Πατριαρχική Απόδειξις επί τοις Χριστουγέννοις 2023

Τι­μιώ­τα­τοι ἐν Χρι­στῷ ἀδελ­φοί Ἱε­ράρ­χαι καί πε­φι­λη­μέ­να τέκνα,

Ἄνω­θεν εὐδο­κίᾳ ἑορ­τά­ζο­μεν καί ἐφέ­τος ἐν ψαλ­μο­ῖς καί ὕμνοις καί ᾠδαῖς πνευ­μα­τι­κα­ῖς τήν κατά σάρκα Γέν­νη­σιν τοῦ προ­αιω­νί­ου Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ, τήν φα­νέ­ρω­σιν δη­λο­νό­τι τοῦ μυ­στη­ρί­ου τοῦ Θεοῦ καί τοῦ ἀν­θρώ­που. Κατά τόν Ἅγιον Νι­κό­λα­ον Κα­βά­σι­λαν, τά τε­λού­με­να εἰς τήν Θείαν Λει­τουρ­γί­αν εἶναι «τῆς ἐναν­θρω-πή­σε­ως τοῦ Κυ­ρί­ου μυ­στα­γω­γία», τό δέ ἐν τοῖς προ­οι­μί­οις αὐτῆς δο­ξο­λο­γι­κόν «Εὐλο­γη­μέ­νη ἡ Βα­σι­λεία τοῦ Πα­τρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύ­μα­τος» μαρ­τυ­ρεῖ «ὅτι διά τῆς ἐναν­θρω­πή­σε­ως τοῦ Κυ­ρί­ου πρῶτον ἐμάν­θα­νον οἱ ἄν­θρω­ποι ὡς εἴη τρία πρό­σω­πα ὁ Θεός» [1]. Ὁ ἱερός πατήρ δια­κη­ρύτ­τει ὅτι ὁ Κύ­ριος καί  Σωτήρ ἡμῶν Ἰη­σο­ῦς Χρι­στός «τόν ἀλη­θι­νόν ἄν­θρω­πον καί τέ­λειον καί τρό­πων καί ζωῆς καί τῶν ἄλλων ἕνεκα πά­ντων πρῶτος καί μόνος ἔδει­ξεν» [2].

Ἡ πρό­σλη­ψις τῆς ἀν­θρω­πί­νης φύ­σε­ως ἐν τῷ προ­σώ­πῳ τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ καί ἡ διά­νοι­ξις τῆς ὁδοῦ τῆς κατά χάριν θε­ώ­σε­ως εἰς τόν ἄν­θρω­πον προσ­δί­δουν εἰς αὐτόν ἀνυ­πέρ­βλη­τον ἀξίαν. Ἡ λήθη αὐτῆς τῆς ἀλη­θεί­ας ὁδη­γεῖ εἰς μεί­ω­σιν τοῦ σε­βα­σμοῦ πρός τό ἀν­θρώ­πι­νον πρό­σω­πον. Ἡ ἄρ­νη­σις τοῦ ὑψη­λοῦ προ­ο­ρι­σμοῦ τοῦ ἀν­θρώ­που ὄχι μόνον δέν τόν ἀπε­λευ­θε­ρώ­νει, ἀλλά ὁδη­γεῖ εἰς ποι­κί­λας συρ­ρι­κνώ­σεις καί δι­χα­σμούς. Ἄνευ συ­νει­δή­σε­ως τῆς θείας προ­ε­λεύ­σε­ώς του καί τῆς ἐλ­πί­δος τῆς αἰω­νιό­τη­τος, ὁ ἄν­θρω­πος δυ­σκο­λεύ­ε­ται νά πα­ρα­μεί­νῃ ἀν­θρώ­πι­νος, ἀδυ­να­τεῖ νά δια­χει­ρι­σθῇ τάς ἀντι­φά­σεις τῆς «ἀν­θρω­πί­νης κα­τα­στά­σε­ως».

