Νόστιμη Ρόδος: Ένα γευστικό οδοιπορικό από την Παλιά Πόλη μέχρι τη Λίνδο

Σ’ αυτό το ταξίδι έκανα μόνο ένα πέρασμα από την Οδό των Ιπποτών και το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου. Έμεινα λίγο παρα­πάνω σε αυτό το εντυ­πω­σιακό κτίσμα γοτ­θι­κού ρυθμού με τα έντονα ανα­γεν­νη­σιακά στοι­χεία, που άλλοτε υπήρξε νοσο­κο­μείο των Ιπποτών και σήμερα στε­γά­ζει το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Ρόδου. Εκεί όπου πριν από πέντε αιώνες βρι­σκό­ταν το μαγει­ρείο του νοσο­κο­μείου, σήμερα αντι­κρί­ζει κανείς δύο αρχαϊ­κούς κούρους από την Κάμειρο. Στάθηκα στην αίθουσα με τους αμφο­ρείς των Φικελ­λού­ρων και τις κύλικες της Βρου­λιάς και από εκεί έπιασα το νήμα της οινικής ιστο­ρίας της Ρόδου: μου γεν­νή­θηκε η επι­θυ­μία να δω τους αμπε­λώ­νες και να γνωρίσω τα οινο­ποιεία του νησιού.

Πριν φύγω, όμως, από τη χώρα, έψαξα στα νότια της οχύ­ρω­σης της πόλης κι εντό­πισα τον μικρό, κατα­νυ­κτικό ναό που, χτι­σμέ­νος στα απο­μει­νά­ρια ύστερων ρωμαϊ­κών κτιρίων, μοιάζει με κατα­κόμβη και είναι αφιε­ρω­μέ­νος στον πολιούχο του νησιού, τον Άγιο Φανού­ριο. Ένας Άγιος, μια βαθιά υπαρ­ξιακή ευχή, το κερί που ανάβει η μητέρα μου κάθε φορά που φτιά­χνει τη φανου­ρό­πιτα, η γεύση από τις στα­φί­δες, τα καρύδια και η μυρωδιά της κανέλας με κατέ­κλυ­σαν καθώς έμπαινα στον ναό. Εκεί, μέσα στα μεσαιω­νικά στενά, κοντά στην πύλη του Αγίου Αθα­να­σίου, την Και­νούρ­για Πόρτα, βρήκα ακόμη μία αφορμή να αφεθώ στη μαγεία της Παλιάς Πόλης της Ρόδου.

Στην καρδιά του ροδια­κού αμπε­λώνα

Ξεκι­νή­σαμε με κατεύ­θυνση το όρος Αττά­βυρο, στα δυτικά του νησιού, μια περιοχή όπου μπορεί κανείς να δει αμπέλια που ξεπερ­νούν τις επτά δεκα­ε­τίες ζωής. Η Ρόδος είχε την εξαι­ρε­τική τύχη να μην πληγεί από τη φυλ­λο­ξήρα και για αυτό τα αμπέλια της παρα­μέ­νουν μέχρι και σήμερα αυτό­ριζα. Στο πίσω μέρος του μυαλού μου τρι­γύ­ριζε η πλη­ρο­φο­ρία για τους περί­φη­μους ροδια­κούς αμφο­ρείς, με σφρα­γί­δες και στις δύο λαβές τους, που έχουν εντο­πι­στεί σε εκα­το­ντά­δες αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους σε και ναυάγια, από την Καρχηδόνα έως την Παλαι­στίνη και την Ινδία και από τον Εύξεινο Πόντο έως τις παρα­δου­νά­βιες πόλεις.

Δίπλα στον Έμπωνα, τέσσερα επι­σκέ­ψιμα οινο­ποιεία, μέσα στους αμπε­λώ­νες, διη­γού­νται όλη τη σύγ­χρονη ιστορία του ροδια­κού κρασιού. Καθένα τους έχει τη χάρη του, την ομορφιά του και αξίζει μια επί­σκεψη και μετά γευ­σι­γνω­σίας. Από την Οινο­θήκη Emery (2246041208), που κλείνει ήδη 45 χρόνια οινικής ζωής, της άξιας και ακού­ρα­στης Μαρίας Τρια­ντα­φύλ­λου, στο οινο­ποιείο Αλε­ξαν­δρή (2246041349), με τις μικρές παρα­γω­γές και το εξαι­ρε­τικό ροζέ Apiro. Και από το εξίσου μικρό, αλλά με ενδια­φέ­ρου­σες οινικές προ­τά­σεις, Οινο­ποιείο Κουνάκη (2246041440) στο παρα­δο­σιακό ρουστίκ Οινο­ποιείο Μερ­κούρη (2246041280), όπου κλεί­σαμε τη γευ­σι­γνω­σία με το λιαστό του κρασί από Αθήρι και Μαν­δη­λα­ριά, ποι­κι­λία που στο νησί απο­κα­λούν «Αμορ­γιανό».

