Το 35% των δαπανών υγείας από την τσέπη μας

Δυ­σα­νά­λο­γα με­γά­λο είναι το με­ρί­διο των δα­πα­νών υγεί­ας που πλη­ρώ­νουν από την τσέπη τους οι ασφα­λι­σμέ­νοι σε σύ­γκρι­ση με τις υπό­λοι­πες χώρες του ΟΟΣΑ. Σύμ­φω­να με το δελ­τίο του ΣΕΒ «Η Υγεία στην Ελ­λά­δα: Σε ανα­ζή­τη­ση σχε­δια­σμού για το μέλ­λον», που βα­σί­ζε­ται στα ευ­ρή­μα­τα της πρό­σφα­της έκ­θε­σης του ΟΟΣΑ «Health at a Glance», στην Ελ­λά­δα, το 35% των δα­πα­νών υγεί­ας πλη­ρώ­νε­ται από την τσέπη των ασφα­λι­σμέ­νων, ένα­ντι 21% που είναι ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ. Μά­λι­στα, το πο­σο­στό αυτό είναι από τα υψη­λό­τε­ρα στον κόσμο, με την Ινδία να προη­γεί­ται σε πο­σο­στό 65%. Υστε­ρα, ακο­λου­θούν το Με­ξι­κό με πο­σο­στό 41%, η Ρωσία με 40% και η Κίνα με 36%, η οποία βρί­σκε­ται σχε­δόν στα ίδια επί­πε­δα με την Ελ­λά­δα. Την ίδια στιγ­μή, το δη­μό­σιο σύ­στη­μα ασφά­λι­σης υγεί­ας κα­λύ­πτει πε­ρί­που το 61% των συ­νο­λι­κών δα­πα­νών υγεί­ας ένα­ντι 71% των χωρών του ΟΟΣΑ, ενώ ένα υπό­λοι­πο 4% (όσο και στον ΟΟΣΑ) κα­λύ­πτε­ται από την ιδιω­τι­κή ασφά­λι­ση.

Πού πη­γαί­νουν, όμως, τα χρή­μα­τα που ξο­δεύ­ουν από την τσέπη τους οι Ελ­λη­νες ασφα­λι­σμέ­νοι; Το 18% πη­γαί­νει σε για­τρούς και εξω­τε­ρι­κά ια­τρεία, το 14% σε οδο­ντιά­τρους, το 31% σε νο­σο­κο­μεια­κή πε­ρί­θαλ­ψη –ένα­ντι 9% στον ΟΟΣΑ– και το 37% κα­τευ­θύ­νε­ται σε φάρ­μα­κα και άλλα θε­ρα­πευ­τι­κά μέσα.

Οι Ελ­λη­νες δη­λα­δή δεν πλη­ρώ­νουν απλά ένα ανα­λο­γι­κά με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό της δα­πά­νης υγεί­ας από την τσέπη τους, αλλά πολλά από τα χρή­μα­τά τους κα­τευ­θύ­νο­νται στη νο­σο­κο­μεια­κή τους πε­ρί­θαλ­ψη. Κυ­ρί­ως σε ιδιω­τι­κά νο­σο­κο­μεία στα οποία έχουν πρό­σβα­ση λόγω πρό­σθε­της ιδιω­τι­κής ασφά­λι­σης.