Ἡ χρι­στια­νι­κή κα­τα­νό­η­σις τῆς ἀν­θρω­πί­νης ὑπάρ­ξε­ως προ­σφέ­ρει λύσιν τῶν προ­βλη­μά­των, τά ὁποῖα δη­μιουρ­γο­ῦν ἡ βία, ὁ πό­λε­μος καί ἡ ἀδι­κία εἰς τόν κό­σμον μας. Ὁ σε­βα­σμός τοῦ ἀν­θρω­πί­νου προ­σώ­που, ἡ εἰρή­νη καί ἡ δι­καιο­σύ­νη εἶναι δῶρον τοῦ Θεοῦ, ἡ ἐγκα­θί­δρυ­σις ὅμως τῆς κο­μι­σθεί­σης ὑπό τοῦ Χρι­στοῦ εἰρή­νης ἀπαι­τεῖ συμ­με­το­χήν καί συ­νερ­γί­αν τῶν ἀν­θρώ­πων. Ἡ χρι­στια­νι­κή το­πο­θέ­τη­σις εἰς τό θέμα τοῦ ἀγῶνος διά τήν εἰρή­νην συ­γκρο­τε­ῖται διά τῶν λόγων τοῦ Σω­τῆρος Χρι­στοῦ, ὁ ὁπο­ῖος εὐαγ­γε­λί­ζε­ται τήν εἰρή­νην, χαι­ρε­τᾷ μέ τό «Εἰρή­νη ὑμῖν» καί πα­ρο­τρύ­νει τούς ἀν­θρώ­πους νά ἀγα­πο­ῦν τούς ἐχθρούς των [3]. Ἡ ἐν Χρι­στῷ ἀπο­κά­λυ­ψις χα­ρα­κτη-ρί­ζε­ται ὡς «εὐαγ­γέ­λιον τῆς εἰρή­νης» [4]. Αὐτό ση­μαί­νει ὅτι δι᾿ ἡμᾶς τούς Χρι­στια­νούς, ἡ ὁδός πρός τήν εἰρή­νην εἶναι ἡ εἰρή­νη, ὅτι ἡ μή βία, ὁ διά­λο­γος, ἡ ἀγάπη, ἡ συγ­χώ­ρη­σις καί ἡ κα­ταλ­λα­γή ἔχουν προ­τε­ραιό­τη­τα ἀπέ­να­ντι εἰς ἄλλας μορ­φάς ἐπι­λύ­σε­ως δια­φο­ρῶν. Μέ σα­φή­νειαν πε­ρι­γρά­φε­ται η θε­ο­λο­γία τῆς εἰρή­νης εἰς τό κεί­με­νον τοῦ Οἰκου­με­νι­κοῦ Πα­τριαρ­χεί­ου «”Ὑπέρ τῆς τοῦ κό­σμου ζωῆς”. Τό κοι­νω­νι­κό ἦθος τῆς Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σί­ας» (2020): «Τί­πο­τε δέν ἀντι­τί­θε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο στό θέ­λη­μα τοῦ Θεοῦ γιά τά πλά­σμα­τά Του πού ἔχουν δη­μιουρ­γη­θεῖ κατ᾿ εἰκό­να καί κα­θ᾽ὁμοί­ω­σή Του, ἀπό τή βία πού ἀσκε­ῖται ἐνα­ντί­ον τοῦ πλη­σί­ον… Μπο­ρο­ῦμε ὀρθά νά ἰσχυ­ρι­στο­ῦμε ὅτι ἡ βία ἀπο­τε­λεῖ τήν κατ᾿ ἐξο­χήν ἁμαρ­τία. Πρό­κει­ται γιά τήν τέ­λεια ἀντί­θε­ση με­τα­ξύ τῆς κτι­στῆς μας φύσης καί τῆς ὑπερ­φυ­σι­κῆς μας κλή­σης πρός ἀνα­ζή­τη­ση τῆς ἀγα­πη­τι­κῆς ἕνω­σης μέ τόν Θεό καί τόν πλη­σί­ον μας… Ἡ εἰρή­νη ἀπο­τε­λεῖ μία πραγ­μα­τι­κή ἀπο­κά­λυ­ψη τῆς βα­θύ­τε­ρης πραγ­μα­τι­κό­τη­τας τῆς δη­μιουρ-γίας σύμ­φω­να πρός τό θέ­λη­μα τοῦ Θεοῦ, καί τῆς μορ­φῆς ὅπως τήν σχε­δί­α­σε Ἐκε­ῖνος κατά τίς αἰώ­νιες βου­λές Του»[5].

