Είμαστε όλοι ψηφιακά… γυμνοί

H Πλη­ρο­φο­ρι­κή υπο­τί­θε­ται ότι βρί­σκε­ται στα πρό­θυ­ρα συ­γκλο­νι­στι­κής με­τε­ξέ­λι­ξης: κβα­ντι­κοί υπο­λο­γι­στές επί θύ­ραις, «νέφη λο­γι­σμι­κού» συν­δε­δε­μέ­να με υπε­ρυ­πο­λο­γι­στές που υπό­σχο­νται πα­γκό­σμια τε­χνη­τή υπερ­νοη­μο­σύ­νη και «Δια­δί­κτυο των Πά­ντων» όπου θα μας δίνει δε­δο­μέ­να ακόμη και… το πα­πού­τσι μας. Ομως, κάτι πάει θε­ό­στρα­βα σε αυτό το Βα­σί­λειο των Δε­δο­μέ­νων.

Οι απα­νω­τές απο­κα­λύ­ψεις που ξε­κί­νη­σαν με την εξέ­γερ­ση συ­νεί­δη­σης του πρώην πρά­κτο­ρα της NSA Εντουαρντ Σνό­ου­ντεν έφθα­σαν τώρα σε ένα λε­πτο­με­ρεια­κό ξε­μπρό­στια­σμα του πώς η Υπη­ρε­σία Εθνι­κής Ασφά­λειας των ΗΠΑ είναι σε θέση να μπο­λιά­ζει στον υπο­λο­γι­στή του κα­θε­νός μας προ­γράμ­μα­τα κα­τα­σκο­πεί­ας αδιό­ρα­τα από οποιο­δή­πο­τε «ψη­φια­κό αντι­βιο­τι­κό».

Η ανα­σφά­λειά μας είναι τόσο τρα­γι­κή ώστε οι ερευ­νη­τές που ανα­κά­λυ­ψαν τον μη­χα­νι­σμό αυτόν να προει­δο­ποιούν ότι «η μόνη λύση είναι να πε­τά­ξε­τε τον σκλη­ρό σας δίσκο».

Και σαν να μην έφτα­νε αυτό, μας απο­κά­λυ­ψαν – συ­νερ­γα­ζό­με­νοι με την Interpol – ότι και οι μη κρα­τι­κοί απα­τε­ώ­νες είναι σε θέση να κλέ­βουν δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια από τις τρά­πε­ζες όλου του πλα­νή­τη, πα­ρα­μέ­νο­ντας ασύλ­λη­πτοι. Δια­βά­στε στις σε­λί­δες μας το «πόσο γυ­μνοί εί­μα­στε» και απο­φα­σί­στε για το «πόσο εξαρ­τη­μέ­νοι πρέ­πει να εί­μα­στε» από την Πλη­ρο­φο­ρι­κή.

Από τη Δευ­τέ­ρα, 16 Φε­βρουα­ρί­ου 2015, δεν υπάρ­χει πλέον ούτε το έσχα­το φύλλο συκής, η έσχα­τη ψευ­δαί­σθη­ση ότι ο υπο­λο­γι­στής μας και τα προ­σω­πι­κά μας δε­δο­μέ­να που φυ­λάσ­σο­νται σε αυτόν βρί­σκο­νται υπό τον έλεγ­χό μας.

Ηταν αρ­κε­τή μία πα­ρου­σί­α­ση σε διε­θνές συ­νέ­δριο στο Με­ξι­κό και η ανάρ­τη­ση στο Δια­δί­κτυο 40 σχε­τι­κών σε­λί­δων από τη ρω­σι­κή εται­ρεία ασφα­λεί­ας υπο­λο­γι­στών Kaspersky για να απο­κα­λυ­φθεί ο μη­χα­νι­σμός δια­κό­ρευ­σης κάθε ψήγ­μα­τος πνευ­μα­τι­κής ιδιο­κτη­σί­ας που μας απέ­με­νε. Ποιος ήταν ο δρά­στης τού κατά συρ­ρο­ήν και κατ’ εξα­κο­λού­θη­σιν εγκλή­μα­τος;

Η ανα­φο­ρά της Kaspersky δεν τον ονο­μά­τι­ζε, αλλά έδινε «τις συ­ντε­ταγ­μέ­νες του». Ακο­λου­θώ­ντας τις, το πρα­κτο­ρείοReuters έφτα­σε σε μαρ­τυ­ρί­ες και βρο­ντο­φώ­να­ξε την επό­με­νη ημέρα: η Υπη­ρε­σία Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας των ΗΠΑ (NSA) είναι ο Με­γά­λος Αδελ­φός.

Ταυ­τό­χρο­να, στις 16 Φε­βρουα­ρί­ου, μά­θα­με για τον αντι­συ­στη­μι­κό «Μικρό Αδελ­φό»: μια χα­κε­ρο­συμ­μο­ρία ονό­μα­τι Carnabak ξά­φρι­σε σε διά­στη­μα δύο ετών 1 δι­σε­κα­τομ­μύ­ριο δο­λά­ρια(!) από 100 τρά­πε­ζες, χωρίς καμιά τους να τους πιά­σει στα πράσα.

