Η Ευρώπη με το βλέμμα στο Βερολίνο-Η Μέρκελ, τα σενάρια συνεργασιών και η Αθήνα

Η συμ­με­τοχή, το ποσοστό με το οποίο θα επα­νε­κλε­γεί η Αγκελα Μέρκελ, η επιρροή της ξενο­φο­βι­κής Εναλ­λα­κτι­κής για τη Γερ­μα­νία (AfD) και η επίδοση των μικρό­τε­ρων κομ­μά­των, που θα καθο­ρί­σει τις πιθανές κυβερ­νή­σεις συνερ­γα­σίας, είναι τα στοι­χεία τα οποία θα πρέπει να παρα­κο­λου­θή­σουν με προσοχή οι Ελληνες αλλά και οι Ευρω­παίοι πολίτες σήμερα το βράδυ στις 7, όταν θα δημο­σιο­ποι­η­θούν τα πρώτα exit-polls των γερ­μα­νι­κών εκλογών. Γιατί μπορεί η ανα­μέ­τρηση να μοιάζει προ­δια­γε­γραμ­μένη, αλλά η σύνθεση της επό­με­νης κυβέρ­νη­σης στο Βερο­λίνο, καθώς και αυτή του νέου Μπού­ντε­σταγκ, θα έχει μεγάλη σημασία για το μέλλον της Ευρώπης και φυσικά της χώρας μας.

Πρώτη παρα­τή­ρηση: Η αποχή ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­ά­σει το ποσοστό του συντη­ρη­τι­κού συνα­σπι­σμού και της Ακρο­δε­ξιάς. Για την ακρί­βεια, χαμηλή συμ­με­τοχή και απάθεια θα συμπα­ρα­σύ­ρουν την επίδοση των παρα­δο­σια­κών κομ­μά­των, ενώ ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σουν σε εκτό­ξευση του ποσο­στού της AfD. Οι Σοσιαλ­δη­μο­κρά­τες του Μάρτιν Σουλτς είναι ούτως ή άλλως καθη­λω­μέ­νοι γύρω στο 20%. Αν και το ποσοστό των Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τών τείνει περισ­σό­τερο προς το 35% παρά προς το 40%, ίσως το μονα­δικό βιώσιμο κυβερ­νη­τικό σχήμα να είναι ο μεγάλος συνα­σπι­σμός, μια επα­νά­ληψη δηλαδή του στάτους κβο στο Βερο­λίνο.

O παράγων SPD

Δεύτερη παρα­τή­ρηση: Το πρό­βλημα είναι ότι οι Σοσιαλ­δη­μο­κρά­τες έχουν δια­μη­νύ­σει με κάθε τρόπο ότι θέλουν να μείνουν στην αντι­πο­λί­τευση για να ανα­συ­γκρο­τη­θούν. Η αντι­λαϊκή ατζέντα του 2010, του Σοσιαλ­δη­μο­κράτη καγκε­λά­ριου Γκέρ­χαρντ Σρέντερ, μπορεί να εξυ­γί­ανε τη γερ­μα­νική οικο­νο­μία, τον πάλαι ποτέ μεγάλο ασθενή της Ευρώπης κατά τη δεκα­ε­τία του ’90, αλλά απο­δε­κά­τισε το κόμμα του. Η συμ­με­τοχή στον μεγάλο συνα­σπι­σμό υπό τη Μέρκελ κατέ­φερε το τελειω­τικό χτύπημα στην ιστο­ρική γερ­μα­νική σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία. Η στροφή της καγκε­λα­ρίου προς το Κέντρο απο­γύ­μνωσε ιδε­ο­λο­γικά το SPD κι επέ­τρεψε στην ίδια τη Μέρκελ να οικειο­ποιεί­ται τις επι­τυ­χίες της κυβέρ­νη­σης και να μετα­φέ­ρει τις ευθύνες για τις απο­τυ­χίες της στον κυβερ­νη­τικό της εταίρο. Ο τέως πρό­ε­δρος της Ευρω­βου­λής Μάρτιν Σουλτς, μετά έναν σύντομο μήνα του μέλιτος στις δημο­σκο­πή­σεις, δεν κατά­φερε να ανα­στή­σει το κόμμα.