Ἡ εἰρή­νη δέν εἶναι δε­δο­μέ­νη καί αὐτο­νό­η­τος, ἀλλά χρέος, κα­τόρ­θω­μα, διαρ­κής μέ­ρι­μνα καί ἀδιά­κο­πος ἀγών διά τήν δια­τή­ρη­σίν της. Δέν ὑπάρ­χουν αὐτο­μα­τι­σμοί καί μό­νι­μοι συ­ντα­γαί. Ἀπέ­να­ντι εἰς τάς ἑκά­στο­τε ἀπει­λάς τῆς εἰρή­νης ἀπαι­τε­ῖται ἐγρή­γορ­σις, βού­λη­σις διά λύσιν τῶν προ­βλη­μά­των διά μέσου τοῦ δια­λό­γου. Οἱ με­γά­λοι ἥρωες τῆς πο­λι­τι­κῆς εἶναι οἱ ἀγω­νι­σταί τῆς εἰρή­νης. Ἡμεῖς συ­νε­χί­ζο­μεν νά το­νί­ζω­μεν τόν εἰρη­νο­ποι­η­τι­κόν ρόλον τῶν θρη­σκει­ῶν, εἰς μίαν ἐπο­χήν κατά τήν ὁποί­αν ἀσκε­ῖται κρι­τι­κή εἰς τάς θρη­σκεί­ας, ἐπει­δή, ἀντί νά ἀνα­δει­κνύ­ω­νται δυ­νά­μεις εἰρἠνης, ἀλ­λη­λεγ­γύ­ης καί κα­ταλ­λα­γῆς, τρο­φο­δο­το­ῦν τόν φα­να­τι­σμόν καί τήν βίαν «ἐν ὀνό­μα­τι τοῦ Θεοῦ: Πρό­κει­ται περί ἀλ­λο­τριώ­σε­ως τῆς θρη­σκευ­τι­κῆς πί­στε­ως καί ὄχι περί συμ­φυο­ῦς μέ αὐτήν φαι­νο­μέ­νου. Ἡ γνη­σία πί­στις εἰς τόν Θεόν εἶναι ὁ αὐστη­ρό­τε­ρος κρι­τής τοῦ θρη­σκευ­τι­κοῦ φα­να­τι­σμοῦ. Αἱ θρη­σκε­ῖαι εἶναι οἱ φυ­σι­κοί σύμ­μα­χοι ὅλων τῶν ἀν­θρώ­πων, οἱ ὁπο­ῖοι ἀγω­νί­ζο­νται διά τήν εἰρή­νην, τήν δι­καιο­σύ­νην καί τήν προ­στα­σί­αν τῆς κτί­σε­ως ἀπό τήν ἀν­θρω­πο­γε­νῆ κα­τα­στρο­φήν.

Ἡ ἀν­θρω­πό­της τιμᾷ ἐφέ­τος τήν 75ην ἐπέ­τειον τῆς Οἰκου­με­νι­κῆς Δια­κη­ρύ­ξε­ως τῶν δι­καιω­μά­των τοῦ ἀν­θρώ­που (10 Δε­κεμ­βρί­ου 1948), ἡ ὁποία ἀπο­τε­λεῖ σύ­νο­ψιν τῶν θε­με­λιω­δῶν ἀν­θρω­πι­στι­κῶν ἰδε­ω­δῶν καί ἀξιῶν, «τό κοι­νόν ἰδα­νι­κόν, εἰς τό ὁπο­ῖον πρέ­πει νά κα­τα­τεί­νουν ὅλοι οἱ λαοί καί ὅλα τά ἔθνη». Τά δι­καιώ­μα­τα τοῦ ἀν­θρώ­που, κε­ντρι­κόν ση­με­ῖον ἀνα­φο­ρᾶς τῶν ὁποί­ων εἶναι ἡ προ­στα­σία τῆς ἀν­θρω­πί­νης ἀξιο­πρε­πεί­ας καί τῶν ἀτο­μι­κῶν, κοι­νω­νι­κῶν, πο­λι­τι­σμι­κῶν, οἰκο­νο­μι­κῶν καί περι-βαλ­λο­ντι­κῶν ὅρων της, κα­τα­νο­ο­ῦνται εἰς τήν ἀρ­χι­κήν δυ­να­μι­κήν των, ἐάν ἀνα­γνω­ρι­σθο­ῦν ὡς θε­μέ­λιον καί κρι­τή­ριον τῆς πα­γκο­σμί­ου εἰρή­νης, τήν ὁποί­αν συν­δέ­ουν μέ τήν ἐλευ­θε­ρί­αν καί τήν δι­καιο­σύ­νην. Ἐν τῇ ἐν­νοίᾳ ταύτῃ, τό μέλ­λον τῶν δι­καιω­μά­των τοῦ ἀν­θρώ­που καί τῆς εἰρή­νης συν­δέ­ε­ται καί μέ τήν συμ­βο­λήν τῶν θρη­σκει­ῶν εἰς τήν ὑπό­θε­σιν τοῦ σε­βα­σμοῦ καί τῆς πραγ­μα­τώ­σε­ώς των.