Με τα προ­σω­πι­κά μας δε­δο­μέ­να σε «γυ­μνούς» υπο­λο­γι­στές και τα χρή­μα­τά μας σε «ορ­θά­νοι­χτες» τρά­πε­ζες, σε τι αιώνα οδεύ­ου­με;

Κα­τα­σκο­πεία στην «καρ­διά του κρεμ­μυ­διού»

Δεν περ­νά­ει μήνας – ή, μάλ­λον, εβδο­μά­δα… ίσως και μέρα – χωρίς να ανα­κύ­ψει κά­ποια τρα­ντα­χτή εί­δη­ση για πα­ρα­βί­α­ση ψη­φια­κών απορ­ρή­των. Αυτό όμως που εκτυ­λίσ­σε­ται από την πε­ρα­σμέ­νη Δευ­τέ­ρα είναι μια ει­δη­σε­ο­γρα­φία αντά­ξια του κα­λύ­τε­ρου σε­να­ρί­ου κα­τα­σκο­πεί­ας.

Το κακό είναι ότι δεν είναι μυ­θι­στο­ρία και δεν αφορά μόνον «κα­κούς», αλλά ίσως και τον οποιον­δή­πο­τε από μας.

Ενας πα­γκό­σμιος πό­λε­μος υπο­κλο­πής δε­δο­μέ­νων μαί­νε­ται στον πλα­νή­τη μας

Ας ξε­κι­νή­σου­με με το ποιος απο­κά­λυ­ψε τη φο­βε­ρή ιστο­ρία. Είναι μια πα­σί­γνω­στη διε­θνώς εται­ρεία προ­γραμ­μά­των ασφά­λειας υπο­λο­γι­στών, η Kaspersky Lab. Προ­βαί­νει τα­κτι­κά σε δια­λευ­κάν­σεις υπο­θέ­σε­ων πα­ρα­βια­στών (χάκερ) και θε­ω­ρεί­ται εξαι­ρε­τι­κά αξιό­πι­στη, ιδιαί­τε­ρα λόγω του ότι… δεν έχει συ­μπά­θειες στις κρα­τι­κές υπη­ρε­σί­ες των ΗΠΑ. Γιατί αυτό το τε­λευ­ταίο;

Επει­δή ο ιδρυ­τής και διευ­θύ­νων σύμ­βου­λός της, ονό­μα­τι Ευ­γέ­νιος Κα­σπέρ­σκι, είχε σπου­δά­σει κρυ­πτο­γρα­φία σε σχο­λείο της KGB και είχε ερ­γα­σθεί στην ανά­λο­γη υπη­ρε­σία του ρω­σι­κού στρα­τού. Ωστό­σο, όποτε η Kaspersky προ­βαί­νει σε απο­κα­λύ­ψεις, φρο­ντί­ζει να τις τεκ­μη­ριώ­νει με αδιά­σει­στα στοι­χεία, οπότε…

Στην πα­ρου­σί­α­ση της Δευ­τέ­ρας η Kaspersky ολο­κλή­ρω­σε κατ’ ου­σί­αν τη δια­λεύ­καν­ση μιας υπό­θε­σης που είχε ξε­κι­νή­σει να ψά­χνει από το 2012 (βλ. www.tovima.gr/science/article/?aid=462507).

Τότε είχε εντο­πί­σει ότι οι ιοί Flame και Stuxnet – που είχαν «χτυ­πή­σει» τις ιρα­νι­κές πυ­ρη­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις μέσω των συ­στη­μά­των αυ­το­μα­τι­σμού της Siemens – είχαν φτια­χτεί από τη συ­νέρ­γεια των ει­δι­κών της αμε­ρι­κα­νι­κής NSA και του ισ­ραη­λι­νού Σώ­μα­τος Κυ­βερ­νο­πο­λέ­μου.

Αλλά το πώς ακρι­βώς είχαν εξε­λι­χθεί αυτοί οι ιοί, με τι προ­γραμ­μα­τι­στι­κά ερ­γα­λεία και με ποιο «βε­λη­νε­κές», ήταν κάτι που μπό­ρε­σε να ξε­δια­λύ­νει μόλις πρό­σφα­τα.

Για να κα­τα­λά­βου­με τα όσα απο­κά­λυ­ψε, ας θυ­μη­θού­με το τι κάνει ο υπο­λο­γι­στής μας όταν ξε­κι­νά: πρώτα δια­βά­ζει τον «Δε­κά­λο­γο των εντο­λών» που λέ­γε­ται BIOS, αμέ­σως μετά ελέγ­χει τα υπο­συ­στή­μα­τά του δια­βά­ζο­ντας τα εν­δό­μυ­χα προ­γράμ­μα­τα λει­τουρ­γί­ας της κάθε συ­σκευ­ής (το λε­γό­με­νο firmware) και έπει­τα μπαί­νει στο γνω­στό μας λει­τουρ­γι­κό σύ­στη­μα και τις εφαρ­μο­γές που έχου­με εγκα­τα­στή­σει στον σκλη­ρό μας δίσκο.

Τα όποια «ψη­φια­κά αντι­βιο­τι­κά» χρη­σι­μο­ποιού­με για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση ιών περ­νούν από ψιλό κό­σκι­νο τα πάντα εκτός από το firmware των συ­σκευών, που είναι μυ­στι­κό του κα­τα­σκευα­στή της εκά­στο­τε συ­σκευ­ής. Ιδιαί­τε­ρα αυτή η μυ­στι­κό­τη­τα του firmware είναι επτα­σφρά­γι­στη στην πε­ρί­πτω­ση των σκλη­ρών δί­σκων που φι­λο­ξε­νούν τα δε­δο­μέ­να μας.

