«Καμπανάκι» Κομισιόν για την ελληνική εκπαίδευση

Σαφής οπι­σθο­χώ­ρη­ση πα­ρα­τη­ρεί­ται στον χώρο της εκ­παί­δευ­σης στην Ελ­λά­δα, τη στιγ­μή που η Παι­δεία απο­τε­λεί μέρος της εθνι­κής ανα­πτυ­ξια­κής στρα­τη­γι­κής. Μά­λι­στα, οι αριθ­μοί επι­βε­βαιώ­νουν τις οξεί­ες επι­πτώ­σεις της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης στο πλη­θυ­σμια­κό απο­τύ­πω­μα της Ελ­λά­δας.

Ο αριθ­μός των γεν­νή­σε­ων μειώ­νε­ται συ­νε­χώς τα τε­λευ­ταία χρό­νια: από 118.000 το 2008, μειώ­θη­κε σε 92.000 το 2014, πτώση 22%. Λόγω της υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας, ανα­μέ­νε­ται και δρα­μα­τι­κή συρ­ρί­κνω­ση κατά 25% του μα­θη­τι­κού πλη­θυ­σμού της πρω­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης τα επό­με­να έξι χρό­νια, την ίδια στιγ­μή που η Ελ­λά­δα έχει με­τα­τρα­πεί σε χώρα με­τα­νά­στευ­σης χά­νο­ντας κυ­ρί­ως νέους υψη­λού μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου. Ετσι, η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή ζητεί από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση την επα­νεκ­κί­νη­ση των με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων στις τρεις εκ­παι­δευ­τι­κές βαθ­μί­δες, καθώς τα προη­γού­με­να χρό­νια κά­ποιες «πά­γω­σαν» ή άλλες απέ­τυ­χαν λόγω πο­λι­τι­κής ατολ­μί­ας.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές πε­ρι­πτώ­σεις, η αξιο­λό­γη­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών και η ανα­διά­τα­ξη της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης με συγ­χω­νεύ­σεις και κα­ταρ­γή­σεις ΑΕΙ/ΤΕΙ. Με­ταρ­ρυθ­μί­σεις για τις οποί­ες ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, πριν ανα­λά­βει την κυ­βέρ­νη­ση, αντι­δρού­σε.

Aξιο­λό­γη­ση εκ­παι­δευ­τι­κών

Αυτά ορί­ζει, με­τα­ξύ άλλων, η Κο­μι­σιόν στην «Εκ­θε­ση πα­ρα­κο­λού­θη­σης της εκ­παί­δευ­σης και της κα­τάρ­τι­σης του 2016», η οποία –μέσω των συ­στά­σε­ων που κα­τα­θέ­τει με βάση τις πρα­κτι­κές του ΟΟΣΑ– δη­μιουρ­γεί το πεδίο στον νέο υπουρ­γό Παι­δεί­ας Κώστα Γα­βρό­γλου να υλο­ποι­ή­σει μνη­μο­νια­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Ηδη πλη­ρο­φο­ρί­ες της «Κ» ανα­φέ­ρουν ότι δρο­μο­λο­γεί­ται η αξιο­λό­γη­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών, που στα­μά­τη­σε το 2013.

Ει­δι­κό­τε­ρα, η έκ­θε­ση είναι «κα­τα­πέλ­της» για τις κυ­βερ­νή­σεις και τους υπουρ­γούς Παι­δεί­ας της τε­λευ­ταί­ας τριε­τί­ας. Εν­δει­κτι­κά, το­νί­ζε­ται:

• Κακώς έχει στα­μα­τή­σει η αξιο­λό­γη­ση σχο­λι­κών μο­νά­δων και εκ­παι­δευ­τι­κών. «Δε­δο­μέ­νης της θε­τι­κής επί­δρα­σης που μπο­ρούν να έχουν η αυ­το­νο­μία και η λο­γο­δο­σία στις εκ­παι­δευ­τι­κές επι­δό­σεις, θε­ω­ρεί­ται ανη­συ­χη­τι­κό ότι έχουν ανα­στα­λεί οι δια­δι­κα­σί­ες για την αξιο­λό­γη­ση (αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση για τα σχο­λεία και ατο­μι­κή αξιο­λό­γη­ση εκ­παι­δευ­τι­κών), ακόμη και στην ιδιω­τι­κή εκ­παί­δευ­ση».