Η διά­θε­ση του 35% των δα­πα­νών υγεί­ας από τους ίδιους τους ασφα­λι­σμέ­νους απο­τε­λεί ση­μα­ντι­κά υψηλό πο­σο­στό, εάν λη­φθεί μά­λι­στα υπόψη ότι στην Ελ­λά­δα, το σύ­νο­λο του πλη­θυ­σμού έχει δω­ρε­άν πρό­σβα­ση στις δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας. Γε­νι­κά, όπως προ­κύ­πτει και από το δελ­τίο του ΣΕΒ, η δομή του δη­μό­σιου συ­στή­μα­τος υγεί­ας για κα­θο­λι­κή κά­λυ­ψη προ­σεγ­γί­ζει τον μέσον όρο του ΟΟΣΑ, η χώρα μας όμως υστε­ρεί ση­μα­ντι­κά, σε σύ­γκρι­ση με τις υπό­λοι­πες χώρες, στη δη­μό­σια ασφα­λι­στι­κή κά­λυ­ψη των δα­πα­νών υγεί­ας. Αυτό συμ­βαί­νει γιατί είναι χα­μη­λή η δη­μό­σια ασφά­λι­ση στις ια­τρι­κές δα­πά­νες του πλη­θυ­σμού, γε­γο­νός που ανα­γκά­ζει πολ­λές φορές τους ασφα­λι­σμέ­νους να κα­τα­φεύ­γουν στην ιδιω­τι­κή ασφά­λι­ση, επι­βα­ρύ­νο­ντας φυ­σι­κά και την τσέπη τους.

Κατά κε­φα­λήν δα­πά­νη υγεί­ας

Τόσο λοι­πόν το κρά­τος όσο και οι Ελ­λη­νες ανα­γκά­στη­καν να πε­ριο­ρί­σουν τις δα­πά­νες υγεί­ας, ως απο­τέ­λε­σμα και των πε­ρι­κο­πών κατά τη διάρ­κεια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης.

Σύμ­φω­να με τον ΣΕΒ, η κατά κε­φα­λήν δα­πά­νη υγεί­ας στην Ελ­λά­δα το 2018 (1.410 ευρώ σε τιμές 2010), κα­τα­τάσ­σε­ται στις τε­λευ­ταί­ες θέ­σεις των χωρών της Ε.Ε. μαζί με τις πρώην χώρες του ανα­το­λι­κού μπλοκ. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, η κατά κε­φα­λήν δα­πά­νη υγεί­ας υπέ­στη από το 2008 μέχρι το 2013 μία ετή­σια μεί­ω­ση της τά­ξε­ως του 9,4% κατά μέσον όρο. Εκτο­τε, ωστό­σο, πα­ρα­μέ­νει αμε­τά­βλη­τη, ως απο­τέ­λε­σμα των δη­μο­σιο­νο­μι­κών πε­ρι­κο­πών αλλά και της συρ­ρί­κνω­σης του δια­θέ­σι­μου ει­σο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών κατά τη διάρ­κεια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης. Αυτό είχε ως απο­τέ­λε­σμα, η κατά κε­φα­λήν δα­πά­νη υγεί­ας να αντι­στοι­χεί σή­με­ρα πε­ρί­που στα 2/3 της δα­πά­νης του 2009 (2.071 ευρώ σε τιμές 2010). Ση­μειώ­νε­ται ότι συ­νο­λι­κά στην Ελ­λά­δα ξο­δεύ­ου­με το 7,8% του ΑΕΠ σε δα­πά­νες υγεί­ας, ένα­ντι 8,8% στον ΟΟΣΑ,  8,8% στην γει­το­νι­κή Ιτα­λία, 8,9% στην Ισπα­νία, 9,1% στην Πορ­το­γα­λία και 16,9% στις ΗΠΑ.

