Η «αστυνομική λογική» δεν σβήνει φωτιές- Λάθος ο τρόπος αντιμετώπισής τους, εξηγούν έμπειροι δασολόγοι – Η περίπτωση της Ρόδου είναι ενδεικτική

Τις δια­χρο­νι­κές, εγγε­νείς αδυ­να­μίες της δασο­πυ­ρό­σβε­σης αλλά και της δια­χεί­ρι­σης των δασών στη χώρα μας ανα­δει­κνύει η πυρ­κα­γιά που κατα­καίει για επτά ημέρες τη Ρόδο. Τα όποια θετικά βήματα των τελευ­ταίων ετών, όπως για παρά­δειγμα η μετα­κί­νηση των δασικών υπη­ρε­σιών στο υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, γίνο­νται απο­σπα­σμα­τικά και με αργούς ρυθμούς, ενώ η αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών από την Πυρο­σβε­στική απο­δει­κνύ­ε­ται ανα­πο­τε­λε­σμα­τική.

Ο Γιάννης Μητσό­που­λος, επί­κου­ρος καθη­γη­τής Δασο­λο­γίας στο ΑΠΘ και γενικός διευ­θυ­ντής του Οργα­νι­σμού Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος (ΟΦΥΠΕΚΑ), ήταν μέλος της ομάδας Γκολ­ντά­μερ, που μετά την πυρ­κα­γιά στο Μάτι κατέ­θεσε ένα συνο­λικό πόρισμα για τη δια­χεί­ριση δασών και την αντι­με­τώ­πιση πυρ­κα­γιών στην Ελλάδα. «Η Ελλάδα έχει κατ’ ανα­λο­γία πλη­θυ­σμού και έκτασης τον μεγα­λύ­τερο πυρο­σβε­στικό στόλο παγκο­σμίως. Δεν μας λείπουν οι πυρο­σβέ­στες. Η υπόθεση εξα­κο­λου­θεί να χωλαί­νει στην οργά­νωση και στον σχε­δια­σμό», εκτιμά. «Οι πυρ­κα­γιές πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζο­νται στο πρώτο μισάωρο. Θυμάμαι το 1997 στην Κασ­σάν­δρα της Χαλ­κι­δι­κής είχε 187 περι­στα­τικά, αλλά δεν κάηκαν πάνω από 5.000 στρέμ­ματα, επειδή “τα πρό­λα­βαν”. Ενα χρόνο μετά, κάηκε το μισό δεύτερο “πόδι” μόλις με δύο περι­στα­τικά. Οσα αερο­πλάνα και να έχεις, όσα πυρο­σβε­στικά μέσα και να έχεις, αν η φωτιά πάρει δια­στά­σεις θα στα­μα­τή­σει μόνο αφότου κάψει τα πάντα».

Το πόρισμα Γκολ­ντά­μερ

Σύμφωνα με τον κ. Μητσό­πουλο, το πόρισμα Γκολ­ντά­μερ –που συντά­χθηκε μετά την τρα­γω­δία στο Μάτι– παρα­μέ­νει επί­καιρο. «Από το 1998 δίναμε πόρους μόνο στην κατά­σβεση. Τα δάση αφέ­θη­καν, πύκνω­σαν. Είναι προ­φα­νές, εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος, ότι το δόγμα πρέπει να αλλάξει. Δεν μπορείς σε μια χώρα όπου υπάρχει έλλειψη κουλ­τού­ρας συνερ­γα­σίας να έχουν συναρ­μο­διό­τητα δέκα φορείς. Χρεια­ζό­μα­στε μία υπη­ρε­σία με ένα σχέδιο, όχι περισ­σό­τερα πυρο­σβε­στικά αερο­πλάνα». Οσον αφορά το πρό­γραμμα Antinero, με το οποίο δόθηκαν για πρώτη φορά μετά πολλά χρόνια πόροι στα δασαρ­χεία για έργα πρό­λη­ψης, ο κ. Μητσό­που­λος εκτιμά ότι είναι νωρίς για να απο­τι­μη­θεί. «Αυτό που σίγουρα γνω­ρί­ζουμε είναι ότι το δόγμα “πρώτα οι άνθρω­ποι και μετά οι περιου­σίες” δεν απο­δί­δει».

