Ο νέος ρόλος της Αθήνας και η τουρκική προκλητικότητα

Η Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειος, τα σχέ­δια της Αθή­νας για επέ­κτα­ση της αι­για­λί­τι­δας ζώνης της το ερ­χό­με­νο χρο­νι­κό διά­στη­μα και η ενί­σχυ­ση της τρι­με­ρούς συ­νερ­γα­σί­ας ανά­με­σα σε Ελ­λά­δα, Ισ­ρα­ήλ και Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία, με τη νο­μι­μο­ποι­η­τι­κή πα­ρου­σία των ΗΠΑ, απο­τε­λούν εν συ­ντο­μία τους βα­σι­κούς λό­γους του ασυ­νή­θι­στα έντο­νου μπα­ράζ πα­ρα­βιά­σε­ων και τουρ­κι­κών πα­ρε­νο­χλή­σε­ων στο Αι­γαίο όλη την προη­γού­με­νη εβδο­μά­δα. Η τουρ­κι­κή «νευ­ρι­κό­τη­τα» ήταν υπο­λο­γι­σμέ­νη και στο­χευ­μέ­νη. Ξε­κί­νη­σε τη Δευ­τέ­ρα, αμέ­σως μετά τη συ­νέ­ντευ­ξη του βοη­θού υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ Γουές Μί­τσελ στην «Κ», όπου πρα­κτι­κά πε­ριέ­γρα­ψε την Τουρ­κία ως μειο­ψη­φία του ενός ως προς τις θέ­σεις της για την κυ­πρια­κή απο­κλει­στι­κή οι­κο­νο­μι­κή ζώνη (ΑΟΖ), και ολο­κλη­ρώ­θη­κε την Πέμ­πτη, μία ημέρα μετά τις δη­λώ­σεις του αρ­χη­γού ΓΕΕΘΑ Ευάγ­γε­λου Απο­στο­λά­κη για την απα­ρα­βί­α­στη κόκ­κι­νη γραμ­μή της Ελ­λά­δας ένα­ντι της Τουρ­κί­ας.

Επι­πλέ­ον, δεν θα πρέ­πει να υπο­βαθ­μί­ζε­ται η αξία των ανα­φο­ρών που έγι­ναν από τον εκτε­λε­στι­κό αντι­πρό­ε­δρο της Exxon/Mobil για τη δυ­να­μι­κή των οι­κο­πέ­δων που βρί­σκο­νται στα δυ­τι­κά και στα νο­τιο­δυ­τι­κά της Κρή­της. Ενας από τους βα­σι­κούς λό­γους που η Τουρ­κία έχει με­τα­βά­λει τη θέση της ως προς το εύρος του «casus belli», πε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας την Κρήτη, είναι ακρι­βώς η απο­τρο­πή με­τα­τρο­πής ακόμη μιας χώρας στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο σε εξα­γω­γέα ενέρ­γειας.

Η πα­ραί­τη­ση Μάτις

Για την Αθήνα οι αμέ­σως προη­γού­με­νες ημέ­ρες έκρυ­βαν μια έκ­πλη­ξη και μια ψυ­χρο­λου­σία. Την αρ­χι­κή αι­σιο­δο­ξία για τις δη­λώ­σεις του κ. Μί­τσελ για την Κύπρο δια­δέ­χθη­κε ο σκε­πτι­κι­σμός για την από­φα­ση του προ­έ­δρου των ΗΠΑ Ντό­ναλντ Τραμπ να ανα­κοι­νώ­σει την απο­χώ­ρη­ση των αμε­ρι­κα­νι­κών στρα­τευ­μά­των από τη βο­ρειο­α­να­το­λι­κή Συρία. Η προ­α­ναγ­γε­λία της πα­ραί­τη­σης του υπουρ­γού Αμυ­νας Τζέιμς Μάτις έχει εν πολ­λοίς πα­ρά­πλευ­ρη απώ­λεια τη διετή προ­σπά­θεια που είχε γίνει από την Αθήνα ώστε να κα­τα­στούν κα­τα­νοη­τές ορι­σμέ­νες ση­μα­ντι­κές ελ­λη­νι­κές θέ­σεις. Ευ­λό­γως, η Αθήνα ανα­μέ­νει με εν­δια­φέ­ρον την ανα­κοί­νω­ση του αντι­κα­τα­στά­τη του κ. Μάτις από τον πρό­ε­δρο των ΗΠΑ τις επό­με­νες ημέ­ρες.

Σε αυτό το ρευ­στό πε­ρι­βάλ­λον, στην Αθήνα υπάρ­χει έντο­νη ανη­συ­χία καθώς ορι­σμέ­να στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι Τούρ­κοι χρη­σι­μο­ποιούν δίχως φειδώ ορι­σμέ­να κλα­σι­κά ερ­γα­λεία αμ­φι­σβή­τη­σης της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας. Στους πρώ­τους 11 μήνες του 2018 κα­τα­γρά­φη­καν συ­νο­λι­κά 29 υπερ­πτή­σεις, ενώ μόνο στις δύο ημέ­ρες του μπα­ράζ πα­ρα­βιά­σε­ων (17/12 και 20/12) έγι­ναν 14, μά­λι­στα πάνω από κα­τοι­κη­μέ­να νησιά (Κα­στελ­λό­ρι­ζο και Οι­νούσ­σες).