Την ίδια στιγ­μή, την πε­ρί­ο­δο της κρί­σης, μειώ­θη­κε και το όριο του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού της δη­μό­σιας φαρ­μα­κευ­τι­κής δα­πά­νης, γε­γο­νός που οδή­γη­σε και στην οι­κο­νο­μι­κή επι­βά­ρυν­ση των ιδιω­τι­κών πα­ρό­χων υγεί­ας. Ετσι, όπως ισχύ­ει και σή­με­ρα, κάθε φορά που κα­τα­γρά­φε­ται υπέρ­βα­ση του ορίου της δα­πά­νης, οι ιδιώ­τες πά­ρο­χοι υγεί­ας και οι φαρ­μα­κευ­τι­κές εται­ρεί­ες κα­λού­νται να επι­στρέ­ψουν στο Δη­μό­σιο το ποσό αυτής της υπέρ­βα­σης (clawback). Αυτό, όπως ανα­φέ­ρει και ο ΣΕΒ, επη­ρε­ά­ζει αρ­νη­τι­κά τις ανα­πτυ­ξια­κές προ­ο­πτι­κές των εται­ρειών, προ­τεί­νο­ντας να εφαρ­μο­στούν πα­ρεμ­βά­σεις στη δομή της συ­ντα­γο­γρά­φη­σης και στις πα­ραγ­γε­λί­ες των δια­γνω­στι­κών εξε­τά­σε­ων.

Πλη­θώ­ρα για­τρών, έλ­λει­ψη νο­ση­λευ­τών

Διαρ­θρω­τι­κά είναι τα προ­βλή­μα­τα στον κλάδο Υγεί­ας και στις κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σί­ες, καθώς στη χώρα μας εντο­πί­ζο­νται ση­μα­ντι­κές ελ­λεί­ψεις σε προ­σω­πι­κό. Εν­δει­κτι­κά, η Ελ­λά­δα κα­τα­τάσ­σε­ται στις χώρες που έχουν τα πιο χα­μη­λά πο­σο­στά απα­σχό­λη­σης (5,4% ένα­ντι 10,1% στον ΟΟΣΑ) στον κλάδο Υγεί­ας.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, η χώρα μας δια­θέ­τει μεν, ανα­λο­γι­κά με τον πλη­θυ­σμό της, τον με­γα­λύ­τε­ρο αριθ­μό για­τρών στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες του ΟΟΣΑ (6,1 για­τροί ανά 1.000 άτομα πλη­θυ­σμού ένα­ντι 3,5 στον ΟΟΣΑ), ωστό­σο –παρά τη με­γά­λη πα­ρου­σία και εξει­δι­κευ­μέ­νων για­τρών– εμ­φα­νί­ζει ελ­λεί­ψεις σε για­τρούς γε­νι­κής ια­τρι­κής. Οι τε­λευ­ταί­οι απο­τε­λούν το 5% του συ­νό­λου ένα­ντι 23% στον ΟΟΣΑ. Ετσι, παρά το με­γά­λο πλή­θος για­τρών, πα­ρα­τη­ρεί­ται το εξής πα­ρά­δο­ξο: Η Ελ­λά­δα έχει πρό­βλη­μα στε­λέ­χω­σης των θέ­σε­ων των οι­κο­γε­νεια­κών για­τρών (γε­νι­κοί για­τροί, πα­θο­λό­γοι, παι­δί­α­τροι), που είναι υπεύ­θυ­νοι για την πα­ρα­πο­μπή των ασθε­νών σε για­τρούς άλλων ει­δι­κο­τή­των, σε μια προ­σπά­θεια εξορ­θο­λο­γι­σμού των δη­μο­σί­ων δα­πα­νών υγεί­ας.

