι­θέ­με­νης αξίας) όσο και σε προ­σω­πικό επίπεδο. Και εντέλει η απο­φοί­τηση στην κανο­νική διάρ­κεια σπουδών φαί­νε­ται να συν­δέ­ε­ται με βελ­τιω­μένη απα­σχο­λη­σι­μό­τητα και καλύ­τε­ρες αμοιβές.

«Επο­μέ­νως, οι φορείς άσκησης πολι­τι­κής, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πί­σουν το θέμα αυτό, θα πρέπει, εκτός από πρω­το­βου­λίες όπως η από­κτηση εργα­σια­κής εμπει­ρίας από τους φοι­τη­τές κατά τη διάρ­κεια των σπουδών τους, να εστιά­σουν στους τρόπους βελ­τί­ω­σης των πόρων της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης και στην ποιό­τητα και στη λει­τουρ­γία της αγοράς εργα­σίας», ανα­φέ­ρει η ΕΘΑΑΕ και προ­τεί­νει πέντε μέτρα:

• Τη θέσπιση πολι­τι­κής ενθάρ­ρυν­σης των φοι­τη­τών για απο­φοί­τηση στην κανο­νική διάρ­κεια μέσω της ιχνη­λά­τη­σης των λόγων καθυ­στέ­ρη­σης.

• Τη σαφή απο­τύ­πωση των προ­γραμ­μά­των σπουδών με ανα­λυ­τική παρου­σί­αση της ακο­λου­θίας των μαθη­μά­των ανά εξάμηνο, των μαθη­σια­κών απο­τε­λε­σμά­των, των πιστω­τι­κών μονάδων.

Η έγκαιρη απο­φοί­τηση φαί­νε­ται να συν­δέ­ε­ται με βελ­τιω­μένη απα­σχο­λη­σι­μό­τητα και καλύ­τε­ρες αμοιβές – Ποια μέτρα προ­τεί­νο­νται.

• Τη συστη­μα­τική παρα­κο­λού­θηση των επι­δό­σεων των φοι­τη­τών με την αξιο­ποί­ηση της τεχνο­λο­γίας για τη συστη­μα­τική κατα­γραφή του ενδια­φέ­ρο­ντος, της συμ­με­το­χής, της πορείας τους και του βαθμού ικα­νο­ποί­η­σής τους.

• Την αξιο­ποί­ηση των απο­τε­λε­σμά­των της αξιο­λό­γη­σης σε ακα­δη­μαϊ­κές και διοι­κη­τι­κές μονάδες ΑΕΙ για τη λήψη τεκ­μη­ριω­μέ­νων απο­φά­σεων.

• Την ενθάρ­ρυνση χρήσης των υπη­ρε­σιών του ακα­δη­μαϊ­κού συμ­βού­λου σε συν­δυα­σμό με τη συμ­βου­λευ­τική στα­διο­δρο­μίας από τις μονάδες υπο­στή­ρι­ξης φοι­τη­τών.

Πολυ­τε­χνείο: Φρο­ντι­στή­ριο σε «λιμνά­ζο­ντες» φοι­τη­τές

Μετά την απο­φοί­τηση, σημα­ντικό ποσοστό των απο­φοί­των συνε­χί­ζει τις σπουδές του για την από­κτηση μετα­πτυ­χια­κού τίτλου ή δεύ­τε­ρου πτυχίου. Μικρό­τερο ποσοστό προ­χω­ράει στην εκπλή­ρωση στρα­τιω­τι­κών υπο­χρε­ώ­σεων, ενώ άλλοι παρα­μέ­νουν εκτός εκπαί­δευ­σης, απα­σχό­λη­σης ή κατάρ­τι­σης, οι λεγό­με­νοι NEETs – Not in Education, Employment, or Training. Η κατη­γο­ρία αυτών των νέων περι­λαμ­βά­νει τους βρα­χυ­χρό­νια και μακρο­χρό­νια ανέρ­γους, τους επα­νει­σερ­χό­με­νους στην αγορά εργα­σίας, τους απο­θαρ­ρη­μέ­νους και τους έχοντες οικο­γε­νεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις, όσους έχουν σοβαρά προ­βλή­ματα υγείας, ανά­πη­ρους και άλλους οι οποίοι μπορεί να ανήκουν σε κοι­νω­νικά ευά­λω­τες ομάδες.

Η Ελλάδα, από το 2021 έως και το 2024, έχει τη χει­ρό­τερη επίδοση στην Ε.Ε. των «27» ως προς τους νέους ηλικίας 15-34, ωστόσο κατα­γρά­φει βελ­τί­ωση της τάξης των 5,7 ποσο­στιαίων μονάδων. Ειδι­κό­τερα για το 2024, η χώρα μας βρί­σκε­ται 7,8 ποσο­στιαίες μονάδες πάνω από τον μέσο όρο στις 27 χώρες της Ε.Ε. (18,4% έναντι 10,6%). Ακο­λου­θούν η Ιταλία με 17%, η Λετονία με 13,4% και η Ρου­μα­νία με 13,3%. Οι χώρες με την καλύ­τερη επίδοση είναι η Ισλαν­δία με 4%, η Ολλαν­δία με 5% και η Μάλτα με 5,6%.

Οι πρω­το­βου­λίες

Η ΕΘΑΑΕ παρα­τη­ρεί ότι και τα ΑΕΙ φέρουν μερίδιο ευθύνης, ωστόσο η υιο­θέ­τηση μιας ενιαίας πολι­τι­κής αντι­με­τώ­πι­σης δεν ενδεί­κνυ­ται. Χρειά­ζε­ται δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση, αφού πρώτα θα έχει αξιο­λο­γη­θεί η περί­πτωση κάθε ιδρύ­μα­τος ξεχω­ρι­στά. Σε ευρω­παϊκό επίπεδο, έχει τεθεί ως στόχος ο περιο­ρι­σμός του ποσο­στού των NEETs σε επίπεδο χαμη­λό­τερο του 9% με χρονικό ορί­ζο­ντα το 2030. Στην Ελλάδα έχουν ανα­λη­φθεί πρω­το­βου­λίες όπως:

• Το στρα­τη­γικό σχέδιο Επαγ­γελ­μα­τι­κής Εκπαί­δευ­σης, Κατάρ­τι­σης, Διά Βίου Μάθησης και Νεο­λαίας 2022-2024.

• Ο νόμος 4921/2022 που συνέ­βαλε στην ανα­βάθ­μιση του ρόλου της Δημό­σιας Υπη­ρε­σίας Απα­σχό­λη­σης (πρώην ΟΑΕΔ) και προ­έ­βλεψε την κατάρ­τιση της στρα­τη­γι­κής για την ανα­βάθ­μιση των δεξιο­τή­των του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού και τη δια­σύν­δεση με την αγορά εργα­σίας.

• Η εθνική στρα­τη­γική την περίοδο 2022-2030, με σκοπό την ενί­σχυση της απα­σχο­λη­σι­μό­τη­τας του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού και της απα­σχό­λη­σης και τον περιο­ρι­σμό της ανερ­γίας.

• Ο νόμος 4826/2021, ο οποίος τρο­πο­ποί­ησε το σύστημα λει­τουρ­γίας της επι­κου­ρι­κής ασφά­λι­σης.

• Ο εθνικός μηχα­νι­σμός διά­γνω­σης των αναγκών της αγοράς εργα­σίας, ο οποίος θεσπί­στηκε με τον νόμο 4368/2016.

Πηγή: kathimerini.gr