• Ο νέος τύπος ολο­ή­με­ρων σχο­λεί­ων, που εφαρ­μό­στη­κε πρώτη φορά φέτος, απο­τε­λεί υπο­βάθ­μι­ση. «Εφαρ­μό­ζε­ται σε με­γα­λύ­τε­ρο αριθ­μό σχο­λεί­ων, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ωστό­σο πρό­κει­ται για λι­γό­τε­ρο φι­λό­δο­ξη εκ­δο­χή του νέου ολο­ή­με­ρου σχο­λεί­ου που προ­βλε­πό­ταν πα­λαιό­τε­ρα. Ο νόμος δεν προ­βλέ­πει την ορ­γά­νω­ση ολο­κλη­ρω­μέ­νων απο­γευ­μα­τι­νών δρα­στη­ριο­τή­των μετά τη λήξη της πρω­ι­νής ζώνης, όπως είχε προ­βλε­φθεί αρ­χι­κά».

• Οι νέοι πά­σχουν σε δε­ξιό­τη­τες όπως ανά­γνω­ση και μα­θη­μα­τι­κά. «Οι επι­δό­σεις τους είναι απο­γοη­τευ­τι­κές, όπως απο­τυ­πώ­νο­νται στους διε­θνείς δια­γω­νι­σμούς PISA». Επί­σης, η Ελ­λά­δα κα­τα­τάσ­σε­ται 26η στο σύ­νο­λο των 28 κρα­τών-μελών της Ε.Ε. στον δεί­κτη ψη­φια­κής οι­κο­νο­μί­ας και κοι­νω­νί­ας για το 2016 και η συμ­με­το­χή των ενη­λί­κων στην εκ­παί­δευ­ση ανήλ­θε σε 5,7% το 2015, απέ­χο­ντας πολύ από τον μέσο όρο 10,7% της Ε.Ε.

• Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί είναι γη­ρα­σμέ­νοι και κα­κο­πλη­ρω­μέ­νοι. «Οι μισοί (49%) στην πρω­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση είναι άνω των 50 ετών, ενώ λι­γό­τε­ροι από το 1% είναι κάτω των 30. Στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια, το 39% έχει ηλι­κία από 40 έως 49 ετών. Οι μι­σθοί είναι χα­μη­λό­τε­ροι σε πραγ­μα­τι­κούς όρους από ό,τι σε πολ­λές άλλες χώρες του ΟΟΣΑ και μέχρι το τέλος του 2017 θα πα­ρα­μεί­νουν αμε­τά­βλη­τοι με σκοπό την εξοι­κο­νό­μη­ση δα­πα­νών.

• Το σχέ­διο ανα­διάρ­θρω­σης της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης απέ­τυ­χε, αφού στην πράξη δεν οδή­γη­σε στον ανα­με­νό­με­νο οι­κο­νο­μι­κό εξορ­θο­λο­γι­σμό.

• Πε­ριο­ρί­στη­κε ση­μα­ντι­κά η αυ­το­νο­μία της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης, ενώ υπο­βαθ­μί­στη­κε ο ρόλος των Συμ­βου­λί­ων.

• Οι δα­πά­νες της γε­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης για την εκ­παί­δευ­ση ανήλ­θαν στο 4,4% του ΑΕΠ το 2014, ένα­ντι 4,9% του ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου.

Ευ­τυ­χώς που το πο­σο­στό της πρό­ω­ρης εγκα­τά­λει­ψης του σχο­λεί­ου μειώ­θη­κε από 9% το 2014 σε 7,9% το 2015, πολύ κάτω από τον μέσο όρο του 11% της Ε.Ε. των «28» το 2015, για να υπάρ­χει μία θε­τι­κή νότα.

