Τα μυστικά του ελληνικού σεισμικού τόξου και τα άγνωστα ρήγματα: Ο καθηγητής Γιώργος Καβύρης αποκαλύπτει

Η μετα­σει­σμική ακο­λου­θία του σεισμού των 5,7 Ρίχτερ, που έγινε στις 06:20 το πρωί της Παρα­σκευής 24 Απρι­λίου 2026, βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο των παρα­τη­ρή­σεων και των ερευνών των σει­σμο­λό­γων. Ο Καθη­γη­τής Σει­σμο­λο­γίας στο Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου Σει­σμο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου, Γιώργος Καβύρης, τονίζει στο ethnos.gr πως τέτοιου μεγέ­θους σεισμοί, και μάλιστα σε αυτό το επί­κε­ντρο, εννο­ώ­ντας στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο, είναι το ιδανικό σενάριο προ­κει­μέ­νου να εκτο­νώ­νο­νται οι όποιες συσ­σω­ρευ­μέ­νες δυνά­μεις στην ευρύ­τερη περιοχή που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως Ελλη­νικό Σει­σμικό Τόξο και στο παρελ­θόν έχει δώσει πολύ μεγά­λους σει­σμούς.

«Ιδανικά θα θέλαμε τέτοιους σει­σμούς, διότι και το μέγεθός τους και οι επι­τα­χύν­σεις τους δεν είναι σε υψηλές τιμές λόγω του εστια­κού βάθους και των απο­στά­σεων από τις κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές», είπε ο Γιώργος Καβύρης.

Αυτά που δεν γνω­ρί­ζουμε

«Σε κοντινή περιοχή το 2020 σημειώ­θηκε σεισμός 6,5 Ρίχτερ. Η περιοχή αυτή είναι μέρος του Ελλη­νι­κού Σει­σμι­κού Τόξου, το οποίο γνω­ρί­ζουμε. Είναι όμως και πολλά ρήγματα, τα οποία δεν γνω­ρί­ζουμε. Μέχρι τώρα επι­βε­βαιώ­νε­ται η εκτί­μηση πως τα 5,7 Ρίχτερ ήταν ο κύριος σεισμός. Όπως φαί­νε­ται, προη­γή­θηκε ακο­λου­θία προ­σει­σμών. Στις 19 Απρι­λίου είχαμε 4,6 Ρίχτερ και τέσ­σε­ρις ακόμα σει­σμούς από 3,5 έως 4 Ρίχτερ. Επίσης, περίπου 12 ώρες μετά τον κύριο σεισμό, είχαμε φυσιο­λο­γική μετα­σει­σμική ακο­λου­θία με έναν σεισμό στα 5 Ρίχτερ και αρκε­τούς ακόμα που βαίνουν μειού­με­νοι στον αριθμό. Δεν απο­κλεί­ε­ται να έχουμε έναν ακόμα μετα­σει­σμό κοντά στο 5 Ρίχτερ. Προ­ο­δευ­τικά όμως έχουμε εκτό­νωση του φαι­νο­μέ­νου. Σε κάθε περί­πτωση πρέπει να είμαστε ψύχραι­μοι και να κατα­γρά­φουμε την εξέλιξη και τις προ­σε­χείς ημέρες».

Κατο­λι­σθή­σεις – Σεισμός

Το Ελλη­νικό Σει­σμικό Τόξο

Το Ελλη­νικό Σει­σμικό Τόξο είναι η μεγάλη καμπύλη σει­σμική και τεκτο­νική ζώνη που περνά νότια της Ελλάδας και εξηγεί γιατί περιο­χές όπως το Ιόνιο, η Πελο­πόν­νη­σος, η Κρήτη, η Κάρ­πα­θος, η Ρόδος και τα Δωδε­κά­νησα έχουν έντονη σει­σμι­κό­τητα.

Είναι το σημείο όπου η αφρι­κα­νική λιθο­σφαι­ρική πλάκα βυθί­ζε­ται κάτω από την πλάκα του Αιγαίου – Ευρα­σίας. Αυτή η δια­δι­κα­σία λέγεται κατα­βύ­θιση και δημιουρ­γεί συσ­σώ­ρευση τερά­στιων πιέσεων. Όταν αυτές οι πιέσεις απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται, γίνο­νται σεισμοί.

Η ζώνη αυτή έχει σχήμα τόξου και εκτεί­νε­ται περίπου από τα Ιόνια νησιά και τη δυτική Πελο­πόν­νησο, περνά νότια της Κρήτης και συνε­χί­ζει προς Κάσο, Κάρπαθο, Ρόδο και ανα­το­λι­κό­τερα συν­δέ­ε­ται με το τόξο της Κύπρου.