Ανάλογη είναι και η άποψη του δασο­λό­γου Γιώργου Ευτυ­χίδη, επίσης μέλος της επι­τρο­πής Γκολ­ντά­μερ. «Είναι θέμα πολι­τι­κής. Κάθε χρόνο η εκά­στοτε κυβέρ­νηση εξαγ­γέλ­λει και υλο­ποιεί ένα μέτρο περισ­σό­τερο. Τον ένα χρόνο η ενσω­μά­τωση των δασαρ­χείων στο υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, τον άλλο χρόνο οι δασο­κο­μά­ντο κ.ο.κ. Υλο­ποιώ­ντας το πόρισμα Γκολ­ντά­μερ με δόσεις, δεν θα έχουμε απο­τέ­λε­σμα», εκτιμά. «Υπό το πρίσμα της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, αν δεν εστιά­σουμε στη δια­χεί­ριση των δασών, αν δεν προ­βλε­φθεί μια σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση και δεν κατα­λή­ξουμε σε ένα δεκα­ε­τές σχέδιο, δεν πρό­κει­ται να αλλάξει κάτι. Είναι σαν να έχεις ένα κτίριο με στατικό πρό­βλημα και αντί να κοι­τά­ξεις πώς θα το στη­ρί­ξεις, εσύ να το βάφεις, να φτιά­χνεις τον κήπο του, να αλλά­ζεις τις πρίζες. Η “αστυ­νο­μική λογική” στην αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών είναι ανα­πο­τε­λε­σμα­τική».

«Στη Ρόδο επι­βε­βαιώ­νο­νται όλα αυτά που λέμε εμείς οι δασο­λό­γοι», λέει ο Ηλίας Απο­στο­λί­δης, συνι­δρυ­τής της μελε­τη­τι­κής εται­ρείας «Υλη», ο οποίος συντό­νισε τις μελέτες για την απο­κα­τά­σταση του δάσους στην Εύβοια (στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος ανα­συ­γκρό­τη­σης «Εύβοια Μετά»).

«Η Πυρο­σβε­στική έχει απο­τύ­χει. Μόλις πιάσουν 3 ή 4 φωτιές ταυ­τό­χρονα, παρα­λύει. Κάθο­νται στον δρόμο και κοι­τά­ζουν τον ουρανό, πότε θα έρθουν τα πυρο­σβε­στικά αερο­σκάφη. Πηγαί­νουν όπου βλέπουν φωτιά χωρίς σχέδιο, δεν μπαί­νουν μέσα στο δάσος γιατί φοβού­νται μην καούν, διώ­χνουν από παντού τους ανθρώ­πους, ακόμη και αυτούς που μπορούν να βοη­θή­σουν. Είχαμε προ­τεί­νει με αφορμή την Εύβοια να επι­σκε­φθούν οι υπη­ρε­σίες τα χωριά, να κατα­γρά­ψουν πόσοι είναι οι ηλι­κιω­μέ­νοι και πόσοι είναι σε θέση να μείνουν, να κάνουν μια αντι­πυ­ρική ζώνη, να κόψουν όπου τους πουν με τα αλυ­σο­πρί­ονα. Στη Ρόδο υπάρ­χουν τέτοια χωριά, όπως ο Απόλ­λω­νας και τα Λάερμα, που ξέρουν από δάση, ξέρουν από πυρ­κα­γιές. Στον Απόλ­λωνα έκαναν μόνοι τους μια αντι­πυ­ρική λωρίδα και γλί­τω­σαν το χωριό τους».

Σύμφωνα με τον κ. Απο­στο­λίδη, τα λάθη της Πυρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σίας είναι πολλά. «Τις πρώτες τρεις ημέρες ο αέρας στη Ρόδο ήταν σχεδόν μηδε­νι­κός, έπρεπε η φωτιά να έχει σβήσει. Πλέον έχουν καεί περισ­σό­τερα από 145.000 στρέμ­ματα. Το βράδυ έπρεπε στο όριο των περιο­χών που έχει περάσει η φωτιά να εργά­ζο­νται για τον δια­χω­ρι­σμό του καμένου από το άκαυτο. Αντ’ αυτού, τα σημεία αυτά αφέ­θη­καν και έγιναν ανα­ζω­πυ­ρώ­σεις».