Μέ τοιαύ­τας σκέ­ψεις καί ἑόρ­τια αἰσθή­μα­τα, ἐν πλή­ρει βε­βαιό­τη­τι ὅτι ἡ ζωή τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας καθ᾿ ἑαυ­τήν ἀπο­τε­λεῖ ἀντί­στα­σιν εἰς τόν ἀπαν­θρω­πι­σμόν, ἀπό ὅπου καί ἄν αὐτός προ­έρ­χε­ται, κα­λο­ῦντες πά­ντας ὑμᾶς εἰς τόν καλόν ἀγῶνα τῆς οἰκο­δο­μῆς ἑνός πο­λι­τι­σμοῦ εἰρή­νης καί κα­ταλ­λα­γῆς, εἰς τόν ὁπο­ῖον ὁ ἄν­θρω­πος θά βλέπῃ εἰς τό πρό­σω­πον τοῦ συ­ναν­θρώ­που του τόν ἀδελ­φόν καί τόν φίλον καί ὄχι τόν ἐπί­βου­λον καί τόν ἐχθρόν, καί ὑπεν­θυ­μί­ζο­ντες εἰς ὑμᾶς πά­ντας, ἀδελ­φοί καί τέκνα, ὅτι τά Χρι­στού­γεν­να εἶναι και­ρός αὐτο­γνω­σί­ας καί εὐχα­ρι­στί­ας, ἀπο­κα­λύ­ψε­ως τῆς δια­φο­ρᾶς με­τα­ξύ Θε­αν­θρώ­που καί «ἀν­θρω­πο­θε­οῦ», συ­νει­δη­το­ποι­ή­σε­ως τοῦ «μεγά-λου θαύ­μα­τος» τῆς ἐν Χρι­στῷ ἐλευ­θε­ρί­ας καί τῆς ἰά­σε­ως τοῦ «με­γά­λου τραύ­μα­τος» τῆς ἀλ­λο­τριώ­σε­ως ἀπό τόν Θεόν, κλί­νο­μεν εὐλα­βῶς τό γόνυ ἐνώ­πιον τῆς κρα­τού­σης ἐν ταῖς ἀγκά­λαις αὐτῆς τόν σαρ­κω­θέ­ντα Λόγον Θε­ο­μή­το­ρος Μα­ριάμ, με­τα­φέ­ρο­ντες δέ πρός ὑμᾶς τήν εὐλο­γί­αν τῆς Μη­τρός Ἁγίας τοῦ Χρι­στοῦ Με­γά­λης Ἐκ­κλη­σί­ας, εὐχό­με­θα αἴσιον, ὑγι­η­ρόν, εὔκαρ­πον, εἰρη­νι­κόν καί εὐφρό­συ­νον τόν ἐπερ­χό­με­νον νέον ἐνιαυ­τόν τῆς χρη­στό­τη­τος τοῦ Κυ­ρί­ου.

Χρι­στού­γεν­να ‚βκγ’

† Ὁ Κων­στα­ντι­νου­πό­λε­ως ΒΑΡ­ΘΟ­ΛΟ­ΜΑΙΟΣ

διά­πυ­ρος πρός Θεόν εὐχέ­της πά­ντων ὑμῶν