Τρίτη παρα­τή­ρηση: Ηδη η Γαλλία υπό τον Εμα­νουέλ Μακρόν φοβάται το ενδε­χό­μενο συγκρό­τη­σης μιας κυβέρ­νη­σης Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τών και Ελεύ­θε­ρων Δημο­κρα­τών (FDP), μια προ­ο­πτική που θα έχει άλλωστε δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις και στα σχέδια της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης για απο­μεί­ωση του χρέους. Ενας «κιτρι­νό­μαυ­ρος» συνα­σπι­σμός απο­τε­λεί τον εφιάλτη Παρι­σιού και Αθήνας. Αφενός γιατί το FDP έχει μετε­ξε­λι­χθεί σε πολέμιο της εμβά­θυν­σης της ευρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης όπως την ορα­μα­τί­ζε­ται ο Μακρόν, καθώς και των περαι­τέρω «διευ­κο­λύν­σεων» προς την Ελλάδα, αφε­τέ­ρου δε γιατί το κόμμα διεκ­δι­κεί από τον Βόλφ­γκανγκ Σόιμπλε το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών.

Τέταρτη παρα­τή­ρηση: Μια γερ­μα­νική Βουλή με περίπου 90 βου­λευ­τές του AfD, το ένα τρίτο των οποίων θα είναι σκλη­ρο­πυ­ρη­νι­κοί ακρο­δε­ξιοί, θα δημιουρ­γή­σει τερά­στια προ­βλή­ματα στην επόμενη κυβέρ­νηση της Γερ­μα­νίας. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι στο σώμα θα εκπρο­σω­πεί­ται και το FDP, το οποίο παρου­σιά­ζει αρκετές συνά­φειες και κοινές ευαι­σθη­σίες με το ξενο­φο­βικό κόμμα, μπο­ρούμε να συμπε­ρά­νουμε ότι σε θέματα όπως η Ευρώπη, η ελλη­νική κρίση, το μετα­να­στευ­τικό και το Ισλάμ η ατζέντα θα διο­λι­σθή­σει προς τα δεξιά, τον ευρω­σκε­πτι­κι­σμό και την ισλα­μο­φο­βία. Το συντη­ρη­τικό στρα­τό­πεδο δύσκολα θα μείνει ανε­πη­ρέ­α­στο.

Το «δύσκολο» σενάριο

Πέμπτη παρα­τή­ρηση: Η «Τζα­μάικα» (Χρι­στια­νο­δη­μο­κρά­τες, Ελεύ­θε­ροι Δημο­κρά­τες και Πρά­σι­νοι), ένα σενάριο κάπως πιο ευχά­ρι­στο για την Αθήνα, είναι δύσκολη. Δεν έχει ξανα­δο­κι­μα­στεί παρά μόνο σε επίπεδο κρα­τι­δίου, από την άνοιξη στο Σλέσβιχ-Χολστάιν. Οι Πρά­σι­νοι θέλουν μεν να ξανα­μπούν στην κυβέρ­νηση, είναι πιθανό όμως να σημειώ­σουν το χει­ρό­τερο ποσοστό τους έως σήμερα (αυτό δεί­χνουν οι δημο­σκο­πή­σεις). Η εξουσία θα μπο­ρούσε να έχει και για αυτούς ολέ­θριες συνέ­πειες κι έτσι ανα­μέ­νε­ται να υπάρ­ξουν σοβαρές επι­φυ­λά­ξεις κατά πόσον είναι σκόπιμη η συμ­με­τοχή σε ένα τόσο ρηξι­κέ­λευθο σχήμα. Η αρι­στερή πτέρυγα των Fundis (φοντα­με­ντα­λι­στών), υπό τον πρώην υπουργό Περι­βάλ­λο­ντος Γιούρ­γκεν Τριτίν, δεν βλέπει με καλό μάτι τις εξου­σια­στι­κές δια­θέ­σεις των Realos (ρεα­λι­στών), υπό τον ηγέτη του κόμ­μα­τος Τσεμ Οζντε­μίρ, και δύσκολα θα μπο­ρούσε να συμ­φι­λιω­θεί με την ιδέα μιας συγκυ­βέρ­νη­σης με τους Χρι­στια­νο­δη­μο­κρά­τες. Παράλ­ληλα, παρά την καλή προ­σω­πική σχέση του Οζντε­μίρ με τον επι­κε­φα­λής των Ελεύ­θε­ρων Δημο­κρα­τών, Κρί­στιαν Λίντνερ, οι ιδε­ο­λο­γι­κές δια­φο­ρές των δύο κομ­μά­των στα θέματα του περι­βάλ­λο­ντος και της ανά­πτυ­ξης είναι τερά­στιες.