Ετή­σια αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση των σχο­λι­κών μο­νά­δων

«Υπάρ­χουν και ορι­σμέ­νες λέ­ξεις, με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους από εσάς γνω­ρι­ζό­μα­στε αρ­κε­τά έως πολύ καλά, που φο­βού­μα­στε να τις πούμε. Ας μη φο­βό­μα­στε να λέμε τη λέξη “αξιο­λό­γη­ση”. Μη φο­βό­μα­στε να λέμε τη λέξη “συ­ντε­χνία”». Αυτή ήταν μία από τις απο­στρο­φές της ομι­λί­ας του Κώστα Γα­βρό­γλου στις 8 Νο­εμ­βρί­ου, κατά την τε­λε­τή πα­ρά­δο­σης-πα­ρα­λα­βής του χαρ­το­φυ­λα­κί­ου της Παι­δεί­ας από τον Νίκο Φίλη. Αυτό, ση­μαί­νει, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται λίγες ημέ­ρες αρ­γό­τε­ρα, την έναρ­ξη της αξιο­λό­γη­σης στα σχο­λεία, την έλ­λει­ψη της οποί­ας επι­ση­μαί­νουν και οι θε­σμοί.

Ει­δι­κό­τε­ρα, σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, ο κ. Γα­βρό­γλου θα προ­ω­θεί άμεσα την υπο­χρε­ω­τι­κή ετή­σια επα­να­λαμ­βα­νό­με­νη αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση των σχο­λι­κών μο­νά­δων της χώρας. Η αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση εύ­λο­γα δεν θα έχει τι­μω­ρη­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα για τους εκ­παι­δευ­τι­κούς που θα βρε­θούν να μειο­νε­κτούν, ούτε βε­βαί­ως «και για τις σχο­λι­κές μο­νά­δες. «Οσο οι συ­νά­δελ­φοί μας και εγώ θα εί­μα­στε εδώ δεν πρό­κει­ται να γί­νουν τέ­τοιες ανό­η­τες αξιο­λο­γή­σεις που έχουν ως στόχο την τι­μω­ρία. Τη βελ­τί­ω­ση, ναι. Πρέ­πει αυτό να το βά­λου­με στην κουλ­τού­ρα μας επει­δή έγι­ναν στρα­βά και απί­στευ­τα. Αυτό πρέ­πει εμείς πρώ­τοι να το ανα­νοη­μα­το­δο­τή­σου­με. Και βε­βαί­ως μία κοι­νω­νία στο σύ­νο­λό της συ­ντε­χνιο­ποι­η­μέ­νη, τε­λι­κά δεν είναι μία κοι­νω­νία δη­μο­κρα­τι­κή», είχε πει με νόημα ο κ. Γα­βρό­γλου στις 8 Νο­εμ­βρί­ου. Βε­βαί­ως, η αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση είναι το πρώτο βήμα προς την αξιο­λό­γη­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών και των σχο­λι­κών μο­νά­δων.

Ωστό­σο, κατά το πρό­σφα­το πα­ρελ­θόν είχε ξε­κι­νή­σει αυ­το­α­ξιο­λό­γη­ση σχο­λι­κών μο­νά­δων. Επί υπουρ­γί­ας Αννας Δια­μα­ντο­πού­λου, το 2011 είχε ξε­κι­νή­σει, και είχε υλο­ποι­η­θεί έως το 2013, πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα αυ­το­α­ξιο­λό­γη­σης σε πε­ρί­που 500 σχο­λι­κές μο­νά­δες με τη συμ­με­το­χή πε­ρί­που 6.000 νη­πια­γω­γών, δα­σκά­λων και κα­θη­γη­τών. Στό­χος της τότε ηγε­σί­ας του υπουρ­γεί­ου ήταν το πρό­γραμ­μα να γε­νι­κευ­θεί σε όλα τα σχο­λεία. Το πρό­γραμ­μα, πα­ρό­τι δεν είχε τι­μω­ρη­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα, δεν προ­χώ­ρη­σε για πο­λι­τι­κούς λό­γους, καθώς προ­κά­λε­σε την αντί­δρα­ση με­γά­λης με­ρί­δας εκ­παι­δευ­τι­κών. Ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ήταν με­τα­ξύ των κομ­μά­των που είχαν τα­χθεί κατά της αυ­το­α­ξιο­λό­γη­σης…

«Με­τε­ξε­τα­στέ­οι» σε ψη­φια­κές δε­ξιό­τη­τες

Με­γά­λο έλ­λειμ­μα κα­τα­γρά­φε­ται στην ελ­λη­νι­κή εκ­παί­δευ­ση ως προς τις δε­ξιό­τη­τες που αφο­ρούν τη χρήση των νέων τε­χνο­λο­γιών. Ο λόγος για τον ψη­φια­κό αναλ­φα­βη­τι­σμό, ο οποί­ος στις προηγ­μέ­νες χώρες έχει αντι­κα­τα­στή­σει τον γλωσ­σι­κό αναλ­φα­βη­τι­σμό.