Πώς «αλώ­θη­κε» ο σκλη­ρός

Τι κάνει λοι­πόν ο καλός κα­τά­σκο­πος που θέλει να διεισ­δύ­σει στον υπο­λο­γι­στή του «εχθρού», αλλά εκεί­νος τον έχει «στε­γα­νο­ποι­ή­σει» απο­κό­βο­ντας κάθε επι­κοι­νω­νία του με το Δια­δί­κτυο;

Οπως ανα­κά­λυ­ψε πε­ρι­δε­ής η Kaspersky – και το επι­βε­βαί­ω­σε το Reuters με μαρ­τυ­ρία πρώην στε­λε­χών της NSA – η Υπη­ρε­σία Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας των ΗΠΑ φρο­ντί­ζει να απο­κτά τον μυ­στι­κό κω­δι­κό του firmware, ώστε οι ιοί που εμ­φυ­τεύ­ει να φω­λιά­ζουν στον σκλη­ρό δίσκο και να μην ξε­ρι­ζώ­νο­νται ποτέ.

Πώς απο­κτά αυ­τούς τους κω­δι­κούς; Πολύ απλά – όπως εξή­γη­σαν στο Reuters – στή­νουν μια πα­ραγ­γε­λία των συ­γκε­κρι­μέ­νων δί­σκων από το Πε­ντά­γω­νο και στέλ­νουν κά­ποιους «ει­δι­κούς» να τσε­κά­ρουν το ότι οι συ­γκε­κρι­μέ­νοι δί­σκοι είναι ασφα­λείς, ζη­τώ­ντας το πη­γαίο πρό­γραμ­μα του firmware. Δη­μιουρ­γούν ένα αντί­γρα­φο, στο οποίο μπο­λιά­ζουν τον επι­θυ­μη­τό ιό, και φρο­ντί­ζουν όποτε ο «εχθρός» πα­ραγ­γεί­λει κά­ποιον σκλη­ρό δίσκο να αλ­λά­ξουν το firmware προ­τού τον πα­ρα­λά­βει. Από εκεί και μετά ο υπο­λο­γι­στής του τούς ανή­κει.

Ο ιός του firmware είναι ικα­νός να μο­λύ­νει τον υπο­λο­γι­στή ξανά και ξανά, ακόμη κι αν σβή­σει κα­νείς «ορι­στι­κά» τα πε­ριε­χό­με­να του σκλη­ρού δί­σκου. «Είναι ικα­νός να ανα­σταί­νε­ται συ­νε­χώς» δή­λω­σε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο ρου­μά­νος επι­κε­φα­λής ερευ­νη­τής της Kaspersky, Κο­στίν Ράιου (Costin Raiu). Και συ­μπλή­ρω­σε: «Για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους σκλη­ρούς δί­σκους υπάρ­χουν λει­τουρ­γί­ες εγ­γρα­φής στο firmware, αλλά δεν υπάρ­χουν λει­τουρ­γί­ες ανά­γνω­σής του. Αυτό ση­μαί­νει ότι εί­μα­στε πρα­κτι­κά τυ­φλοί και δεν μπο­ρού­με να ανι­χνεύ­σου­με σκλη­ρούς δί­σκους που έχουν μο­λυν­θεί από τέ­τοιον ιό».

Στη δια­λεύ­καν­ση του προ­γραμ­μα­τι­στι­κού μη­χα­νι­σμού της ψη­φια­κής κα­τα­σκο­πεί­ας η Kaspersky έφτα­σε με αφορ­μή ακρι­βώς την αντι­πά­θεια προς αυτήν των υπη­ρε­σιών των ΗΠΑ: Ο κά­το­χος ενός μο­λυ­σμέ­νου υπο­λο­γι­στή από ερευ­νη­τι­κό ίδρυ­μα χώρας της Μέσης Ανα­το­λής κα­τέ­φυ­γε σε αυ­τούς για να βρει τι του είχαν φυ­τέ­ψει.

Ψά­χνο­ντας τον σκλη­ρό του δίσκο, οι ερευ­νη­τές της Kaspersky είδαν ότι τί­πο­τε δεν θύ­μι­ζε τους ιούς των πε­ρί­που 60 ομά­δων χάκερ που πα­ρα­κο­λου­θούν διε­θνώς, εκτός από τα ίχνη που είχε αφή­σει ο ιός Stuxnet. Αρ­χι­σαν να συλ­λέ­γουν με­θο­δι­κά κάθε πα­ρό­μοιο στοι­χείο, να κα­τα­γρά­φουν τη «χρο­νο­σφρα­γί­δα του» και να το συ­σχε­τί­ζουν με οτι­δή­πο­τε στο Δια­δί­κτυο.

Κα­τέ­λη­ξαν στο ότι η συ­γκε­κρι­μέ­νη οι­κο­γέ­νεια ιών – που την βά­φτι­σαν «Equation group» – είχε πι­θα­νό­τα­τα ξε­κι­νή­σει να στή­νε­ται το 1996 και πρω­το­εκ­δη­λώ­θη­κε το 2001, αλλά σί­γου­ρα άρ­χι­σε να δρα επι­θε­τι­κό­τε­ρα από το 2008 (τη χρο­νιά που ο Ομπά­μα έγινε πρό­ε­δρος των ΗΠΑ).