Εκτός των κρασιών, πάντως, ο επι­σκέ­πτης αξίζει να γευτεί τη ροδί­τικη σούμα και το παρα­δο­σιακό ροδί­τικο λικέρ κορια­ντολίνο, με αλκο­ο­λική βάση το ούζο και με κόκκους κόλιαν­δρου, που στο μπου­κάλι του περιέ­χει πάντα κι ένα ζαχα­ρω­μένο κλαράκι κόλιαν­δρο για να το αρω­μα­τί­ζει.

Στα χωριά της ενδο­χώ­ρας

Στα Απόλ­λωνα επι­βάλ­λε­ται μια στάση για φαγητό στο Μαγει­ρο­τε­χνείο Παράγκα (2246091247, 6946287309). Στο κτίριο που στέγαζε άλλοτε τη λέσχη των Ιταλών αξιω­μα­τι­κών, οι οικο­γέ­νειες Ευθυ­μίου και Σεντονά προ­σφέ­ρουν με χαμό­γελο παρα­δο­σιακά, ροδί­τικα φαγητά που βγάζουν από τους τρεις εντυ­πω­σια­κούς τους ξυλό­φουρ­νους. Εδώ δοκι­μά­σαμε πιτα­ρού­δια, καρά­βο­λους στιφάδο και μία κατα­πλη­κτική κατσίκα με ρεβίθια στη γάστρα.

Φεύ­γο­ντας περά­σαμε και από τις προ­κομ­μέ­νες κυρές του χωριού, που φτιά­χνουν του κόσμου τα καλού­δια. Από τον Συνε­ται­ρι­σμό Απολ­λω­νιά­τισ­σες (2246091284) θα πάρετε μελε­κού­νια, τα τοπικά παστέ­λια με έντονη γεύση μπα­χα­ρι­κών, τα οποία προ­σφέ­ρο­νται πάντα ως κέρασμα στους γάμους, τις πιο πολλές φορές σερ­βι­ρι­σμένα πάνω σ’ ένα λεμο­νό­φυλλο, αλλά και μοσχο­μυ­ρι­στά αμυ­γδα­λωτά, τα μοσχο­πού­γκια όπως τα λένε στο νησί, καθώς και ξερο­τή­γανα, τραχανά και πλι­γούρι, γλυκά κου­τα­λιού, μαρ­με­λά­δες και λικέρ από φρούτα με βάση τη σούμα κ.ά. Κορυ­φαίας νοστι­μιάς και το ζυμωτό τους καρβέλι ψωμί.

Η απο­γευ­μα­τινή στάση στην Ιερά Μονή Αρχαγ­γέ­λου Μιχαήλ Θαρρίου νοτιο­δυ­τικά του χωριού Λάερμα, σ’ έναν κατά­φυτο λόφο, απο­τε­λεί μία από τις δεκάδες εκπλή­ξεις που επι­φυ­λάσ­σει το νησί στον επι­σκέ­πτη. Η ίδρυση του μονα­στη­ριού σ’ αυτόν τον πανέ­μορφο τόπο συν­δέ­ε­ται, σύμφωνα με την παρά­δοση, με μια βυζα­ντινή πρι­γκί­πισσα η οποία θερα­πεύ­τηκε χάρη στο αγίασμα που προ­ερ­χό­ταν από πηγή στα νοτιο­δυ­τικά. Ο ναός κοσμεί­ται με αγιο­γρα­φίες που χρο­νο­λο­γού­νται από τον 12ο έως τον 18ο αιώνα –ένα από τα σπα­νιό­τερα δείγ­ματα τοι­χο­γρα­φι­κού παλίμ­ψη­στου, με αλλε­πάλ­ληλα στρώ­ματα αγιο­γρα­φή­σεων–, που γεμί­ζουν τα μάτια σου ομορφιά.

