Στρες, μοναξιά και θυμό έφερε η πανδημία στους Έλληνες, σύμφωνα με έρευνα

Στρες, μο­να­ξιά και θυμό βί­ω­σαν οι Έλ­λη­νες κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας του κο­ρω­νοϊ­ού, αλλά βρή­καν τρό­πους να δια­χει­ρι­στούν την κα­ρα­ντί­να και εν τέλει δη­λώ­νουν ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι από τις κυ­βερ­νη­τι­κές απο­φά­σεις, σύμ­φω­να με εν­διά­με­σα απο­τε­λέ­σμα­τα από τη Πα­γκό­σμια Με­λέ­τη Υγεί­ας και Λει­τουρ­γι­κό­τη­τας σε Πε­ριό­δους Με­τα­δο­τι­κών Λοι­μώ­ξε­ων (Με­λέ­τη COH-FIT), στην οποία συμ­με­τέ­χει και η χώρα μας.

Η Με­λέ­τη COH-FIT είναι μία με­γά­λη, διε­θνής έρευ­να για το γε­νι­κό πλη­θυ­σμό όλων των χωρών που πλήτ­το­νται από την παν­δη­μία της νόσου COVID-19 και έχει στόχο τη διε­ρεύ­νη­ση πα­ρα­γό­ντων που επη­ρε­ά­ζουν τη σω­μα­τι­κή και ψυ­χι­κή υγεία σε και­ρούς με­τα­δο­τι­κών λοι­μώ­ξε­ων και πε­ριο­ρι­στι­κών μέ­τρων (π.χ. πε­ριο­ρι­σμός κυ­κλο­φο­ρί­ας, κοι­νω­νι­κή απο­στα­σιο­ποί­η­ση, κα­ρα­ντί­να) και την ανα­γνώ­ρι­ση προ­στα­τευ­τι­κών πα­ρα­γό­ντων που θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν στην ανά­πτυ­ξη στρα­τη­γι­κών πρό­λη­ψης και πα­ρέμ­βα­σης κατά την παν­δη­μία αλλά και μελ­λο­ντι­κά, σε πε­ρί­πτω­ση εμ­φά­νι­σης άλλων κα­τα­στά­σε­ων παν­δη­μί­ας.

Το ερευ­νη­τι­κό αυτό εγ­χεί­ρη­μα προ­ω­θεί­ται στην Ελ­λά­δα από την Β’ Πα­νε­πι­στη­μια­κή Ψυ­χια­τρι­κή Κλι­νι­κή του Αρι­στο­τε­λεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Θεσ­σα­λο­νί­κης (ΑΠΘ) σε συ­νερ­γα­σία με πάνω από 200 ερευ­νη­τές σε ερευ­νη­τι­κούς φο­ρείς και πα­νε­πι­στή­μια του­λά­χι­στον 40 χωρών ανά την υφή­λιο και υπό την αι­γί­δα με­γά­λου αριθ­μού εθνι­κών και διε­θνών επι­στη­μο­νι­κών ορ­γα­νι­σμών.

Τι δεί­χνει το ελ­λη­νι­κό σκέ­λος της έρευ­νας

Στο ελ­λη­νι­κό σκέ­λος, λοι­πόν, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται από τον κ. Βα­σί­λειο Μπο­ζί­κα, Κα­θη­γη­τή Ψυ­χια­τρι­κής, Διευ­θυ­ντή της Β’ Πα­νε­πι­στη­μια­κής Ψυ­χια­τρι­κής Κλι­νι­κής ΑΠΘ (με τη συμ­με­το­χή του Αγο­ρα­στού Θ. Αγο­ρα­στού, MD, MSc, PhD, Επί­κου­ρου Κα­θη­γη­τή Ψυ­χια­τρι­κής, Β’ Πα­νε­πι­στη­μια­κή Ψυ­χια­τρι­κή Κλι­νι­κή ΑΠΘ, της Έλε­νας Δρα­γκιώ­τη, BSc, MSc, PhD, Ανα­πλη­ρώ­τρια Κα­θη­γή­τρια στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Σου­η­δί­ας και του Κων­στα­ντί­νου Τσα­μά­κη, MD, MSc, PhD, MRCPsych, Ψυ­χιά­τρου, Επι­σκέ­πτη Ερευ­νη­τή στο Βα­σι­λι­κό Κο­λέ­γιο, Ιν­στι­τού­το Ψυ­χια­τρι­κής, Ψυ­χο­λο­γί­ας και Νευ­ρο­ε­πι­στή­μης του Λον­δί­νου), έλα­βαν μέρος συ­νο­λι­κά 7.467 άτομα, μέχρι τώρα με την μέ­γι­στη πλειο­ψη­φία των απα­ντή­σε­ων να αφορά το διά­στη­μα από 26/4/2020 ως το τέλος Ιου­νί­ου. Η διά­με­ση ηλι­κία των Ελ­λή­νων που απά­ντη­σε στη συ­γκε­κρι­μέ­νη έρευ­να ήταν 41 έτη. Στην έρευ­να συμ­με­τεί­χαν πε­ρισ­σό­τε­ρες γυ­ναί­κες από ότι άν­δρες (74% ένα­ντι 26%). Η διά­με­ση ηλι­κία των γυ­ναι­κών ήταν 40 έτη και των αν­δρών 42 έτη.