Ο κ. Απο­στο­λί­δης εκτιμά ότι πρέπει να ανοίξει και πάλι η συζή­τηση για την οργά­νωση της δασο­προ­στα­σίας. «Δεν είναι τυχαίο ότι όλο επι­στρέ­φουμε στο πόρισμα Γκολ­ντά­μερ. Προ­σω­πικά πιστεύω ότι το κύριο πρό­βλημα είναι ότι οι επι­κε­φα­λής της Πυρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σίας θεωρούν ότι θα χάσουν την πρω­το­κα­θε­δρία αν ανα­μεί­ξουν τους δασο­λό­γους στη δασο­πυ­ρό­σβεση. Πρέπει όμως να βρεθεί μια ισορ­ρο­πία, να αξιο­ποιού­νται όλες οι δυνά­μεις. Παράλ­ληλα πρέπει να ενι­σχυ­θούν οι δασικές υπη­ρε­σίες με προ­σω­πικό και πόρους».

Σε 145.000 στρέμ­ματα ανερ­χό­ταν χθες η καμένη έκταση στη Ρόδο. Από αυτά, περίπου 2.800 βρί­σκο­νται εντός τεσ­σά­ρων περιο­χών Natura και ακόμη 13.700 στρέμ­ματα βρί­σκο­νται εντός δύο κατα­φυ­γίων άγριας ζωής. «Εχει καεί ένα μικρό τμήμα της προ­στα­τευό­με­νης περιο­χής στο όρος Προφήτη Ηλία και μια σπο­ρο­πα­ρα­γω­γός συστάδα στις Στε­φα­νίες Απολ­λώ­νων. Τη χρη­σι­μο­ποιού­σαμε ως τράπεζα σπόρων για ανα­δα­σώ­σεις με τραχεία πεύκη, που είναι το χαρα­κτη­ρι­στικό καλ­λί­μορφο δέντρο της Ρόδου», εξηγεί η διευ­θύ­ντρια Δασών Δωδε­κα­νή­σου, Καίτη Μπα­λα­τσούκα. «Επίσης έχει καεί ένα κομμάτι που είχε ξανα­καεί το 2008 και πλη­σί­αζε ένα κομμάτι που είχε ξανα­καεί το 2013. Σε αυτές τις περιο­χές δεν θα υπάρξει φυσική ανα­δά­σωση γιατί τα δέντρα δεν είχαν προ­λά­βει να έχουν σπόρο, θα χρεια­στεί τεχνητή ανα­δά­σωση. Να σημειώ­σουμε ότι το νότιο κομμάτι του νησιού που καί­γε­ται είναι ο κύριος βιό­το­πος του ελαφιού – μια τελευ­ταία κατα­μέ­τρηση τα υπο­λό­γιζε σε 6.500».

Στη Ρόδο πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν φέτος (το διά­στημα Μαρτίου – Μαΐου), για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια, αντι­πυ­ρι­κές επεμ­βά­σεις από τη δασική υπη­ρε­σία, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Antinero. «Καθα­ρί­στη­καν 830 στρέμ­ματα αντι­πυ­ρι­κών ζωνών και 740 χλμ. δασικών δρόμων. Επίσης, καθα­ρί­στη­καν εκα­τέ­ρω­θεν σε βάθος 20 μέτρων οι δρόμοι Μονό­λι­θου – Κυμι­σά­λας και Κολυ­μπίων – Αρχί­πο­λης, που είναι δασικοί δρόμοι σε κοινή χρήση».

Τα νούμερα

116 xιλιάδες στρέμ­ματα κάηκαν στη φωτιά στα Δερ­βε­νο­χώ­ρια.

12 xιλιάδες στρέμ­ματα στο Λου­τράκι.

39 xιλιάδες στρέμ­ματα στη φωτιά του Νέου Κουβαρά.

145 xιλιάδες στρέμ­ματα έως χθες στη Ρόδο.

10 xιλιάδες στρέμ­ματα έως χθες στην Κάρυστο.

20 xιλιάδες στρέμ­ματα έως χθες στην Κέρκυρα.

Φωτο­γρα­φία A.P. Photo / Petros Giannakouris -Aνδρες προ­σπα­θούν να σβήσουν τις φλόγες με πυρο­σβε­στή­ρες στη Λίνδο