Η περι­ή­γηση στην ενδο­χώρα συνε­χί­στηκε με μια στάση στο Ασκλη­πιείο. Ξεκι­νή­σαμε από τα ψηλά και ανε­βή­καμε μέχρι το κάστρο, το οποίο χτί­στηκε από Ιωαν­νί­τες Ιππότες τον 15ο αιώνα, με σκοπό τον έλεγχο του θαλάσ­σιου περά­σμα­τος αλλά για προ­στα­σία από τις πει­ρα­τι­κές επι­δρο­μές. Στην Εκκλη­σία της Κοι­μή­σεως της Θεο­τό­κου, στο κέντρο του χωριού, υπάρχει η μονα­δική σε όλα τα Δωδε­κά­νησα αγιο­γρά­φηση με στιγ­μιό­τυπα από το βιβλίο της Απο­κά­λυ­ψης, έργο του Χιώτη μοναχού-αγιογράφου Μιχαήλ, η οποία χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 17ο αιώνα. Ακριβώς δίπλα υπάρ­χουν δύο χώροι, τους οποίους πραγ­μα­τικά αξίζει να επι­σκε­φθεί κανείς, παρότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει μόνο κατόπιν συνεν­νό­η­σης: η κέλλα (κελάρι), η παλιά αποθήκη της εκκλη­σίας, όπου φυλάσ­σο­νταν τα μεγάλα πήλινα πιθάρια με το λάδι, τα οποία σώζο­νται μέχρι σήμερα, και το παλιό ελαιο­τρι­βείο του χωριού, απο­τε­λούν χαρα­κτη­ρι­στικά δείγ­ματα της παρα­δο­σια­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής της περιο­χής και αφη­γού­νται την ιστορία της τοπικής οικο­νο­μίας και γαστρο­νο­μίας.

Σ’ ένα χωριου­δάκι στη νότια πλευρά της Ρόδου, στην Προ­φύ­λια, σε μια πλαγιά του όρους Γέρακας, στη μέση του πουθενά, ένα κατα­πλη­κτικό ζευγάρι, η Κων­στα­ντίνα και ο Σάββας, έστησε ένα «λημέρι» νοστι­μιάς. Το Λημέρι του Ληστή (2244061578) είναι μία παρα­δο­σιακή ταβέρνα, που σερ­βί­ρει πολλά μαγει­ρευτά φαγητά της τοπικής κου­ζί­νας. Εδώ απο­λαύ­σαμε την περί­φημη ροδί­τικη λακάνη, φαγητό που πήρε το όνομά του από το σκεύος μέσα στο οποίο ετοι­μά­ζε­ται, μία κερα­μική τσανάκα μέσα στην οποία σιγο­ψή­νε­ται κατσι­κάκι με πλι­γούρι, ρεβίθια και κύμινο, ένα μπα­χα­ρικό με έντονη παρου­σία στην κουζίνα του νησιού, όπου ονο­μά­ζε­ται «μακρά μυρωδιά». Έφτασε στο τραπέζι μας μοσχο­μυ­ρι­στό και μελω­μένο, με τις γεύσεις του να μπερ­δεύ­ο­νται γλυκά.

Λίνδος και Πρα­σο­νήσι

Η ανατολή μάς βρήκε στο πόδι, να ανη­φο­ρί­ζουμε προς την ακρό­πολη της Λίνδου από τα μεσαιω­νικά σκαλιά. Γύρω μας αρχαϊ­κές στοές, ο Ναός της Λινδίας Αθηνάς, επι­βλη­τι­κές βασι­λι­κές, βυζα­ντι­νές οχυ­ρώ­σεις, μια περι­ή­γηση σε όλο το παρελ­θόν του νησιού, που, όσες φορές και να το επι­σκε­φθείς, πάντα θα υπάρχει κάτι και­νούρ­γιο για να ανα­κα­λύ­ψεις.

Για να ολο­κλη­ρω­θεί η εμπει­ρία μιας επί­σκε­ψης στη Λίνδο, έπρεπε να γίνει, φυσικά, και το σχετικό «προ­σκύ­νημα» στον δια­ση­μό­τερο ίσως ναό γεύσης του νησιού, στο εστια­τό­ριο Μαυ­ρί­κος (2244031232), που βρί­σκε­ται ακριβώς στην είσοδο της πόλης. Στη βοτσα­λωτή του αυλή, που περι­τρι­γυ­ρί­ζε­ται από ένα κατά­λευκο κτίσμα με χαρα­κτη­ρι­στικά, αρα­βι­κής επιρ­ροής σταυ­ρο­θό­λια, από την εποχή του παππού Μαυ­ρί­κου μέχρι τους αδερ­φούς Δημήτρη και Μιχάλη Μαυρίκο, η διάσημη αυτή ταβέρνα έχει «ταΐσει» από τον Ωνάση μέχρι τον Νιάρχο και από τον Anthony Quinn μέχρι την Barbra Streisand, έχει υμνηθεί από εφη­με­ρί­δες και περιο­δικά παγκό­σμιας κυκλο­φο­ρίας και έχει δια­κρι­θεί για τη συμβολή της στη διάσωση της τοπικής γαστρο­νο­μι­κής παρά­δο­σης. Στη δροσιά της ανοι­ξιά­τι­κης βραδιάς γευ­τή­καμε πιάτα που ισορ­ρο­πού­σαν με δεξιο­τε­χνία ανάμεσα στην παρά­δοση και τη νεω­τε­ρι­κό­τητα. Θελή­σαμε να δοκι­μά­σουμε όσα φαγητά ήταν μαγει­ρε­μένα με κρασί, κι έτσι απο­λαύ­σαμε τη σουπιά με το μελάνι της με γλυκό κρασί, το τηγα­νητό κρασάτο γαρι­δάκι Λίνδου και το κρασάτο κοκο­ράκι με στρι­φτού­δια. Κλεί­σαμε με ένα επι­δόρ­πιο ροδί­τικο αφρώδες.

