Εκθεση ΕΘΑΑΕ: Χαρτογράφηση των νέων που είναι «εκτός»

Μόνο ο ένας στους δύο φοι­τη­τές των ελ­λη­νι­κών ΑΕΙ είναι ενερ­γός, δη­λα­δή πα­ρα­κο­λου­θεί μα­θή­μα­τα και συμ­με­τέ­χει στις εξε­τά­σεις, και εντέ­λει απο­φοι­τά μέσα στον προ­βλε­πό­με­νο χρόνο σπου­δών της σχο­λής του. Την ίδια στιγ­μή, ο ένας στους πέντε νέους ηλι­κί­ας 15-34 ετών απέ­χει από κάθε δια­δι­κα­σία εκ­παί­δευ­σης, κα­τάρ­τι­σης και απα­σχό­λη­σης, είναι δη­λα­δή απών από κάθε βα­σι­κή θε­σμι­κή μέ­ρι­μνα του κοι­νω­νι­κού κρά­τους. Στον σχε­τι­κό δεί­κτη η Ελ­λά­δα έχει το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση των «27». Τα στοι­χεία που πα­ρου­σιά­ζο­νται στην ετή­σια έκ­θε­ση της Εθνι­κής Αρχής Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ) για το 2024 –επι­δό­θη­κε χθες στον πρό­ε­δρο της Βου­λής Νι­κή­τα Κα­κλα­μά­νη και στην ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας–, κα­τα­δει­κνύ­ουν τις αδυ­να­μί­ες της εκ­παί­δευ­σης και της οι­κο­νο­μί­ας και επι­βάλ­λουν την άμεση λήψη μέ­τρων. Η ΕΘΑΑΕ, μά­λι­στα, στη φε­τι­νή έκ­θε­ση εστιά­ζει στα δύο πεδία και προ­τεί­νει την υλο­ποί­η­ση πέντε πρω­το­βου­λιών για να μειω­θεί η κα­θυ­στέ­ρη­ση στις σπου­δές. Οσο για τους νέους εκτός εκ­παί­δευ­σης και απα­σχό­λη­σης, ανα­μέ­νο­νται τα απο­τε­λέ­σμα­τα των πρω­το­βου­λιών που έχουν ανα­λη­φθεί για την αντι­με­τώ­πι­ση των στρε­βλώ­σε­ων.

Οι ενερ­γοί φοι­τη­τές

Σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, ει­δι­κό­τε­ρα, κατά μέσον όσο μόνο το 49,9% των εγ­γε­γραμ­μέ­νων φοι­τη­τών είναι ενερ­γοί και απο­φοι­τούν σε ν, ν+1, ν+2 ή ν+3 έτη (όπου ν είναι ο ελά­χι­στος χρό­νος σπου­δών, συν τα χρό­νια που εκ του νόμου προ­βλέ­πο­νται ως εύ­λο­γη πα­ρά­τα­ση, ανά­λο­γα με το πρό­γραμ­μα). Στην Ελ­λά­δα, η διάρ­κεια των προ­πτυ­χια­κών σπου­δών κυ­μαί­νε­ται από 4 έως 6 χρό­νια ανά­λο­γα με το επι­στη­μο­νι­κό πεδίο.

Οι φοι­τη­τές ονει­ρεύ­ο­νται εμπει­ρί­ες, όχι κα­ριέ­ρα

Η εκ­παί­δευ­ση, οι επι­στή­μες υγεί­ας και κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας και οι τε­χνο­λο­γί­ες πλη­ρο­φο­ρι­κής και επι­κοι­νω­νιών είναι οι τρεις επι­στη­μο­νι­κές πε­ριο­χές με τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά ενερ­γών φοι­τη­τών. Πο­σο­στό μι­κρό­τε­ρο του 50% κα­τα­γρά­φε­ται στις φυ­σι­κές επι­στή­μες, στα μα­θη­μα­τι­κά και στη στα­τι­στι­κή, στη διοί­κη­ση επι­χει­ρή­σε­ων και στη νο­μι­κή, στις αν­θρω­πι­στι­κές επι­στή­μες και στις τέ­χνες αλλά και στον τομέα των μη­χα­νι­κών.