Οι χώρες που έγι­ναν στό­χοι των προ­γραμ­μά­των της ήταν πε­ρισ­σό­τε­ρες από 30, με­τα­ξύ των οποί­ων το Ιράν, η Ρωσία, η Συρία, το Αφ­γα­νι­στάν, το Κα­ζακ­στάν, το Πα­κι­στάν, η Κίνα, το Μάλι, η Υε­μέ­νη, η Αλ­γε­ρία, η Γαλ­λία, η Γερ­μα­νία, η Βρα­ζι­λία, η Ινδία και οι ίδιες οι ΗΠΑ, σε υπο­λο­γι­στές που ανή­καν κυ­ρί­ως σε κυ­βερ­νη­τι­κές και στρα­τιω­τι­κές υπη­ρε­σί­ες, πρε­σβεί­ες, τη­λε­πι­κοι­νω­νια­κούς φο­ρείς, ερευ­νη­τι­κά ιδρύ­μα­τα και ισλα­μι­κά ιε­ρο­δι­δα­σκα­λεία. Κατά τους υπο­λο­γι­σμούς τους ο ρυθ­μός των «χτυ­πη­μά­των» ήταν (και είναι) πε­ρί­που 2.000 υπο­λο­γι­στές τον μήνα.

O τρό­πος διείσ­δυ­σης των ιών της οι­κο­γέ­νειας Equation δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μόνο στην υπο­κα­τά­στα­ση του firmware των σκλη­ρών δί­σκων: μό­λυ­ναν CD και μνή­μες USB, εμ­φυ­τεύ­ο­νταν ως ει­κό­νες σε δια­δι­κτυα­κούς κόμ­βους και δια­χέ­ο­νταν δια­δι­κτυα­κά μέσω ενός προ­γράμ­μα­τος-ιού ονό­μα­τι Fanny.

Αυτό το τε­λευ­ταίο εκ­με­ταλ­λευό­ταν τα ίδια προ­γραμ­μα­τι­στι­κά λάθη που εκ­με­ταλ­λευό­ταν ο Stuxnet, πράγ­μα που επι­βε­βαί­ω­σε τις υπο­ψί­ες των ερευ­νη­τών. «Είναι πολύ πι­θα­νό», δή­λω­σε ο Ράιου, «να ήταν το Funny o ανι­χνευ­τής που εντό­πι­σε τους υπο­ψή­φιους στό­χους στο Ιράν για λο­γα­ρια­σμό του Stuxnet. Οι κα­τα­σκευα­στές αυτών των προ­γραμ­μα­τι­στι­κών ιών σί­γου­ρα σχε­τί­ζο­νται, αν δεν είναι η ίδια ακρι­βώς ομάδα».

«Πά­ντως», συ­μπλή­ρω­σε, «είναι σί­γου­ρα ό,τι πιο εξε­λιγ­μέ­νο έχου­με δει ως σή­με­ρα, με κρυ­πτο­γρα­φι­κές με­θό­δους πα­ρα­σάγ­γες μπρο­στά από όλους τους άλ­λους χάκερ». Η Kaspersky απέ­φυ­γε σκό­πι­μα να ξε­στο­μί­σει η ίδια το όνομα της NSA, έστω κι αν το έπρα­ξε έμ­με­σα με τη συ­σχέ­τι­ση Equation-Stuxnet. To έκανε το Reuters, με τις μαρ­τυ­ρί­ες δύο πρώην πρα­κτό­ρων.

Αλλά για όποιον έχει πα­ρα­κο­λου­θή­σει την υπό­θε­ση Snowden, τον δρά­στη τον έχει ήδη ονο­μα­τί­σει από τον Δε­κέμ­βριο 2013 το γερ­μα­νι­κό πε­ριο­δι­κό Der Spiegel, βάσει απόρ­ρη­των εγ­γρά­φων που του είχε διο­χε­τεύ­σει ο πρώην πρά­κτο­ρας της NSA, Edward Snowden: είναι το Γρα­φείο Επι­χει­ρή­σε­ων Ει­δι­κής Πρό­σβα­σης της NSA, TAO (Tailored Access Operations).

Ο τύπος των ήλων

Η κα­τη­γο­ρία είναι λοι­πόν στοι­χειο­θε­τη­μέ­νη και ο ένο­χος κα­τα­δεί­χθη­κε έμ­με­σα, άμεσα και επώ­νυ­μα. Τι είχε να πει ο ίδιος ο κα­τη­γο­ρού­με­νος; «Εί­μα­στε ενή­με­ροι για την πρό­σφα­τα δη­μο­σιευ­θεί­σα έκ­θε­ση. Δεν πρό­κει­ται να σχο­λιά­σου­με δη­μό­σια τυχόν ισχυ­ρι­σμούς που η έκ­θε­ση εγεί­ρει, ή να συ­ζη­τή­σου­με οποιεσ­δή­πο­τε λε­πτο­μέ­ρειες» ήταν η απά­ντη­ση εκ­προ­σώ­που της NSA στο αμε­ρι­κα­νι­κό πε­ριο­δι­κό The Inquirer.

Οπως κι αν ερ­μη­νεύ­σε­τε αυτή τη δή­λω­ση, το θέμα είναι πως οι με­τα­σει­σμι­κές δο­νή­σεις των απο­κα­λύ­ψε­ων γί­νο­νται ήδη αι­σθη­τές. «Αν αυτοί οι ισχυ­ρι­σμοί είναι αλη­θι­νοί», δή­λω­σε στο ίδιο πε­ριο­δι­κό ο Τζον Τσέι­μπερς, αφε­ντι­κό της κα­τα­σκευά­στριας τη­λε­πι­κοι­νω­νια­κών συ­στη­μά­των Cisco, «τέ­τοιου εί­δους ενέρ­γειες θα υπο­νο­μεύ­σουν την εμπι­στο­σύ­νη στον κλάδο μας και την ικα­νό­τη­τά του να πα­ρέ­χει προ­ϊ­ό­ντα διε­θνώς.