Όπως εξη­γεί στο protothema.gr και το ygeiamou.gr ο κ. Μπο­ζί­κας, «τα προ­κα­ταρ­κτι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα δεί­χνουν τις άμε­σες ψυ­χο­κοι­νω­νι­κές επι­πτώ­σεις του πρώ­του κύ­μα­τος της παν­δη­μί­ας και τους τρό­πους δια­χεί­ρι­σης του. Αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις (στρες, θυμός, μο­να­ξιά) αλλά και έμπρα­κτη αλ­λη­λεγ­γύη και θε­τι­κές επι­λο­γές δια­χεί­ρι­σης ενός πρω­τό­γνω­ρου, για τα σύγ­χρο­να δε­δο­μέ­να, ψυ­χο­πιε­στι­κού πα­ρά­γο­ντα που πα­ρα­μέ­νει ενερ­γός και επι­κίν­δυ­νος. Οι με­σο­πρό­θε­σμες και μα­κρο­πρό­θε­σμες συ­νέ­πειες της παν­δη­μί­ας στην ψυ­χι­κή υγεία και ευ­ε­ξία θα είναι απο­τέ­λε­σμα της αλ­λη­λε­πί­δρα­σης της έντα­σης και της διάρ­κειας των αρ­νη­τι­κών επι­πτώ­σε­ων με την προ­στα­τευ­τι­κή επί­δρα­ση που ασκούν οι θε­τι­κές κα­θη­με­ρι­νές επι­λο­γές δια­χεί­ρι­σης».

Στρες, θυμό και μο­να­ξιά έφερε η παν­δη­μία

Ει­δι­κό­τε­ρα η με­λέ­τη δεί­χνει ότι, η μέ­γι­στη πλειο­ψη­φία των συμ­με­τε­χό­ντων (72%) ανέ­φε­ραν επι­δεί­νω­ση του στρες τις τε­λευ­ταί­ες 2 εβδο­μά­δες συ­γκρι­τι­κά με το ανά­λο­γο διά­στη­μα πριν την παν­δη­μία. Πο­σο­στό 21% ανέ­φε­ρε μι­κρές αλ­λα­γές των επι­πέ­δων του στρες και 7% βελ­τί­ω­ση των επι­πέ­δων του στρες. Δεν βρέ­θη­καν δια­φο­ρές με­τα­ξύ αν­δρών και γυ­ναι­κών στα πο­σο­στά επι­δεί­νω­σης του στρες, αν και όσο αφορά τα πο­σο­στά βελ­τί­ω­σης των επι­πέ­δων του στρες αυτά ήταν με­γα­λύ­τε­ρα στις γυ­ναί­κες από ότι στους άν­δρες (12% ένα­ντι 9%).

Δεν βρέ­θη­καν ιδιαί­τε­ρες δια­φο­ρές με­τα­ξύ των νέων (18-39 έτη) και των ατό­μων μέσης ηλι­κί­ας (40-64 έτη) στα πο­σο­στά αύ­ξη­σης (55%), μεί­ω­σης (36% ένα­ντι 33%) ή μι­κρής με­τα­βο­λής των επι­πέ­δων στρες (9% ένα­ντι 12%). Οι ηλι­κιω­μέ­νοι (άνω των 65 ετών), όμως, πα­ρου­σί­α­σαν το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό επι­δεί­νω­σης των επι­πέ­δων του στρες (96%).