Από την άλλη, ένα υψηλό πο­σο­στό απο­φοί­των (από 60,1% έως 100%) απο­τυγ­χά­νει να ολο­κλη­ρώ­σει τις σπου­δές του στον ελά­χι­στο προ­βλε­πό­με­νο χρόνο της σχο­λής τους (δη­λα­δή 4, 5 ή 6 χρό­νια). Ο μέσος όρος είναι 75,8%. Το Πά­ντειο (39,9%) και τα Πα­νε­πι­στή­μια Μα­κε­δο­νί­ας (35%) και Θεσ­σα­λί­ας (34,8%) είναι τα ιδρύ­μα­τα με την κα­λύ­τε­ρη επί­δο­ση, ενώ έξι ΑΕΙ έχουν πο­σο­στό απο­φοί­των σε κα­νο­νι­κή διάρ­κεια σπου­δών μι­κρό­τε­ρο του 10%, με την τε­τρα­ε­τούς φοί­τη­σης Ανω­τά­τη Σχολή Καλών Τε­χνών να μην έχει ούτε έναν από­φοι­το που να έχει ολο­κλη­ρώ­σει τις σπου­δές του ακρι­βώς στα τέσ­σε­ρα χρό­νια.

Με βάση την επι­στη­μο­νι­κή πε­ριο­χή σπου­δών, οι πε­ρισ­σό­τε­ρο συ­νε­πείς από­φοι­τοι είναι του πε­δί­ου της εκ­παί­δευ­σης (53,3%) και έπο­νται οι των επι­στη­μών υγεί­ας και κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας (40,2%) και των υπη­ρε­σιών (34%). Στον αντί­πο­δα, βρί­σκο­νται οι από­φοι­τοι των αν­θρω­πι­στι­κών επι­στη­μών και τε­χνών (19,5%), διοί­κη­σης επι­χει­ρή­σε­ων και νο­μι­κής (18,7%), φυ­σι­κών επι­στη­μών, μα­θη­μα­τι­κών και στα­τι­στι­κής (17,8%), γε­ωρ­γι­κών επι­στη­μών, δα­σο­πο­νί­ας, αλιεί­ας και κτη­νια­τρι­κής (12,3%) και των μη­χα­νι­κών, κα­τα­σκευών και δό­μη­σης (9,2%).

Μά­λι­στα, το πρό­βλη­μα της κα­θυ­στέ­ρη­σης στην απο­φοί­τη­ση εμ­φα­νί­ζε­ται και στις με­τα­πτυ­χια­κές σπου­δές, που θε­ω­ρού­νται πλέον απα­ραί­τη­τες από την πλειο­νό­τη­τα των πτυ­χιού­χων: 39,1% των με­τα­πτυ­χια­κών φοι­τη­τών ολο­κλη­ρώ­νουν τις σπου­δές τους στον προ­βλε­πό­με­νο χρόνο.

Οι επι­πτώ­σεις

Οπως πα­ρα­τη­ρεί η έκ­θε­ση, άμεση συ­νέ­πεια της πα­ρά­τα­σης του χρό­νου σπου­δών είναι η κα­θυ­στέ­ρη­ση ει­σό­δου στην αγορά ερ­γα­σί­ας και η συ­νε­πα­κό­λου­θη απα­ξί­ω­ση των γνώ­σε­ων και των δε­ξιο­τή­των των απο­φοί­των, πέρα από τη μη πα­ρα­γω­γή αξίας στην οι­κο­νο­μία και την απο­δυ­νά­μω­ση της ανά­πτυ­ξης και των δυ­να­το­τή­των βελ­τί­ω­σης του επι­πέ­δου ζωής σε ατο­μι­κό επί­πε­δο. Με άλλα λόγια, οι επι­πτώ­σεις εντο­πί­ζο­νται τόσο σε κοι­νω­νι­κό και οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο (π.χ. απα­σχό­λη­ση, ει­σφο­ρές και πόροι για το κρά­τος, απώ­λεια προ­στι­θέ­με­νης αξίας) όσο και σε προ­σω­πι­κό επί­πε­δο. Και εντέ­λει η απο­φοί­τη­ση στην κα­νο­νι­κή διάρ­κεια σπου­δών φαί­νε­ται να συν­δέ­ε­ται με βελ­τιω­μέ­νη απα­σχο­λη­σι­μό­τη­τα και κα­λύ­τε­ρες αμοι­βές.

«Επο­μέ­νως, οι φο­ρείς άσκη­σης πο­λι­τι­κής, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πί­σουν το θέμα αυτό, θα πρέ­πει, εκτός από πρω­το­βου­λί­ες όπως η από­κτη­ση ερ­γα­σια­κής εμπει­ρί­ας από τους φοι­τη­τές κατά τη διάρ­κεια των σπου­δών τους, να εστιά­σουν στους τρό­πους βελ­τί­ω­σης των πόρων της ανώ­τα­της εκ­παί­δευ­σης και στην ποιό­τη­τα και στη λει­τουρ­γία της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας», ανα­φέ­ρει η ΕΘΑΑΕ και προ­τεί­νει πέντε μέτρα:

• Τη θέ­σπι­ση πο­λι­τι­κής εν­θάρ­ρυν­σης των φοι­τη­τών για απο­φοί­τη­ση στην κα­νο­νι­κή διάρ­κεια μέσω της ιχνη­λά­τη­σης των λόγων κα­θυ­στέ­ρη­σης.

• Τη σαφή απο­τύ­πω­ση των προ­γραμ­μά­των σπου­δών με ανα­λυ­τι­κή πα­ρου­σί­α­ση της ακο­λου­θί­ας των μα­θη­μά­των ανά εξά­μη­νο, των μα­θη­σια­κών απο­τε­λε­σμά­των, των πι­στω­τι­κών μο­νά­δων.

Η έγκαι­ρη απο­φοί­τη­ση φαί­νε­ται να συν­δέ­ε­ται με βελ­τιω­μέ­νη απα­σχο­λη­σι­μό­τη­τα και κα­λύ­τε­ρες αμοι­βές – Ποια μέτρα προ­τεί­νο­νται.

• Τη συ­στη­μα­τι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση των επι­δό­σε­ων των φοι­τη­τών με την αξιο­ποί­η­ση της τε­χνο­λο­γί­ας για τη συ­στη­μα­τι­κή κα­τα­γρα­φή του εν­δια­φέ­ρο­ντος, της συμ­με­το­χής, της πο­ρεί­ας τους και του βαθ­μού ικα­νο­ποί­η­σής τους.

• Την αξιο­ποί­η­ση των απο­τε­λε­σμά­των της αξιο­λό­γη­σης σε ακα­δη­μαϊ­κές και διοι­κη­τι­κές μο­νά­δες ΑΕΙ για τη λήψη τεκ­μη­ριω­μέ­νων απο­φά­σε­ων.

• Την εν­θάρ­ρυν­ση χρή­σης των υπη­ρε­σιών του ακα­δη­μαϊ­κού συμ­βού­λου σε συν­δυα­σμό με τη συμ­βου­λευ­τι­κή στα­διο­δρο­μί­ας από τις μο­νά­δες υπο­στή­ρι­ξης φοι­τη­τών.

Πο­λυ­τε­χνείο: Φρο­ντι­στή­ριο σε «λι­μνά­ζο­ντες» φοι­τη­τές

Μετά την απο­φοί­τη­ση, ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό των απο­φοί­των συ­νε­χί­ζει τις σπου­δές του για την από­κτη­ση με­τα­πτυ­χια­κού τί­τλου ή δεύ­τε­ρου πτυ­χί­ου. Μι­κρό­τε­ρο πο­σο­στό προ­χω­ρά­ει στην εκ­πλή­ρω­ση στρα­τιω­τι­κών υπο­χρε­ώ­σε­ων, ενώ άλλοι πα­ρα­μέ­νουν εκτός εκ­παί­δευ­σης, απα­σχό­λη­σης ή κα­τάρ­τι­σης, οι λε­γό­με­νοι NEETs – Not in Education, Employment, or Training. Η κα­τη­γο­ρία αυτών των νέων πε­ρι­λαμ­βά­νει τους βρα­χυ­χρό­νια και μα­κρο­χρό­νια ανέρ­γους, τους επα­νει­σερ­χό­με­νους στην αγορά ερ­γα­σί­ας, τους απο­θαρ­ρη­μέ­νους και τους έχο­ντες οι­κο­γε­νεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις, όσους έχουν σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα υγεί­ας, ανά­πη­ρους και άλ­λους οι οποί­οι μπο­ρεί να ανή­κουν σε κοι­νω­νι­κά ευά­λω­τες ομά­δες.