Πολύ απλά, δεν μπο­ρού­με να δου­λέ­ψου­με με τέ­τοιο κλίμα. Οι πε­λά­τες μας μάς εμπι­στεύ­ο­νται για το ότι θα τους πα­ρα­δώ­σου­με προ­ϊ­ό­ντα που πλη­ρούν τα υψη­λό­τε­ρα πρό­τυ­πα ακε­ραιό­τη­τας και ασφά­λειας».

Στο ίδιο μήκος κύ­μα­τος, ο σύμ­βου­λος του προ­έ­δρου των ΗΠΑ σε θέ­μα­τα τε­χνο­λο­γί­ας Πλη­ρο­φο­ριών και Επι­κοι­νω­νιών, Peter Swire, δή­λω­σε στο Reuters πως «η έκ­θε­ση της Kaspersky έδει­ξε ότι είναι ση­μα­ντι­κό για τη χώρα μας να εξε­τά­ζει τις πι­θα­νές επι­πτώ­σεις στο εμπό­ριο και τις δι­πλω­μα­τι­κές σχέ­σεις πριν απο­φα­σί­σει να αξιο­ποι­ή­σει για τη συ­γκέ­ντρω­ση πλη­ρο­φο­ριών τις γνώ­σεις της σχε­τι­κά με ρωγ­μές του λο­γι­σμι­κού».

Οι αντι­δρά­σεις αυτές έχουν να κά­νουν με την ανα­τρι­χί­λα του επι­χει­ρη­μα­τι­κού κό­σμου των ΗΠΑ ότι θα απο­κλει­στούν από πολ­λές αγο­ρές. Ηδη η Κίνα ζητεί για τα πλη­ρο­φο­ρι­κά συ­στή­μα­τα των τρα­πε­ζών της οι υπο­ψή­φιοι προ­μη­θευ­τές να της υπο­βά­λουν τον πη­γαίο κώ­δι­κα του firmware που τα συ­νο­δεύ­ει. Τι θα συμ­βεί αν η δυ­σπι­στία επε­κτα­θεί και αρ­χί­σουν όλοι να ζη­τούν τόσο «βα­θιές» τε­χνο­λο­γι­κές δια­σφα­λί­σεις;

Το σοκ των απο­κα­λύ­ψε­ων της Kaspersky περί κρα­τι­κής ψη­φια­κής κα­τα­σκο­πεί­ας δι­πλα­σιά­στη­κε την ίδια απο­φρά­δα ημέρα με την απο­κά­λυ­ψη – επί­σης από την ίδια εται­ρεία – για τον βαθμό ψη­φια­κής κα­τα­σκο­πεί­ας στον οποίο έχουν φθά­σει και οι ιδιώ­τες απα­τε­ώ­νες: Μια ομάδα ατό­μων από τη Ρωσία, την Ου­κρα­νία, την Κίνα και διά­φο­ρες χώρες της Ευ­ρώ­πης είχε ανα­πτύ­ξει ιούς πα­ρα­κο­λού­θη­σης των ενερ­γειών τρα­πε­ζι­κών υπαλ­λή­λων, ώστε αρ­γό­τε­ρα να προ­βαί­νουν σε τρα­πε­ζι­κές συ­ναλ­λα­γές «σαν κύ­ριοι».

Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να «αρ­μέ­ξουν» μέσα σε δυο χρό­νια ένα δι­σε­κα­τομ­μύ­ριο δο­λά­ρια από 100 τρά­πε­ζες και χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κούς ορ­γα­νι­σμούς στη Ρωσία, τις ΗΠΑ, τη Γερ­μα­νία, την Κίνα, την Ου­κρα­νία, τον Κα­να­δά, το Χονγκ Κονγκ, την Ταϊ­βάν, τη Ρου­μα­νία, τη Γαλ­λία, τη Νορ­βη­γία, την Ινδία, το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, την Πο­λω­νία, το Πα­κι­στάν, το Νεπάλ, το Μα­ρό­κο, την Ισλαν­δία, την Ιρ­λαν­δία, την Τσε­χία, την Ελ­βε­τία, τη Βρα­ζι­λία, τη Βουλ­γα­ρία και την Αυ­στρα­λία.

Το όλο κόλπο ξε­κί­νη­σε το 2013, με την εμ­φύ­τευ­ση του ιού ονό­μα­τι Carbanak σε υπο­λο­γι­στές ερ­γα­ζο­μέ­νων σε τρά­πε­ζα. Από εκεί οι απα­τε­ώ­νες ήταν σε θέση να διεισ­δύ­σουν στο εται­ρι­κό δί­κτυο της τρά­πε­ζας, να εντο­πί­σουν τους υπο­λο­γι­στές των δια­χει­ρι­στών του και να προ­χω­ρή­σουν σε πα­ρα­κο­λού­θη­ση μέσω video.

Αυτό τους επέ­τρε­πε να βλέ­πουν και να κα­τα­γρά­φουν ό,τι συ­νέ­βαι­νε στις οθό­νες του προ­σω­πι­κού που ασχο­λού­νταν με τα συ­στή­μα­τα με­τα­φο­ράς χρη­μά­των. Με αυτό τον τρόπο, οι απα­τε­ώ­νες μπο­ρού­σαν να μά­θουν μέχρι και την τε­λευ­ταία λε­πτο­μέ­ρεια για τις τρα­πε­ζι­κές δια­δι­κα­σί­ες και να μι­μη­θούν τις δρα­στη­ριό­τη­τες του προ­σω­πι­κού ώστε να με­τα­φέ­ρουν και να ρευ­στο­ποι­ή­σουν χρη­μα­τι­κά ποσά.