Εκτη παρα­τή­ρηση: Λογικά, οι μόνες βιώ­σι­μες κυβερ­νή­σεις θα είναι ο μεγάλος συνα­σπι­σμός και η «Τζα­μάικα». Αν το εύρημα των δημο­σκο­πή­σεων επι­βε­βαιω­θεί στις κάλπες, θα ξεκι­νή­σει ένας μαρα­θώ­νιος σκληρών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων που θα μπο­ρούσε να διαρ­κέ­σει από εβδο­μά­δες μέχρι και μήνες. Ωστόσο, μια δυστο­κία στη συγκρό­τηση συμ­μα­χι­κής κυβέρ­νη­σης θα μπο­ρούσε να επι­φέ­ρει καθυ­στε­ρή­σεις στην τρίτη αξιο­λό­γηση. Ηδη οι συζη­τή­σεις σε Βρυ­ξέλ­λες και Ουά­σιγ­κτον για το ελλη­νικό πρό­γραμμα είναι σχεδόν παγω­μέ­νες εν αναμονή της ορι­στι­κο­ποί­η­σης του νέου κυβερ­νη­τι­κού σχή­μα­τος στη Γερ­μα­νία και του ονό­μα­τος του νέου Γερ­μα­νού υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών.

Το σενάριο του αδιε­ξό­δου

Υπάρχει πάντα και το ενδε­χό­μενο πρόωρων εκλογών σε περί­πτωση που απο­τύ­χουν η «Τζα­μάικα» ή οι προ­σπά­θειες επα­νά­λη­ψης του μεγάλου συνα­σπι­σμού. Αυτό, όμως, έχει συμβεί μόλις τρεις φορές στη μετα­πο­λε­μική ιστορία της χώρας: το 1972 επί Βίλι Μπραντ, το 1982 επί Χέλμουτ Σμιτ και το 2005 με καγκε­λά­ριο τον Γκέρ­χαρντ Σρέντερ. Το άρθρο 68 του Συντάγ­μα­τος προ­βλέ­πει πως αν ένας/μία καγκε­λά­ριος δεν λάβει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης από τη Βουλή, τότε ο πρό­ε­δρος της χώρας μπορεί μετά σχετική πρόταση του/της καγκε­λα­ρίου να δια­λύ­σει το σώμα εντός 21 ημερών. Με βάση το άρθρο 39, οι εκλογές θα πρέπει να προ­κη­ρυ­χθούν μέσα σε 60 μέρες από τη διάλυση της Βουλής για να ανα­δει­χθεί νέα σύνθεση της Μπού­ντε­σταγκ. Πολι­τι­κοί ανα­λυ­τές προει­δο­ποιούν, ωστόσο, ότι μια τέτοια προ­ο­πτική στην παρούσα χρονική συγκυ­ρία, θα ενίσχυε σημα­ντικά την Εναλ­λα­κτική για τη Γερ­μα­νία και πως τα κόμματα του κατε­στη­μέ­νου θα πρέπει να εξα­ντλή­σουν όλες τις προ­σπά­θειες και τα απο­θέ­ματα υπευ­θυ­νό­τη­τας προτού προ­χω­ρή­σουν σε τέτοιου είδους ριψο­κίν­δυ­νες απο­φά­σεις.

Καθη­με­ρινή