Ει­δι­κό­τε­ρα, η Ελ­λά­δα κα­τα­τάσ­σε­ται 26η στο σύ­νο­λο των 28 κρα­τών- μελών της Ε.Ε. στον δεί­κτη ψη­φια­κής οι­κο­νο­μί­ας και κοι­νω­νί­ας για το 2016. Δε­δο­μέ­νου ότι ολο­έ­να και με­γα­λύ­τε­ρος αριθ­μός τα­λα­ντού­χων, κα­ταρ­τι­σμέ­νων ατό­μων με­τα­να­στεύ­ουν στο εξω­τε­ρι­κό για να ανα­ζη­τή­σουν κα­λύ­τε­ρες μι­σθο­λο­γι­κές απο­λα­βές ή κα­λύ­τε­ρες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης και ερ­γα­σί­ας, οι ελ­λη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις του τομέα Πλη­ρο­φο­ρι­κής και Τη­λε­πι­κοι­νω­νιών δυ­σκο­λεύ­ο­νται να βρουν προ­σω­πι­κό με τις κα­τάλ­λη­λες ψη­φια­κές δε­ξιό­τη­τες. Το πο­σο­στό των πτυ­χιού­χων στους κλά­δους των φυ­σι­κών επι­στη­μών, της τε­χνο­λο­γί­ας, της μη­χα­νι­κής και των μα­θη­μα­τι­κών αυ­ξά­νε­ται, δη­μιουρ­γώ­ντας έτσι τις κα­τάλ­λη­λες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την ανά­δει­ξη νέων επαγ­γελ­μά­των.

Την ίδια στιγ­μή, σύμ­φω­να με την έρευ­να για τις δε­ξιό­τη­τες των ενη­λί­κων (PIAAC) που διε­νερ­γή­θη­κε από τον ΟΟΣΑ για την Ελ­λά­δα το 2016, συ­νο­λι­κά η χώρα εμ­φα­νί­ζει σχε­τι­κά καλές επι­δό­σεις στην ανά­γνω­ση, τη γραφή και την αριθ­μη­τι­κή, μο­λο­νό­τι υστε­ρεί λίγο ένα­ντι του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Ωστό­σο, η χώρα μας εμ­φα­νί­ζει εξαι­ρε­τι­κά χα­μη­λό επί­πε­δο στον τομέα της επί­λυ­σης προ­βλη­μά­των, γε­γο­νός που ανα­δει­κνύ­ει την ανά­γκη για από­κτη­ση ψη­φια­κών δε­ξιο­τή­των. Στην έρευ­να δια­πι­στώ­θη­κε επί­σης ότι –σε αντί­θε­ση με τον κα­νό­να που ισχύ­ει σε άλλες χώρες και θέλει τις νε­ό­τε­ρες γε­νιές να εμ­φα­νί­ζουν συ­νή­θως υψη­λό­τε­ρες επι­δό­σεις από ό,τι τα άτομα με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας–, στην Ελ­λά­δα οι νέοι 25 έως 34 ετών εμ­φα­νί­ζουν το ίδιο καλές επι­δό­σεις στην ανά­γνω­ση και τη γραφή με τα άτομα ηλι­κί­ας από 55 έως 65 ετών. Οι ενή­λι­κες από­φοι­τοι τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης στην Ελ­λά­δα εμ­φα­νί­ζουν σχε­τι­κά χα­μη­λές επι­δό­σεις στην ανά­γνω­ση, τη γραφή, την αριθ­μη­τι­κή και την επί­λυ­ση προ­βλη­μά­των σε τε­χνο­λο­γι­κά πε­ρι­βάλ­λο­ντα.