Για πα­ρά­δειγ­μα, αν ένας λο­γα­ρια­σμός είχε 1.000 δο­λά­ρια, οι απα­τε­ώ­νες άλ­λα­ζαν την αξία του σε 10.000 δο­λά­ρια και έπει­τα με­τέ­φε­ραν τα 9.000 σε δι­κούς τους λο­γα­ρια­σμούς.

Ο κά­το­χος του λο­γα­ρια­σμού δεν υπο­πτευό­ταν ότι υπήρ­χε κά­ποιο πρό­βλη­μα, γιατί το κε­φά­λαιο των 1.000 δο­λα­ρί­ων ήταν ακόμη εκεί. Επι­πλέ­ον, οι εγκλη­μα­τί­ες απο­κτού­σαν τον έλεγ­χο των ATM των τρα­πε­ζών και μέσω εντο­λών τα ρύθ­μι­ζαν ώστε να πλη­ρώ­νουν με­τρη­τά σε προ­κα­θο­ρι­σμέ­να χρο­νι­κά δια­στή­μα­τα. Οταν ερ­χό­ταν η στιγ­μή της «εθε­λο­ντι­κής πλη­ρω­μής», ένα από τα πα­λι­κά­ρια της συμ­μο­ρί­ας φρό­ντι­ζε να είναι δίπλα στο μη­χά­νη­μα για να ει­σπρά­ξει.

Η πρώτη «λη­στεία της οθό­νης»

«Οι λη­στεί­ες αυτές απο­τέ­λε­σαν έκ­πλη­ξη» δή­λω­σε ο αρ­μό­διος ερευ­νη­τής της Kaspersky, Σερ­γκέι Γκο­λο­βά­νοφ, «γιατί για τους απα­τε­ώ­νες δεν έπαι­ζε κα­νέ­να ρόλο τι λο­γι­σμι­κό χρη­σι­μο­ποιού­σαν οι τρά­πε­ζες.

Οπότε, ακόμη κι αν μια τρά­πε­ζα χρη­σι­μο­ποιεί ένα ει­δι­κά γραμ­μέ­νο γι’ αυτήν λο­γι­σμι­κό, δεν είναι ασφα­λής: Οι εγκλη­μα­τί­ες δεν χρειά­στη­κε καν να χα­κά­ρουν τις ηλε­κτρο­νι­κές υπη­ρε­σί­ες των τρα­πε­ζών. Μόλις απο­κτού­σαν πρό­σβα­ση στο δί­κτυο, μά­θαι­ναν πώς να κρύ­ψουν τις κα­κό­βου­λες δρά­σεις τους πίσω από νό­μι­μες ενέρ­γειες».

Το ακόμη πιο εκ­πλη­κτι­κό όμως μάλ­λον είναι το ότι η Kaspersky δια­λεύ­κα­νε μεν το μυ­στή­ριο για λο­γα­ρια­σμό της Interpol, αλλά οι «Ρο­μπέν των τρα­πε­ζών» πα­ρα­μέ­νουν άγνω­στοι ως πρό­σω­πα, ασύλ­λη­πτοι και συ­νε­χί­ζουν τη δράση τους!

Ο από­η­χος αυτών των δύο «απο­κριά­τι­κων απο­κα­λύ­ψε­ων» δεν μπο­ρεί παρά να είναι σκέ­ψεις – μαύ­ρες σκέ­ψεις. Διότι, πώς να εφη­συ­χά­σεις ότι η όποια NSA σε πα­ρα­κο­λου­θεί «για το καλό σου»;

Πώς να δε­χτείς ότι τα πάντα όσα γρά­φεις και κα­τα­χω­ρείς στον υπο­λο­γι­στή σου – ιδέες, σχό­λια, προ­σω­πι­κές από­ψεις και εμπει­ρί­ες, πνευ­μα­τι­κά έργα – είναι ανά πάσα στιγ­μή προ­σβά­σι­μα από αθέ­α­τους κα­τα­σκό­πους, που ποιος ξέρει για ποιον πραγ­μα­τι­κά δου­λεύ­ουν;

Κι έπει­τα, αν τα τσα­κά­λια όπου Γης μπο­ρούν και ξα­φρί­ζουν δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια από τους φύ­λα­κες των οι­κο­νο­μιών μας, τις τρά­πε­ζες, ποια δια­σφά­λι­ση έχει ο μι­σθός σου, η απο­τα­μί­ευ­σή σου, η ίδια η οι­κο­νο­μία ατό­μων και κρα­τών; Και όταν, πολύ σύ­ντο­μα, ο πλα­νή­της γε­μί­σει αι­σθη­τή­ρες και το Δια­δί­κτυο των Υπο­λο­γι­στών με­τα­βλη­θεί σε Δια­δί­κτυο των Πά­ντων, τι θα απο­μεί­νει πραγ­μα­τι­κά δικό σου, στον έλεγ­χό σου, μυ­στι­κό σου;

Το φάσμα της «τε­χνο­φο­βί­ας»

Η αγω­νία αυτή δεν είναι μόνο η αγω­νία ενός απλού πο­λί­τη. Την ίδια αγω­νία εξέ­φρα­σαν ακόμη και αυτοί οι ερευ­νη­τές της Kaspersky, όταν δη­μο­σί­ευ­σαν – στις 22 Ια­νουα­ρί­ου 2015 – τις προ­βλέ­ψεις τους για τον κόσμο μας εν έτει 2045.