Την ίδια στιγ­μή, ση­μα­ντι­κές είναι οι ελ­λεί­ψεις και σε νο­ση­λευ­τι­κό προ­σω­πι­κό, καθώς η χώρα μας δια­θέ­τει σχε­τι­κά μικρό πλη­θυ­σμό νο­ση­λευ­τών (3,3 νο­ση­λευ­τές ανά 1.000 άτομα πλη­θυ­σμού ένα­ντι 8,8 στον ΟΟΣΑ). Σε κάθε για­τρό αντι­στοι­χεί ένας νο­ση­λευ­τής, με το πο­σο­στό των νο­ση­λευ­τών προς τους για­τρούς να είναι από τα χα­μη­λό­τε­ρα στον κόσμο. Αντι­θέ­τως, ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ είναι 2,7 νο­ση­λευ­τές ανά για­τρό. Εάν προ­στε­θούν και οι βοη­θοί επαγ­γελ­μα­τιών υγεί­ας, τότε η ανα­λο­γία φθά­νει σε 163 νο­ση­λευ­τές ανά 100 για­τρούς και συ­νε­χί­ζει να κι­νεί­ται σε χα­μη­λά επί­πε­δα σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Αυτή η έλ­λει­ψη νο­ση­λευ­τών, όμως, δεν ήταν απόρ­ροια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, αφού ο αριθ­μός τους ήταν ακόμη χα­μη­λό­τε­ρος πριν από την κρίση. Ση­μειώ­νε­ται, βέ­βαια, ότι από το 2009 οι για­τροί και οι νο­ση­λευ­τές που ερ­γά­ζο­νται σε νο­σο­κο­μεία έχουν μειω­θεί κατά 3.831 και 1.532 άτομα και φθά­νουν τις 23.500 και 38.400, αντι­στοί­χως, το 2017.

Οσον αφορά τις αμοι­βές τους, οι για­τροί που είναι εξει­δι­κευ­μέ­νοι και ερ­γά­ζο­νται ως μι­σθω­τοί αμεί­βο­νται με 2,4 φορές την αμοι­βή του μέσου μι­σθω­τού, που αντι­στοι­χεί πε­ρί­που στο επί­πε­δο αμοι­βών σχε­δόν όλης της Ευ­ρώ­πης. Εξαί­ρε­ση απο­τε­λούν το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, η Ιρ­λαν­δία και η Γερ­μα­νία, όπου εκεί οι αμοι­βές είναι πε­ρί­που 3,5 φορές ο μέσος μι­σθός. Από την άλλη, οι νο­ση­λευ­τές που ερ­γά­ζο­νται σε νο­σο­κο­μεία αμεί­βο­νται πε­ρί­που με τον ίδιο μισθό του μέσου μι­σθω­τού στις πε­ρισ­σό­τε­ρες χώρες, με τις αμοι­βές τους να ανέρ­χο­νται σε 1,2 φορά της αμοι­βής του μέσου μι­σθω­τού ένα­ντι 1,1 του ΟΟΣΑ.

Οσον αφορά τις υλι­κές υπο­δο­μές, σύμ­φω­να με τον ΣΕΒ, η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει 34 αξο­νι­κούς και 27 μα­γνη­τι­κούς το­μο­γρά­φους ανά 1 εκατ. πλη­θυ­σμού ένα­ντι 43 και 38 αντι­στοί­χως στις ΗΠΑ και ένα­ντι 9 και 7 στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο. Επί­σης, στην Ελ­λά­δα τα νο­σο­κο­μεία δια­θέ­τουν 4,2 κλί­νες ανά 1.000 άτομα πλη­θυ­σμού.