Η Ελ­λά­δα, από το 2021 έως και το 2024, έχει τη χει­ρό­τε­ρη επί­δο­ση στην Ε.Ε. των «27» ως προς τους νέους ηλι­κί­ας 15-34, ωστό­σο κα­τα­γρά­φει βελ­τί­ω­ση της τάξης των 5,7 πο­σο­στιαί­ων μο­νά­δων. Ει­δι­κό­τε­ρα για το 2024, η χώρα μας βρί­σκε­ται 7,8 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες πάνω από τον μέσο όρο στις 27 χώρες της Ε.Ε. (18,4% ένα­ντι 10,6%). Ακο­λου­θούν η Ιτα­λία με 17%, η Λε­το­νία με 13,4% και η Ρου­μα­νία με 13,3%. Οι χώρες με την κα­λύ­τε­ρη επί­δο­ση είναι η Ισλαν­δία με 4%, η Ολ­λαν­δία με 5% και η Μάλτα με 5,6%.

Οι πρω­το­βου­λί­ες

Η ΕΘΑΑΕ πα­ρα­τη­ρεί ότι και τα ΑΕΙ φέ­ρουν με­ρί­διο ευ­θύ­νης, ωστό­σο η υιο­θέ­τη­ση μιας ενιαί­ας πο­λι­τι­κής αντι­με­τώ­πι­σης δεν εν­δεί­κνυ­ται. Χρειά­ζε­ται δια­φο­ρε­τι­κή προ­σέγ­γι­ση, αφού πρώτα θα έχει αξιο­λο­γη­θεί η πε­ρί­πτω­ση κάθε ιδρύ­μα­τος ξε­χω­ρι­στά. Σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο, έχει τεθεί ως στό­χος ο πε­ριο­ρι­σμός του πο­σο­στού των NEETs σε επί­πε­δο χα­μη­λό­τε­ρο του 9% με χρο­νι­κό ορί­ζο­ντα το 2030. Στην Ελ­λά­δα έχουν ανα­λη­φθεί πρω­το­βου­λί­ες όπως:

• Το στρα­τη­γι­κό σχέ­διο Επαγ­γελ­μα­τι­κής Εκ­παί­δευ­σης, Κα­τάρ­τι­σης, Διά Βίου Μά­θη­σης και Νε­ο­λαί­ας 2022-2024.

• Ο νόμος 4921/2022 που συ­νέ­βα­λε στην ανα­βάθ­μι­ση του ρόλου της Δη­μό­σιας Υπη­ρε­σί­ας Απα­σχό­λη­σης (πρώην ΟΑΕΔ) και προ­έ­βλε­ψε την κα­τάρ­τι­ση της στρα­τη­γι­κής για την ανα­βάθ­μι­ση των δε­ξιο­τή­των του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού και τη δια­σύν­δε­ση με την αγορά ερ­γα­σί­ας.

• Η εθνι­κή στρα­τη­γι­κή την πε­ρί­ο­δο 2022-2030, με σκοπό την ενί­σχυ­ση της απα­σχο­λη­σι­μό­τη­τας του αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού και της απα­σχό­λη­σης και τον πε­ριο­ρι­σμό της ανερ­γί­ας.

• Ο νόμος 4826/2021, ο οποί­ος τρο­πο­ποί­η­σε το σύ­στη­μα λει­τουρ­γί­ας της επι­κου­ρι­κής ασφά­λι­σης.

• Ο εθνι­κός μη­χα­νι­σμός διά­γνω­σης των ανα­γκών της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας, ο οποί­ος θε­σπί­στη­κε με τον νόμο 4368/2016.

Πηγή: kathimerini.gr