Πλάι στη σι­γου­ριά τους για το ότι «τα ρο­μπότ θα βρί­σκο­νται πα­ντού γύρω μας», «τα σώ­μα­τά μας θα είναι γε­μά­τα αι­σθη­τή­ρες και να­νο­ρο­μπότ», «τα σπί­τια μας θα είναι υπε­ρέ­ξυ­πνα», «οι τρισ­διά­στα­τοι εκτυ­πω­τές θα πα­ρά­γουν τα πάντα, πάμ­φθη­να» και ότι «όλοι οι υπο­λο­γι­σμοί θα γί­νο­νται από το Ψη­φια­κό Νέφος» ή ότι «μια τε­χνη­τή υπερ­νοη­μο­σύ­νη θα μας φρο­ντί­ζει μέσω Δια­δι­κτύ­ου», προ­σέ­θε­σαν και τη γι­γα­ντω­μέ­νη τε­χνο­φο­βία. «Δεν θα είναι όλοι εν­θου­σια­σμέ­νοι από τον νέο, γεν­ναίο ρο­μπο­τι­κό κόσμο» έγρα­ψαν.

«Νέοι Λου­δί­τες πι­θα­νόν θα προ­κύ­ψουν για να αντι­τα­χθούν στην ανά­πτυ­ξη των έξυ­πνων σπι­τιών, τον αυ­το­μα­το­ποι­η­μέ­νο τρόπο ζωής και τα ρο­μπότ. Η αντί­θε­ση στις εξε­λί­ξεις της πλη­ρο­φο­ρι­κής θα τους κάνει να απορ­ρί­ψουν τη χρήση έξυ­πνων συ­στη­μά­των, συ­σκευών και ρο­μπότ και θα αρ­νη­θούν να έχουν την οποια­δή­πο­τε ψη­φια­κή ταυ­τό­τη­τα».

Χμμμ… εδώ που τα λέμε, όλο και πιο πολύ αρ­χί­ζου­με να πι­στεύ­ου­με τε­λευ­ταία ότι ο κα­τα­να­λω­τι­κός πο­λι­τι­σμός μας κάνει, θαρ­ρείς, τα πάντα για την επι­στρο­φή σε έναν θρη­σκό­λη­πτο με­σαί­ω­να. Μάλ­λον δεν είναι η «τε­χνη­τή υπερ­νοη­μο­σύ­νη» που μας λεί­πει, αλλά η αν­θρώ­πι­νη σύ­νε­ση και σοφία.

Μόνο τα Windows γί­νο­νται στό­χοι;

Κατά τα λε­γό­με­να της Kaspersky: «Ολο το κα­κό­βου­λο λο­γι­σμι­κό που έχου­με συλ­λέ­ξει μέχρι στιγ­μής έχει σχε­δια­στεί για να λει­τουρ­γεί με το λει­τουρ­γι­κό σύ­στη­μα Windows της Microsoft. Ωστό­σο, υπάρ­χουν εν­δεί­ξεις ότι υπάρ­χουν εκ­δό­σεις του και για συ­στή­μα­τα μη Windows.

Για πα­ρά­δειγ­μα, ένας από τους δια­δι­κτυα­κούς κόμ­βους επι­κοι­νω­νί­ας της ομά­δας Equation λαμ­βά­νει επί του πα­ρό­ντος δε­δο­μέ­να από μια με­γά­λη δε­ξα­με­νή θυ­μά­των του στην Κίνα, που φαί­νε­ται ότι είναι υπο­λο­γι­στές Apple με λει­τουρ­γι­κό σύ­στη­μα Mac OS X. Αυτό μας οδη­γεί στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι υπάρ­χει έκ­δο­ση για Mac.

Επι­πρό­σθε­τα, πα­ρα­τη­ρή­σα­με ότι ένα από τα κα­κό­βου­λα λο­γι­σμι­κά, σε μορφή PHP script, παίρ­νει ιδιαί­τε­ρες προ­φυ­λά­ξεις ώστε να “με­ταμ­φιέ­ζε­ται” σε τύπο αρ­χεί­ου HTML για iPhone. Το ότι ανα­κα­τευ­θύ­νει τους χρή­στες iPhone στον συ­νερ­γα­ζό­με­νο με την Equation δια­κο­μι­στή υπο­δη­λώ­νει την ικα­νό­τη­τα μό­λυν­σης και των iPhone».

Πώς δου­λεύ­ει η Equation

Στους ήδη γνω­στούς κα­τα­σκο­πευ­τι­κούς κυ­βερ­νοϊ­ούς Stuxnet, Flame και Gauss η έρευ­να της Kaspersky προ­σέ­θε­σε έξι ακόμη μέλη της οι­κο­γέ­νειας Equation: τον Funny, τον DoubleFantacy, τον TripleFantacy και τους EquationLaser, EquationDrug και GrayFish. O κα­θέ­νας τους επι­τε­λεί ξε­χω­ρι­στό ρόλο, αλλά εκεί­νος που εξέ­πλη­ξε με την πο­λυ­πλο­κό­τη­τά του τους ερευ­νη­τές ήταν ο GreyFish, που χει­ρί­ζε­ται την όλη «κο­πτορ­ρα­πτι­κή» των σκλη­ρών δί­σκων.

Οπως δια­βά­ζου­με στην ανα­φο­ρά τους (http://25zbkz3k00wn2tp5092n6di7b5k.wpengine.netdna-cdn.com/files/2015/02/Equation_group_questions_and_answers.pdf): «Οταν ξε­κι­νά ο υπο­λο­γι­στής, ο GrayFish επι­τε­λεί πει­ρα­τεία στους μη­χα­νι­σμούς φόρ­τω­σης του λει­τουρ­γι­κού συ­στή­μα­τος, φυ­τεύ­ο­ντας τον κώ­δι­κά του στο αρ­χείο εκ­κί­νη­σης (boot record). Αυτό του επι­τρέ­πει να ελέγ­χει κάθε στά­διο της εκ­κί­νη­σης των Windows.

Στην πράξη, μετά τη μό­λυν­ση, ο υπο­λο­γι­στής δεν τρέ­χει πια μόνος του: είναι ο GrayFish που τον τρέ­χει βήμα προς βήμα, κά­νο­ντας τις απα­ραί­τη­τες αλ­λα­γές στο φτερό. Μετά την εκ­κί­νη­ση των Windows, ο GrayFish ξε­κι­νά έναν μη­χα­νι­σμό απο­κρυ­πτο­γρά­φη­σης τεσ­σά­ρων ως πέντε στα­δί­ων, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λί­σει την εκτέ­λε­ση κώ­δι­κα στο πε­ρι­βάλ­λον των Windows.

Κάθε στά­διο απο­κω­δι­κο­ποιεί και εκτε­λεί το επό­με­νο και ολό­κλη­ρη η πλατ­φόρ­μα θα ξε­κι­νή­σει μόνο μετά την επι­τυ­χή εκτέ­λε­ση όλων των στα­δί­ων. Για να απο­θη­κεύ­σει τις κλεμ­μέ­νες πλη­ρο­φο­ρί­ες – όπως και τις δικές του βοη­θη­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες – ο GrayFish εφαρ­μό­ζει το δικό κρυ­πτο­γρα­φη­μέ­νο ει­κο­νι­κό σύ­στη­μα αρ­χεί­ων (VFS) στο εσω­τε­ρι­κό του μη­τρώ­ου των Windows.

Για να πα­ρα­κάμ­ψει τους μη­χα­νι­σμούς ασφα­λεί­ας του λει­τουρ­γι­κού συ­στή­μα­τος, εκ­με­ταλ­λεύ­ε­ται πολ­λούς νό­μι­μους οδη­γούς, όπως έναν από το πρό­γραμ­μα CloneCD.

Ο GrayFish απο­θη­κεύ­ει τα κλεμ­μέ­να δε­δο­μέ­να σε κρυ­πτο­γρα­φη­μέ­νη μορφή στο μη­τρώο κα­τα­χώ­ρι­σης (registry), τα απο­κρυ­πτο­γρα­φεί δυ­να­μι­κά και τα εκτε­λεί».

Οσο για τον κυ­βερ­νο­ϊό Funny, που δη­μιουρ­γή­θη­κε το 2008 με στόχο τη μέση Ανα­το­λή και χώρες της Ασίας, οι ερευ­νη­τές της Kaspersky γρά­φουν: «Ο κύ­ριος σκο­πός του Funny φαί­νε­ται ότι ήταν η χαρ­το­γρά­φη­ση των “στε­γα­νών” δι­κτύ­ων. Για τον σκοπό αυτόν χρη­σι­μο­ποιεί μια μο­να­δι­κή εντο­λή και μη­χα­νι­σμό ελέγ­χου που βα­σί­ζο­νται στη λει­τουρ­γία των USB.

Οταν μια μνήμη USB έχει μο­λυν­θεί, ο Funny δη­μιουρ­γεί έναν κρυφό απο­θη­κευ­τι­κό χώρο μέσα του. Επί­σης, αν απο­θη­κευ­τούν εντο­λές “επί­θε­σης στον υπο­λο­γι­στή” σε αυτόν τον χώρο, ο Funny τις ανα­γνω­ρί­ζει και τις εκτε­λεί.

Αν ο ιός μο­λύ­νει υπο­λο­γι­στή που δεν έχει σύν­δε­ση στο Δια­δί­κτυο, συλ­λέ­γει τις βα­σι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες του συ­στή­μα­τος (τον χάρτη της υπο­δο­μής του) και τις απο­θη­κεύ­ει στην κρυφή πε­ριο­χή.

Αρ­γό­τε­ρα, όταν το USB μπει σε υπο­λο­γι­στή συν­δε­δε­μέ­νο στο Δια­δί­κτυο, ο ιός φρο­ντί­ζει να συλ­λε­χθούν τα δε­δο­μέ­να από την κρυφή πε­ριο­χή και να απο­στα­λούν σε ει­δι­κούς δια­δι­κτυα­κούς κόμ­βους που ελέγ­χο­νται από την Equation group».

Οσον αφορά τους τύ­πους και τις μάρ­κες σκλη­ρών δί­σκων που έχει δια­βρώ­σει μέχρι στιγ­μής η Equation είναι μια λίστα που πρα­κτι­κά τους πε­ρι­λαμ­βά­νει όλους: WDC WD, ST, Maxtor STM, SEAGATE ST, SAMSUNG, IC, IBM, Hitachi, HTS, HTE, HDS, HDT, ExcelStor, C300, M4, OCZ, OWC, Corsair, Mushkin, TOSHIBA M. Η διείσ­δυ­ση γί­νε­ται μέσω εντο­λών ΑΤΑ του firmware.

Το ΒΗΜΑ