Γι’ αυτό η Κρήτη και η θαλάσ­σια περιοχή νότια της Κρήτης θεω­ρού­νται από τις πιο ενεργές σει­σμικά περιο­χές της Μεσο­γείου. Το Ελλη­νικό Τόξο έχει δώσει ιστο­ρικά πολύ μεγά­λους σει­σμούς, όπως ο μεγάλος σεισμός της Κρήτης το 365 μ.Χ. και ο σεισμός του 1303 μ.Χ., που θεω­ρού­νται γεγο­νότα μεγέ­θους περίπου 8 Ρίχτερ ή και μεγα­λύ­τερα.

Υπάρχει επίσης και το λεγό­μενο ηφαι­στειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου, που σχε­τί­ζε­ται με την ίδια γεω­δυ­να­μική δια­δι­κα­σία. Περι­λαμ­βά­νει περιο­χές όπως το Σουσάκι, τα Μέθανα, η Μήλος, η Σαντο­ρίνη και η Νίσυρος.

Δηλαδή, η κατα­βύ­θιση της αφρι­κα­νι­κής πλάκας δεν δημιουρ­γεί μόνο σει­σμούς, αλλά και ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα.

9 μέτρα πάνω από τη θάλασσα

Ο σεισμός της 21ης Ιουλίου 365 μ.Χ. θεω­ρεί­ται ένας από τους μεγα­λύ­τε­ρους που έχουν κατα­γρα­φεί ιστο­ρικά στη Μεσό­γειο. Πιθανό επί­κε­ντρο είχε την περιοχή κοντά στη δυτική Κρήτη. Προ­κά­λεσε μεγάλη ανύψωση τμη­μά­των της δυτικής Κρήτης, με απο­λι­θω­μέ­νες ακτο­γραμ­μές που σήμερα βρί­σκο­νται έως και περίπου 9 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασ­σας.

Ο σεισμός συνο­δεύ­τηκε από μεγάλο τσου­νάμι, το οποίο έπληξε πολλές ακτές της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Η Αλε­ξάν­δρεια υπέστη τόσο μεγάλη κατα­στροφή ώστε η ημέρα έμεινε γνωστή για αιώνες ως «ημέρα τρόμου».

Σημα­ντικό στοι­χείο: νεότερη επι­στη­μο­νική μελέτη του GFZ ανα­φέ­ρει ότι παλαιό­τε­ρες εκτι­μή­σεις έδιναν μέγεθος Mw 8,3–8,5, όμως νεότερη ερμη­νεία προ­τεί­νει ότι το γεγονός ίσως ήταν κάτω από Mw 8 και πιθανόν συν­δε­ό­ταν με ακο­λου­θία ισχυρών σεισμών και όχι με μία μόνο δόνηση. Αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ακριβής απο­τί­μηση τόσο παλιών γεγο­νό­των.

Ο σεισμός του 1303

Ο σεισμός της 8ης Αυγού­στου 1303 εκτι­μά­ται γύρω στα 8 Ρίχτερ / Mw 8,0 και συν­δέ­ε­ται με το Ελλη­νικό Τόξο, πιθα­νό­τατα σε θαλάσ­σια περιοχή ανάμεσα στην Κρήτη και τη Ρόδο. Προ­κά­λεσε μεγάλες ζημιές στην Κρήτη, στη Ρόδο και στην Αίγυπτο.

Το γεγονός συνο­δεύ­τηκε επίσης από τσου­νάμι, το οποίο κατα­γρά­φηκε στις αιγυ­πτια­κές ακτές και συν­δέ­ε­ται με ζημιές στην Αλε­ξάν­δρεια. Ανα­φέ­ρε­ται ακόμη ότι επη­ρε­ά­στηκε ο Φάρος της Αλε­ξάν­δρειας, ένα από τα σπου­δαιό­τερα μνημεία της αρχαιό­τη­τας.

Ο σεισμός του 1508 στην Ιερά­πε­τρα

Στις 29 Μαΐου 1508 σημειώ­θηκε μεγάλος σεισμός στην ανα­το­λική Κρήτη, με επί­κε­ντρο που συν­δέ­ε­ται με την περιοχή της Ιερά­πε­τρας. Οι εκτι­μή­σεις για το μέγεθος δια­φέ­ρουν: σε ορι­σμέ­νες νεό­τε­ρες επι­στη­μο­νι­κές ανα­φο­ρές ανα­φέ­ρε­ται περίπου Mw 6,5, ενώ σε ιστο­ρι­κές κατα­γρα­φές και κατα­λό­γους εμφα­νί­ζε­ται και ως 7,2.

Οι κατα­στρο­φές ήταν πολύ μεγάλες στην Ιερά­πε­τρα και στη Σητεία. Ανα­φέ­ρε­ται επίσης ότι στο Ηρά­κλειο έμειναν ελά­χι­στα σπίτια κατοι­κή­σιμα, ενώ οι ζημιές ήταν σοβαρές σε μεγάλο μέρος της ανα­το­λι­κής Κρήτης.