Το από­γευμα βρε­θή­καμε στο Πρασονήσι. Αυτό, το νοτιό­τερο τμήμα του νησιού, μία από τις ομορ­φό­τε­ρες παρα­λίες του αρχι­πε­λά­γους, είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ένα «νησάκι» το οποίο το καλο­καίρι ενώ­νε­ται με τη Ρόδο, καθώς τα νερά της θάλασ­σας τρα­βιού­νται απο­κα­λύ­πτο­ντας μια στενή λωρίδα άμμου. Έχοντας διάθεση για περ­πά­τημα φτάσαμε μέχρι τα νότια του νησιού, στον φάρο, την ώρα που έδυε ο ήλιος, και κάναμε ένα πικνίκ με ντόπια προ­ϊ­ό­ντα. Τα δύο ταπε­ρά­κια της κυρίας Τσα­μπί­κας, Ροδί­τισ­σας φίλης και συντα­ξι­διώ­τισ­σας σε αυτή μας τη γαστρο­νο­μική περι­πλά­νηση, έκρυβαν μια κρεμ­μυ­δέ­νια, μια λεπτή, τηγα­νητή πίτα, και ντολ­μά­δες με φακές, τυλιγ­μέ­νους σε φύλλα κυκλά­μι­νου. Ανοί­ξαμε κι ένα μπου­κάλι ροδί­τικο κρασί και δώσαμε –πρώτα στον εαυτό μας– την υπό­σχεση πως μια μέρα θα ξανα­γυ­ρί­σουμε σε αυτόν τον μαγικό τόπο.

Παρά­δοση και εξέλιξη

Μία «θάλασσα» με γαστρο­νο­μι­κούς θησαυ­ρούς είναι ολό­κληρο το νησί. Από το κολοκούδι, την ψητή στον φούρνο κολο­κύθα, μέχρι την όρνιθα με «λου­κούμι», ένα είδος τοπικού ζυμα­ρι­κού, και από το ρετσέλι, ένα γλυκό κου­τα­λιού με μούστο, ξερά σύκα, κυδώνι και καρ­πουζόφλουδες, έως τα ζαχα­ρέ­νια κου­λού­ρια, η Ρόδος στρώνει το τραπέζι στον ταξι­διώτη. Κι αν τυχόν βαρυ­στο­μα­χιά­σετε, δοκι­μά­στε το «Sette Herbe», το χωνευ­τικό λικέρ με τα επτά βότανα (από τα οποία γνωστά είναι μόνο το θυμάρι, το φασκό­μηλο, η ρίγανη κι η αψιθιά), που έφτια­χναν άλλοτε οι φρα­γκι­σκα­νοί μοναχοί της Μονής της Κυράς, στη Φιλέ­ρημο.

Από ένα άλλο τοπικό ρόφημα δεκα­εν­νιά βοτάνων, το «χαι­ρε­παίδι», που παρα­δο­σιακά προ­σφέ­ρε­ται στο νησί όταν γεν­νιέ­ται ένα παιδί, αντλούν έμπνευση ο σεφ Στα­μά­της Μισο­μι­κές και ο executive σεφ Γιώργος Τρου­μού­χης, στο εστια­τό­ριο Noble, στον τελευ­ταίο όροφο του ξενο­δο­χείου Elysium Resort & Spa στο Φαλη­ράκι (2241045700). Η κρύα από­σταξη των βοτάνων χρη­σι­μο­ποιεί­ται στην πλέον χαρα­κτη­ρι­στική σαλάτα τους, η οποία συνο­δεύ­ε­ται από το ζεστό αφέψημα – εν είδει pairing. Οι δυο σεφ, με βαθιά γνώση της τοπικής ροδί­τι­κης κου­ζί­νας, επι­χει­ρούν μία εκ βάθρων ανα­νέ­ωσή της. Τα «μαρα­θώ­νια» μενού τους, που απο­τε­λούν μια περι­ή­γηση σε όλη τη γαστρο­νο­μική παρά­δοση του νησιού, χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από τεχνική αρτιό­τητα και νοστι­μιά, αλλά χαράσ­σουν κι έναν και­νού­ριο δρόμο στην υψηλή γαστρο­νο­μία της Ρόδου.

Από τον Δημήτρη Στα­θό­πουλο

Πηγή: eatme Ιουνίου. Το eatme κυκλο­φο­ρεί την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα με το Έθνος της Κυρια­κής