Αντι­βιο­τι­κά

Πρω­τα­θλή­τρια στη χρήση αντι­βιο­τι­κών είναι η Ελ­λά­δα, κα­τέ­χο­ντας το πα­γκό­σμιο ρεκόρ συ­ντα­γο­γρά­φη­σής τους. Σε ημε­ρή­σια βάση, αντι­βιο­τι­κά παίρ­νουν 32,1 ανά 1.000 άτομα ένα­ντι 17,8 στον ΟΟΣΑ, 28,3 στην Ιτα­λία, 12,6 στην Ισπα­νία και 16,4 στην Πορ­το­γα­λία. Ωστό­σο, η υπερ­βο­λι­κά υψηλή χρήση αντι­βιο­τι­κών μειώ­νει την αντί­στα­ση του ορ­γα­νι­σμού σε μι­κρο­βια­κές λοι­μώ­ξεις, ενώ πα­ράλ­λη­λα συ­νι­στά σπα­τά­λη πόρων. Την ίδια στιγ­μή, χα­μη­λή σε σύ­γκρι­ση και με τον ΟΟΣΑ είναι η διείσ­δυ­ση των γε­νο­σή­μων στην ελ­λη­νι­κή αγορά. Ετσι, το με­ρί­διό τους στη χώρα μας ανέρ­χε­ται σε 21% σε αξία και 27% σε όγκο. Αντι­θέ­τως, στον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ τα αντί­στοι­χα με­ρί­δια είναι 25% σε αξία και 52% σε όγκο. Αξί­ζει μά­λι­στα να ανα­φερ­θεί ότι, πα­ρό­τι η διείσ­δυ­σή τους στην ελ­λη­νι­κή αγορά έχει αυ­ξη­θεί το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα, πα­ρα­μέ­νει μα­κριά από τον μνη­μο­νια­κό στόχο του (του­λά­χι­στον) 40%. Ετσι, η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται στις τέσ­σε­ρις τε­λευ­ταί­ες θέ­σεις όσον αφορά το με­ρί­διο των γε­νο­σή­μων στη φαρ­μα­κευ­τι­κή αγορά. Αντι­θέ­τως, χώρες όπως το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, όπου το με­ρί­διο των γε­νο­σή­μων φθά­νει σε όγκο το 85%, αλλά και η Γερ­μα­νία, όπου το αντί­στοι­χο πο­σο­στό φθά­νει το 84%, απο­τε­λούν επι­τυ­χη­μέ­να πα­ρα­δείγ­μα­τα της απο­τε­λε­σμα­τι­κής διείσ­δυ­σης των γε­νο­σή­μων στην αγορά.

Κιν­δυ­νεύ­ου­με από το τσι­γά­ρο και την ατμο­σφαι­ρι­κή ρύ­παν­ση

Μο­λο­νό­τι η συ­νο­λι­κή κα­τά­στα­ση του πλη­θυ­σμού αξιο­λο­γεί­ται ως ικα­νο­ποι­η­τι­κή –με βάση και τα στοι­χεία που πα­ρα­θέ­τει ο ΣΕΒ– ση­μα­ντι­κοί κίν­δυ­νοι απει­λούν την υγεία μας. Αρ­χι­κά, η Ελ­λά­δα είναι πρω­τα­θλή­τρια με­τα­ξύ των χωρών του ΟΟΣΑ (2017) στο πο­σο­στό των ατό­μων που δη­λώ­νουν ότι κα­πνί­ζουν σε κα­θη­με­ρι­νή βάση.

Το 27,3% του πλη­θυ­σμού άνω των 15 ετών κα­πνί­ζει κα­πνι­κά προ­ϊ­ό­ντα σε κα­θη­με­ρι­νή βάση, πο­σο­στό-ρεκόρ, ένα­ντι 18% στον ΟΟΣΑ. Αντί­θε­τα, χώρες όπως η Ιτα­λία απέ­χουν ση­μα­ντι­κά από την Ελ­λά­δα, με το αντί­στοι­χο πο­σο­στό να δια­μορ­φώ­νε­ται στο 19,9%. Στην Ισπα­νία αυτό ανέρ­χε­ται στο 22,1%, 16,8% στην Πορ­το­γα­λία και 10,5% στις ΗΠΑ. Ωστό­σο, όπως ση­μειώ­νει ο ΣΕΒ, στην Ελ­λά­δα το πο­σο­στό όσων κα­πνί­ζουν κα­θη­με­ρι­νά έχει μειω­θεί κατά πε­ρί­που 12,5% από το 2007. Αυτή η «απο­στρο­φή» των Ελ­λή­νων προς τα πα­ρα­δο­σια­κά τσι­γά­ρα οφεί­λε­ται σε μεί­ω­ση των ει­σο­δη­μά­των, αλλά και στην αύ­ξη­ση τιμών στα νο­μί­μως πω­λού­με­να τσι­γά­ρα, λόγω της φο­ρο­λο­γί­ας. Πολ­λοί κα­πνι­στές, εξάλ­λου, τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχουν στρα­φεί στα ηλε­κτρο­νι­κά προ­ϊ­ό­ντα νι­κο­τί­νης.

Επί­σης, η Ελ­λά­δα έχει τους πε­ρισ­σό­τε­ρους θα­νά­τους από ατμο­σφαι­ρι­κή ρύ­παν­ση (77 θά­να­τοι ανά 100.000 άτομα ένα­ντι 40 στον ΟΟΣΑ). Ενα από τα αξιο­πε­ρί­ερ­γα ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας του ΟΟΣΑ είναι πως οι Ελ­λη­νες εμ­φα­νί­ζο­νται να κα­τα­να­λώ­νουν λι­γό­τε­ρο αλ­κο­όλ από τον μέσον όρο – 6,5 λίτρα ετη­σί­ως ένα­ντι 8,9 λί­τρων στα κράτη-μέλη του Ορ­γα­νι­σμού. Οι ανα­λυ­τές του ΣΕΒ εκτι­μούν, ωστό­σο, ότι εν­δέ­χε­ται να είναι πλα­σμα­τι­κή η πο­σό­τη­τα της κα­τα­νά­λω­σης αλ­κο­όλ, λόγω μη κα­τα­γρα­φής της πα­ρα­γω­γής οι­νο­πνευ­μα­τω­δών ποτών στο σπίτι, καθώς και του εκτε­τα­μέ­νου λα­θρε­μπο­ρί­ου.Αλλο ένα εύ­ρη­μα που προ­κα­λεί ερω­τή­μα­τα είναι το γε­γο­νός πως τα πο­σο­στά πα­χυ­σαρ­κί­ας στους Ελ­λη­νες ενή­λι­κες είναι σχε­τι­κά χα­μη­λά, παρά το γε­γο­νός πως στα παι­διά με­τα­ξύ πέντε και εννέα ετών αγ­γί­ζει το 41%, το τέ­ταρ­το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό στον ΟΟΣΑ.

Τέλος, σε ό,τι αφορά τη γή­ραν­ση του πλη­θυ­σμού, η Ελ­λά­δα είναι η χώρα με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους ηλι­κιω­μέ­νους στον ανε­πτυγ­μέ­νο κόσμο, μετά την Κορέα και την Ια­πω­νία. Το 21,7% των Ελ­λή­νων είναι άνω των 65 ετών και το 6,8% άνω των 80, όταν ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ είναι 17,4% και 4,6% αντί­στοι­χα. Ωστό­σο, παρά το γε­γο­νός ότι ο πλη­θυ­σμός γερ­νά­ει, η χώρα δεν είναι σε θέση να προ­σφέ­ρει μα­κρο­χρό­νια φρο­ντί­δα στους ηλι­κιω­μέ­νους, καθώς δεν δια­θέ­τει τις ανα­γκαί­ες υπο­δο­μές. Μόνο το 2% των δα­πα­νών υγεί­ας δια­τί­θε­ται για τέ­τοιες υπο­δο­μές, ένα­ντι 9% στον ΟΟΣΑ. Ετσι, την έλ­λει­ψη τέ­τοιων υπο­δο­μών έρ­χε­ται να κα­λύ­ψει η οι­κο­γέ­νεια, η οποία κατά τεκ­μή­ριο φρο­ντί­ζει τους ηλι­κιω­μέ­νους. Καθώς ο πλη­θυ­σμός της χώρας γερ­νά­ει, το σύ­στη­μα μα­κρο­χρό­νιας φρο­ντί­δας ηλι­κιω­μέ­νων θα δο­κι­μά­ζε­ται, δε­δο­μέ­νου ότι δεν εξοι­κο­νο­μού­νται από σή­με­ρα πόροι για να κα­λύ­ψουν τις αυ­ξη­μέ­νες ανά­γκες, ενός μέλ­λο­ντος που δεν είναι πολύ μα­κρι­νό.

πηγή kathimerini.gr