Ο κατα­στρο­φι­κός σεισμός του 1856 στο Ηρά­κλειο

Ο σεισμός της 12ης Οκτω­βρίου 1856 είναι από τους πιο κατα­στρο­φι­κούς στην ιστορία της Κρήτης. Εκτι­μά­ται σε μέγεθος περίπου 7,7 έως 8,3, με μεγάλο εστιακό βάθος, και έγινε αισθη­τός σε τερά­στια περιοχή: Κρήτη, Ρόδο, Κάρπαθο, Κάσο, Κύπρο, Μάλτα, Σικελία, Αίγυπτο, Παλαι­στίνη και Μικρά Ασία.

 

Στην Κρήτη οι συνέ­πειες ήταν τρα­γι­κές. Ανα­φέ­ρο­νται πάνω από 500 νεκροί μόνο στο Ηρά­κλειο / Κρήτη, ενώ συνο­λικά οι νεκροί ξεπέ­ρα­σαν τους 600 στην ευρύ­τερη περιοχή. Το Ηρά­κλειο σχεδόν ισο­πε­δώ­θηκε, ενώ ζημιές σημειώ­θη­καν και στα Χανιά και στη Σητεία.

100 χρόνια από τον σεισμό της Ρόδου

Στις 26 Ιουνίου 1926 σημειώ­θηκε πολύ μεγάλος σεισμός στο ανα­το­λικό τμήμα του Ελλη­νι­κού Τόξου, γνωστός κυρίως ως σεισμός της Ρόδου. Το μέγεθός του ανα­φέ­ρε­ται περίπου 7,7–8,0. Επι­στη­μο­νική μελέτη των Ambraseys και Adams ανα­φέ­ρει ότι προ­κά­λεσε ζημιές σε Ρόδο, νοτιο­δυ­τική Μικρά Ασία, ανα­το­λική Κρήτη και Δέλτα του Νείλου.  Η βάση δεδο­μέ­νων της NOAA ανα­φέ­ρει εκτε­τα­μέ­νες ζημιές και στην Κρήτη, ενώ στη Ρόδο χιλιά­δες σπίτια υπέ­στη­σαν σοβαρές βλάβες.

Αρκα­λο­χώρι: Με τους νέους μικρο­σει­σμούς πέφτουν συνεχώς μπάζα και πέτρες στους δρόμους

Τα 6 Ρίχτερ στο Αρκα­λο­χώρι

Στις 27 Σεπτεμ­βρίου 2021, στις 09:17, σημειώ­θηκε ο σεισμός του Αρκα­λο­χω­ρίου, μεγέ­θους 5,8 σύμφωνα με τον ΟΑΣΠ / Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο, ενώ διε­θνείς ανα­λύ­σεις τον δίνουν περίπου Mw 6,0.

Ήταν ιδιαί­τερα κατα­στρο­φι­κός επειδή ήταν σχετικά επι­φα­νεια­κός και έπληξε κατοι­κη­μένη περιοχή με ευάλωτα κτίρια. Ο ΟΑΣΠ ανα­φέ­ρει 1 νεκρό, 20 τραυ­μα­τίες, ζημιές σε Αρκα­λο­χώρι, Πατσί­δερο, Ρουσ­σο­χώ­ρια και Αρχο­ντικό, καθώς και 7.015 κτίρια με βλάβες, από τα οποία 3.906 κρί­θη­καν μη κατοι­κή­σιμα.Στις 2 Μαΐου 2020 σημειώ­θηκε υπο­θα­λάσ­σιος σεισμός μεγέ­θους περίπου Mw 6,6, περίπου 63 χιλιό­με­τρα νότια της Ιερά­πε­τρας. Το γεγονός προ­κά­λεσε μικρό τσου­νάμι, χωρίς όμως να εξε­λι­χθεί σε κατα­στροφή ανάλογη των ιστο­ρι­κών γεγο­νό­των του 365 ή του 1303.

Δύο 6άρια στο Ανα­το­λικό Αιγαίο

Τον Μάιο του 2025 κατα­γρά­φη­καν ισχυροί σεισμοί που έγιναν αισθη­τοί στην Κρήτη και στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο. Στις 22 Μαΐου 2025, σεισμός 6,1 βόρεια της Κρήτης, σε βάθος περίπου 37 χλμ., έγινε αισθη­τός σε ευρεία περιοχή χωρίς σημα­ντι­κές ζημιές ή τραυ­μα­τι­σμούς.

Λίγες ημέρες νωρί­τερα, σεισμός στην περιοχή Κάσου – Καρ­πά­θου – Κρήτης ανα­φέρ­θηκε περίπου 6,1–6,3, με σχετικά μεγάλο εστιακό βάθος, γεγονός που μείωσε τις επι­πτώ­σεις στην επι­φά­νεια.

Πηγή: ethnos.gr