Όσον αφορά την μο­να­ξιά, πάλι οι πε­ρισ­σό­τε­ροι συμ­με­τέ­χο­ντες (70%) στην έρευ­να ανέ­φε­ραν επι­δεί­νω­ση τις τε­λευ­ταί­ες 2 εβδο­μά­δες συ­γκρι­τι­κά με το ανά­λο­γο διά­στη­μα πριν την παν­δη­μία. Πο­σο­στό 27% ανέ­φε­ρε μι­κρές αλ­λα­γές των επι­πέ­δων του μο­να­ξιάς και 3% βελ­τί­ω­ση των επι­πέ­δων μο­να­ξιάς. Δεν βρέ­θη­καν δια­φο­ρές στα πο­σο­στά επι­δεί­νω­σης, μεί­ω­σης ή μη ου­σια­στι­κών με­τα­βο­λών με­τα­ξύ των δύο φύλων. Οι νε­α­ροί ενή­λι­κες (18-39 έτη) ανέ­φε­ραν με­γα­λύ­τε­ρα πο­σο­στά επι­δεί­νω­σης της μο­να­ξιάς συ­γκρι­τι­κά με τους ενή­λι­κές μέσης ηλι­κί­ας (40-64 έτη). Οι ηλι­κιω­μέ­νοι (άνω των 65 ετών) πα­ρου­σί­α­σαν το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό επι­δεί­νω­σης των επι­πέ­δων της μο­να­ξιάς (96%).

Όσον αφορά τον θυμό, 71% των συμ­με­τε­χό­ντων πα­ρου­σί­α­σαν επι­δεί­νω­ση τις τε­λευ­ταί­ες 2 εβδο­μά­δες συ­γκρι­τι­κά με το ανά­λο­γο διά­στη­μα πριν την παν­δη­μία. Πο­σο­στό 26% ανέ­φε­ρε μι­κρές αλ­λα­γές των επι­πέ­δων του θυμού και 3% βελ­τί­ω­ση των επι­πέ­δων θυμού. Βρέ­θη­καν δια­φο­ρές με­τα­ξύ αν­δρών και γυ­ναι­κών στα πο­σο­στά μι­κρών αλ­λα­γών του θυμού (42% ένα­ντι 39%) αλλά όχι στα πο­σο­στά επι­δεί­νω­σης ή μεί­ω­σης των επι­πέ­δων του θυμού. Η πο­σο­στά επι­δεί­νω­σης του θυμού ήταν υψη­λό­τε­ρα στους ηλι­κιω­μέ­νους (96%) αλλά και στους νέους (57%) συ­γκρι­τι­κά με τα άτομα μέσης ηλι­κί­ας (53%).

Η κοι­νω­νι­κά επω­φε­λής συ­μπε­ρι­φο­ρά (π.χ. δώ­σα­τε χρή­μα­τα/πράγ­μα­τα/φα­γη­τό σε άτομα που έχουν ανά­γκη ή ψω­νί­σα­τε για κά­ποιον άλλο ή βοη­θή­σα­τε κά­ποιον που είναι άρ­ρω­στος -όχι ως μέρος της ερ­γα­σί­ας σας- ή προ­σέ­ξα­τε/φρο­ντί­σα­τε τα παι­διά κά­ποιου άλλου) βελ­τιώ­θη­κε στο 66% των συμ­με­τε­χό­ντων, 26% είχε μι­κρές αλ­λα­γές και στο 1% πα­ρα­τη­ρή­θη­κε επι­δεί­νω­σή της τις τε­λευ­ταί­ες 2 εβδο­μά­δες συ­γκρι­τι­κά με το ανά­λο­γο διά­στη­μα πριν την παν­δη­μία. Δεν υπήρ­χαν ιδιαί­τε­ρες δια­φο­ρές με­τα­ξύ των δύο φύλων αν και οι άν­δρες πα­ρου­σί­α­σαν κάπως πιο αυ­ξη­μέ­να πο­σο­στά βελ­τί­ω­σης της κοι­νω­νι­κά επω­φε­λούς συ­μπε­ρι­φο­ράς (43%) ένα­ντι των γυ­ναι­κών (40%). Δεν βρέ­θη­καν δια­φο­ρές στα πο­σο­στά βελ­τί­ω­σης της κοι­νω­νι­κά επω­φε­λούς συ­μπε­ρι­φο­ράς με­τα­ξύ των νε­α­ρών ενη­λί­κων και των ατό­μων μέσης ηλι­κί­ας, ενώ οι ηλι­κιω­μέ­νοι βελ­τί­ω­σαν την κοι­νω­νι­κά επω­φε­λή συ­μπε­ρι­φο­ρά τους σε πο­σο­στό 96%.

Ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι από τις κυ­βερ­νη­τι­κές απο­φά­σεις

Το 98% του ελ­λη­νι­κού δείγ­μα­τος δή­λω­σε ικα­νο­ποι­η­μέ­νο (βαθ­μο­λο­γία πάνω από 60 στα 100) με τις κυ­βερ­νη­τι­κές απο­φά­σεις. Δεν υπήρ­χαν δια­φο­ρές με­τα­ξύ των δύο φύλων.

Εντού­τοις, όσον αφορά τις ηλι­κια­κές ομά­δες, οι νε­α­ροί ενή­λι­κες ήταν λι­γό­τε­ρο ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι με την κυ­βέρ­νη­ση (διά­με­ση βαθ­μο­λο­γία 63) ένα­ντι των ατό­μων μέσης ηλι­κί­ας (διά­με­ση βαθ­μο­λο­γία 73) και των ηλι­κιω­μέ­νων (διά­με­ση βαθ­μο­λο­γία 86) .

Αύ­ξη­ση της χρή­σης των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης

Κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας ανα­φέρ­θη­κε αύ­ξη­ση του χρό­νου χρή­σης του ίντερ­νετ, των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης και των ΜΜΕ από το 85% των Ελ­λή­νων συμ­με­τε­χό­ντων στην έρευ­να. Αυτή η αύ­ξη­ση ήταν με­γα­λύ­τε­ρη στις γυ­ναί­κες συ­γκρι­τι­κά με αυτή των αν­δρών (77% ένα­ντι 72%).

Η χρήση του ίντερ­νετ, των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης και των ΜΜΕ αυ­ξή­θη­κε σε όλες τις ηλι­κια­κές ομά­δες αλλά ήταν με­γα­λύ­τε­ρη στους νε­α­ρούς ενή­λι­κες (81%) και στους ηλι­κιω­μέ­νους (98%) ένα­ντι των ατό­μων μέσης ηλι­κί­ας (72%).

Πώς αντι­με­τώ­πι­σαν την παν­δη­μία οι Έλ­λη­νες

Οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές αντι­με­τώ­πι­σης της παν­δη­μί­ας ήταν η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (63%), η χρήση του δια­δι­κτύ­ου (61%), τα χόμπι (61%), η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή συ­να­να­στρο­φή (60%), η με­λέ­τη ή η μά­θη­ση κάτι νέου (49%), τα κοι­νω­νι­κά μέσα δι­κτύ­ω­σης και οι κοι­νω­νι­κές συ­να­να­στρο­φές από από­στα­ση (48%), η ερ­γα­σία στο χώρο ή στο σπίτι (42%), η ενη­μέ­ρω­ση για την παν­δη­μία COVID-19 (41%), τα ΜΜΕ (41%), ο χρό­νος με ένα κα­τοι­κί­διο (36%), καθώς και η σω­μα­τι­κή εγ­γύ­τη­τα και η σε­ξουα­λι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα (36%). Άλλες στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης, όπως η χρήση αλ­κο­όλ ή ου­σιών και τα συ­ντα­γο­γρα­φού­με­να φάρ­μα­κα, είχαν πολύ μικρά πο­σο­στά.

Για τους άν­δρες οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης της παν­δη­μί­ας ήταν η χρήση του δια­δι­κτύ­ου (61%), η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (59%), τα χόμπι (56%) και η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή η συ­να­να­στρο­φή (55%). Για τις γυ­ναί­κες οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης της παν­δη­μί­ας ήταν η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (64%), η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή συ­να­να­στρο­φή (62%), η χρήση του δια­δι­κτύ­ου (61%) και τα κοι­νω­νι­κά μέσα δι­κτύ­ω­σης και οι κοι­νω­νι­κές συ­να­να­στρο­φές από από­στα­ση (51%).

Για τους νε­α­ρούς ενή­λι­κες οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης ήταν η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή συ­να­να­στρο­φή (65%), η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (65%), τα χόμπι (65%) και η χρήση του δια­δι­κτύ­ου (62%). Για τα άτομα μέσης ηλι­κί­ας οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης ήταν η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (62%), η χρήση του δια­δι­κτύ­ου (60%) και η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή συ­να­να­στρο­φή (57%). Για τους ηλι­κιω­μέ­νους οι πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης ήταν η άσκη­ση ή το περ­πά­τη­μα (58%) και η άμεση κοι­νω­νι­κή επαφή ή συ­να­να­στρο­φή (47%).