Τέλος, το πο­σο­στό των ενη­λί­κων στην Ελ­λά­δα που εμ­φα­νί­ζουν τις υψη­λό­τε­ρες επι­δό­σεις σε ανά­γνω­ση, γραφή και αριθ­μη­τι­κή είναι ση­μα­ντι­κά χα­μη­λό­τε­ρο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Ελ­λι­πής ορ­γα­νω­τι­κή από­δο­ση σε ΑΕΙ, ΤΕΙ

Η ελ­λη­νι­κή τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση κι­νεί­ται με την… όπι­σθεν. Συ­γκε­κρι­μέ­να, όπως λέει η έκ­θε­ση της Ε.Ε., με νο­μο­θε­τι­κή πράξη που θε­σπί­στη­κε τον Οκτώ­βριο του 2015 άλ­λα­ξε ο τρό­πος εκλο­γής πρυ­τά­νε­ων και κο­σμη­τό­ρων, με απο­τέ­λε­σμα να πε­ριο­ρι­στεί ση­μα­ντι­κά η αυ­το­νο­μία της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης. Επί­σης, ο ρόλος των πα­νε­πι­στη­μια­κών συμ­βου­λί­ων υπο­βαθ­μί­στη­κε και τα κρι­τή­ρια εκλο­γι­μό­τη­τας έγι­ναν πε­ρισ­σό­τε­ρο αυ­στη­ρά.

Κα­τα­πέλ­της είναι η έκ­θε­ση της Ε.Ε. και για το σχέ­διο «Αθηνά», που ξε­κί­νη­σε το 2012 με στόχο την ανα­διά­τα­ξη του χάρτη της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης. Οπως λέει η έκ­θε­ση, «το σχέ­διο “Αθηνά” της πε­ριό­δου 2012 – 2014 δεν είχε ση­μα­ντι­κό αντί­κτυ­πο. Το σχέ­διο συ­νέ­βα­λε θε­ω­ρη­τι­κά στη συγ­χώ­νευ­ση πε­ρισ­σό­τε­ρων από 120 πα­νε­πι­στη­μια­κών τμη­μά­των. Στην πράξη όμως, το σχέ­διο αυτό δεν οδή­γη­σε στον ανα­με­νό­με­νο οι­κο­νο­μι­κό εξορ­θο­λο­γι­σμό, καθώς πολλά από τα τμή­μα­τα που συ­νε­νώ­θη­καν δεν διέ­θε­ταν στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα πα­νε­πι­στη­μια­κό προ­σω­πι­κό και/ή σπου­δα­στές. Τα τέσ­σε­ρα πα­νε­πι­στή­μια που κα­ταρ­γή­θη­καν, συγ­χω­νεύ­θη­καν στην πράξη με άλλα ΑΕΙ/ΤΕΙ». Βέ­βαια, η έκ­θε­ση πα­ρα­τη­ρεί ότι το πρό­βλη­μα της ελ­λι­πούς ορ­γα­νω­τι­κής από­δο­σης πα­ρα­τη­ρεί­ται εντο­νό­τε­ρα στα ΤΕΙ.

Το πο­σο­στό ολο­κλή­ρω­σης της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης στην Ελ­λά­δα είναι αρ­κε­τά υψηλό, καθώς ήταν 40,4% το 2015, υπερ­βαί­νο­ντας ελα­φρά τον μέσο όρο της Ε.Ε. (38,7 %). Ωστό­σο, οι με­γά­λες δια­φο­ρές με­τα­ξύ των φύλων δεν έχουν εξα­λει­φθεί, δε­δο­μέ­νου ότι το 2015 οι γυ­ναί­κες εμ­φά­νι­σαν κα­λύ­τε­ρες επι­δό­σεις από τους άν­δρες κατά 10,2 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες. Από την άλλη, πρό­βλη­μα για τους Ευ­ρω­παί­ους απο­τε­λεί και η ύπαρ­ξη «αιώ­νιων» φοι­τη­τών. «Οι σπου­δα­στές δεν δια­γρά­φο­νται πλέον αυ­τό­μα­τα από τα πα­νε­πι­στη­μια­κά μη­τρώα αν δεν κα­τα­φέ­ρουν να ολο­κλη­ρώ­σουν τις σπου­δές τους εντός της κα­νο­νι­κής πε­ριό­δου σπου­δών. Η αλ­λα­γή αυτή εν­δέ­χε­ται να οδη­γή­σει σε νέα αύ­ξη­ση της μέσης διάρ­κειας σπου­δών, η οποία είναι ήδη αρ­κε­τά υψηλή», πα­ρα­τη­ρεί η έκ­θε­ση.

Τέλος, και λόγω της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, το πο­σο­στό απα­σχό­λη­σης των πρό­σφα­τα απο­φοι­τη­σά­ντων από την τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση πα­ρέ­μει­νε πολύ χα­μη­λό (49,9% το 2015 ένα­ντι 81,9% του ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου).