Απειλή και δέος από τους υδροσίφωνες στη Ρόδο

Η κλι­μα­τική αλλαγή, οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες και το ανά­γλυφο του νησιού έχουν αυξήσει τις πιθα­νό­τη­τες για την εμφά­νιση ακραίων μετε­ω­ρο­λο­γι­κών φαι­νο­μέ­νων. Η Ρόδος περι­λαμ­βά­νε­ται μεταξύ των περιο­χών της χώρας που ανά πάσα στιγμή μπορούν να βρεθούν στη δίνη κατα­στρο­φι­κών φαι­νο­μέ­νων, όπως ανε­μο­στρό­βι­λοι και υδρο­σί­φω­νες.

Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις Ελλήνων κλι­μα­το­λό­γων οι υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες που επι­κρα­τούν πλέον στην επι­φά­νεια του εδάφους και της θάλασ­σας, προ­κα­λούν τη δημιουρ­γία έως και 300% περισ­σό­τε­ρων ραγδαίων θυελ­λω­δών ανέμων, οι οποίοι, πριν εξα­σθε­νή­σουν, μπορούν να ανα­πτύ­ξουν ταχύ­τη­τες ακόμα και άνω των 250 χλμ. την ώρα.

Οι υδρο­σί­φω­νες παρα­μέ­νουν συχνό φαι­νό­μενο στις γύρω θάλασ­σες, με αρκετές δεκάδες κατα­γρα­φές ετησίως. Σαν μια «χορεύ­τρια» που στρι­φο­γυ­ρί­ζει ανάμεσα στον ουρανό και τη θάλασσα, μαγνη­τί­ζει το βλέμμα και προ­κα­λεί δέος. Είναι σαν να βλέπεις τη φύση να εκφρά­ζει την ένταση και την ορμή της, ενώ ταυ­τό­χρονα φανε­ρώ­νει την ευθραυ­στό­τητα και την αρμονία που κρύβει μέσα της.

11 υδρο­σί­φω­νες κατέ­γραψε στη Ρόδο μέσα στο 2024 ο ερα­σι­τέ­χνης φωτο­γρά­φος και «κυνηγός καται­γί­δων» Σταύρος Κεσε­δά­κης.

Σε ζώνη υψηλής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας η Ρόδος

Εκτός από τη Ρόδο, περιο­χές όπως η Κρήτη, η Ζάκυν­θος, η Δυτική Πελο­πόν­νη­σος κ.α. εμφα­νί­ζουν υψηλή επι­κιν­δυ­νό­τητα. Οι σίφωνες που μετα­φέ­ρο­νται στην ξηρά μπορούν να προ­κα­λέ­σουν μεγάλες κατα­στρο­φές, αν και γενικά η διάρ­κειά τους είναι σύντο­μοι.

Υπάρχει έλλειψη υπο­δο­μών και συστη­μά­των έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης, όπως επι­ση­μαί­νουν οι ειδικοί. Οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες, ιδιαί­τερα στη Μεσό­γειο, ενι­σχύ­ουν τη δημιουρ­γία καται­γι­δο­φό­ρων νεφών και βίαιων φαι­νο­μέ­νων. Η θερ­μο­κρα­σία της θάλασ­σας λει­τουρ­γεί ως καύσιμο για τέτοια φαι­νό­μενα. Τα φαι­νό­μενα γίνο­νται πιο συχνά και έντονα, με αυξη­μένο κίνδυνο για πλημ­μύ­ρες και κατα­στρο­φές.

Η τεχνο­λο­γία, όπως οι κάμερες και τα smartphones, έχει διευ­κο­λύ­νει την κατα­γραφή των φαι­νο­μέ­νων, αν και δεν υπάρχει επίσημη κλι­μα­το­λο­γία τους για την Ελλάδα.

Ένας εύκολος τρόπος εντο­πι­σμού των περιο­χών που πιθανόν να δημιουρ­γη­θεί υδρο­σί­φω­νας στα αμέσως επόμενα λεπτά είναι η παρα­κο­λού­θηση των νεφώ­σεων σε χαμηλό ύψος που έχουν σχήμα χωνιού ή προ­βο­σκί­δας, τα οποία δεν είναι απα­ραί­τητο να έρθουν σε επαφή με το νερό. Πολλές φορές παρα­τη­ρού­νται αυτά τα νέφη-χωνιά (funnel clouds) αλλά θα δημιουρ­γη­θεί υδρο­σί­φω­νας μόνο αν υπάρξει ανα­τά­ραξη της επι­φά­νειας του νερού με ταυ­τό­χρονη μείωση του ύψους της βάσης των νεφών. Οι υδρο­σί­φω­νες μπορούν να εμφα­νι­στούν σε ζεύγη («δίδυμοι υδρο­σί­φω­νες») ή και σε μεγάλο αριθμό ταυ­τό­χρονα («οικο­γέ­νεια υδρο­σι­φώ­νων). Η Ρόδος, με την ιδιαί­τερη γεω­γρα­φική της θέση, αντι­με­τω­πί­ζει συνεχώς προ­κλή­σεις, καθώς η κλι­μα­τική αλλαγή ενι­σχύει τα φυσικά φαι­νό­μενα στην περιοχή.

«Υπάρ­χουν πλέον συγκε­κρι­μέ­νοι νομοί της Ελλάδας που απο­τε­λούν περιο­χές υψηλής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για την εμφά­νιση σιφώνων, κάτι που τις καθιστά ευά­λω­τες σε υλικές κατα­στρο­φές. Όταν το θερ­μό­με­τρο φτάνει τους 30 βαθμούς Κελσίου μέσα στον Οκτώ­βριο, όπως έγινε φέτος, υπάρχει υψηλή τρο­φο­δο­σία της ατμό­σφαι­ρας με υδρα­τμούς. Το φετινό θερμό φθι­νό­πωρο παίζει σίγουρα ρόλο στα πρό­σφατα περι­στα­τικά. Η πρό­βλεψη για την εμφά­νιση τέτοιων φαι­νο­μέ­νων βασί­ζε­ται σε παρά­γο­ντες όπως οι κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, η γεω­λο­γική μορ­φο­λο­γία μιας περιο­χής, η γειτ­νί­αση με τη θάλασσα», ανα­φέ­ρει ο καθη­γη­τής Μετε­ω­ρο­λο­γίας του ΕΚΠΑ Πανα­γιώ­της Νάστος.

Ελι­σά­βετ Φελώνη:

Τα ακραία φαι­νό­μενα θα είναι πια ο κανόνας

«Ορατός ο κίν­δυ­νος να βιώ­σουμε και στην Ελλάδα φονικές κατα­στρο­φές από ξαφ­νι­κές πλημ­μύ­ρες. Σε περιο­χές όπως η Ρόδος που έχουν πληγεί πρό­σφατα από πυρ­κα­γιές, είναι ακόμα πιο επίφοβη η κατά­σταση, δηλώνει η καθη­γή­τρια Υδρο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής Ελι­σά­βετ Φελώνη. «Αυτό που βλέ­πουμε είναι ότι λόγω της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, όπου η επί­δραση στα βρο­χο­φόρα συστή­ματα θα είναι ιδιαί­τερα έντονα για την περιοχή της Μεσο­γείου, επειδή ακριβώς η Μεσό­γειος θερ­μαί­νε­ται παρα­πάνω από το κανο­νικό οπότε τα ίδια τα συστή­ματα ενι­σχύ­ο­νται τοπικά κι έτσι έχουμε μία ισχυ­ρο­ποί­ηση στις βρο­χο­πτώ­σεις και στο σχη­μα­τι­σμό καται­γι­δο­φό­ρων νεφών, όπου κατά τόπους οδηγούν σε πολύ έντονες τοπικές καται­γί­δες. Αυτό ουσια­στικά είναι το χαρα­κτη­ρι­στικό των συστη­μά­των όπου βλέ­πουμε να δια­φο­ρο­ποιού­νται λόγω της επί­δρα­σης της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Στη Ρόδο είναι συχνό και το φαι­νό­μενο με τους υδρο­σί­φω­νες. Γενικά είναι πολύ χαρα­κτη­ρι­στικό στη νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο οπότε επη­ρε­ά­ζει πάρα πολύ τη χώρα μας, τα φαι­νό­μενα φαί­νε­ται να είναι πολύ έντονα, όσο αλλάζει το κλίμα» ανα­φέ­ρει η κα Φελώνη.

Σταύρος Κεσε­δά­κης: Ο γητευ­τής των καται­γί­δων

«Οι υδρο­στρό­βι­λοι είναι ένα αρκετά συχνό φαι­νό­μενο για την Ελλάδα και τα νησιά μας, όπως φυσικά και για τη Ρόδο, με διψήφιο αριθμό θεάσεων κάθε χρόνο στις θάλασ­σες γύρω από το νησί. Οι σίφωνες ξηράς είναι πολύ πιο σπάνιοι.

Οι υδρο­σί­φω­νες μπορούν να προ­κα­λέ­σουν ζημιές σε σκάφη και βάρκες εντός θαλάσ­σης ή όταν βγαί­νουν στην ξηρά, συνήθως προ­κα­λούν ζημιές για σύντομο χρονικό διά­στημα, αφού γρήγορα δια­λύ­ο­νται. Η έντασή τους στην θάλασσα είναι αδύ­να­τον να μετρη­θεί παρά μόνο αν βγουν στην ξηρά, όπου με βάση την έκταση των κατα­στρο­φών μπο­ρούμε να τους κατα­τά­ξουμε ως προς την έντασή τους.

Οι περιο­χές με την μεγα­λύ­τερη συχνό­τητα εμφά­νι­σής τους είναι η ακτο­γραμμή της δυτικής Ελλάδας, τα νησιά του Ιονίου, η Κρήτη, η Χαλ­κι­δική και φυσικά η Ρόδος.

Προ­σω­πικά στα όσα χρόνια παρα­τηρώ υδρο­σί­φω­νες (έχω ξεπε­ρά­σει τις 200 κατα­γρα­φές στις θάλασ­σες του νησιού μας) δια­πι­στώνω ότι φέτος το 2024 είναι μια πολύ ήσυχη χρονιά- λόγω και του ανυ­πάρ­κτου χειμώνα που πέρασε- όπου μέχρι στιγμής έχω κατα­γρά­ψει 11 συνο­λικά με τον τελευ­ταίο την περα­σμένη Πέμπτη στα «Καβου­ρά­κια». Για μένα οι υδρο­στρό­βι­λοι είναι ένα από τα πιο όμορφα φαι­νό­μενα που έχουν σχέση με τις καται­γί­δες» δηλώνει στην «δ» ο ερα­σι­τέ­χνης φωτο­γρά­φος και «κυνηγός καται­γί­δων» Σταύρος Κεσε­δά­κης.