Ωστό­σο, εκεί­νο που ανη­συ­χεί ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο όσους αντι­λαμ­βά­νο­νται τη γε­νι­κό­τε­ρη ατμό­σφαι­ρα στη γει­το­νι­κή χώρα είναι το έντο­νο κλίμα εσω­τε­ρι­κού δι­χα­σμού σε πολλά επί­πε­δα. Ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κί­ας Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν προ­φα­νώς και πα­ρα­μέ­νει ένας αδιαμ­φι­σβή­τη­τος ηγέ­της, ενώ τα κόμ­μα­τα της αντι­πο­λί­τευ­σης εξα­κο­λου­θούν να μην μπο­ρούν να βρουν ένα αφή­γη­μα ενα­ντί­ον του. Ελ­λεί­ψει άλλων επι­χει­ρη­μά­των χρη­σι­μο­ποιούν μια παλιά κε­μα­λι­κή συ­ντα­γή περί έλ­λει­ψης αρ­κε­τής «εθνι­κής» ορμής, η οποία και αυτή δεν στέ­κει για πολύ, όπως φαί­νε­ται από τις εξαι­ρε­τι­κά επι­θε­τι­κές δη­λώ­σεις των υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου και Αμυ­νας Χου­λου­σί Ακάρ.

Το είδος του δι­χα­σμού που ανη­συ­χεί την Αθήνα είναι λι­γό­τε­ρο ορατό αλλά πολύ πιο επι­κίν­δυ­νο. Η πα­ρέ­λευ­ση σχε­δόν δυό­μι­σι ετών από την από­πει­ρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος κατά του κ. Ερ­ντο­γάν και η επι­κρά­τη­σή του σε δη­μο­ψή­φι­σμα και εθνι­κές εκλο­γές δεν έχουν μειώ­σει τις απη­νείς διώ­ξεις ενα­ντί­ον των αντι­φρο­νού­ντων. Εντός των τουρ­κι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων (ΤΕΔ) οι αξιω­μα­τι­κοί κα­λού­νται να αντα­πο­κρι­θούν σε εντο­λές οι οποί­ες ορι­σμέ­νες φορές είναι έγκυ­ρες, κά­ποιες άλλες είναι απλά «δο­λώ­μα­τα» για να ξε­σκε­πά­σουν πι­θα­νές ομά­δες που εν­δε­χο­μέ­νως εξα­κο­λου­θούν να κρύ­βο­νται στο στρά­τευ­μα. Για όσους πα­ρα­κο­λου­θούν εκ του σύ­νεγ­γυς την κα­τά­στα­ση στην Τουρ­κία, αυτά τα ση­μά­δια είναι σο­βα­ρά.

Ωστό­σο δεν πρέ­πει να απο­προ­σα­να­το­λί­ζουν από τη γε­νι­κό­τε­ρη ει­κό­να. Ο κ. Ερ­ντο­γάν εμ­φα­νί­ζε­ται να κερ­δί­ζει νίκες, όπως η πρό­σφα­τη απο­χώ­ρη­ση των αμε­ρι­κα­νι­κών στρα­τευ­μά­των από τη Συρία.

Στην Αθήνα, πά­ντως, υπάρ­χει ικα­νο­ποί­η­ση για τη στα­δια­κή καρ­πο­φό­ρη­ση ορι­σμέ­νων υπερ­κομ­μα­τι­κών στρα­τη­γι­κών που έχουν ακο­λου­θη­θεί τα τε­λευ­ταία 8 έως 10 χρό­νια και, κυ­ρί­ως, την εν­δυ­νά­μω­ση των σχέ­σε­ων με τις ΗΠΑ και το Ισ­ρα­ήλ. Πα­ράλ­λη­λα, γί­νο­νται προ­σπά­θειες για δη­μιουρ­γία των κα­τάλ­λη­λων συν­θη­κών εμ­βά­θυν­σης των σχέ­σε­ων με χώρες της Ε.Ε. και, κυ­ρί­ως, με τη Γαλ­λία, η οποία δια­τη­ρεί συμ­φέ­ρο­ντα στην πε­ριο­χή.

Τρο­χο­πέ­δη σε αυτή την κα­τεύ­θυν­ση απο­τε­λεί η πο­λι­τι­κή πε­ρι­δί­νη­ση στην οποία έχει εγκλω­βι­στεί στο εσω­τε­ρι­κό ο πρό­ε­δρος της Γαλ­λι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας Εμα­νου­έλ Μα­κρόν, αλλά και οι επερ­χό­με­νες ευ­ρω­ε­κλο­γές οι οποί­ες έχουν πα­ρα­λύ­σει τις κυ­βερ­νή­σεις των ση­μα­ντι­κό­τε­ρων κρα­τών της Ε.Ε., ει­δι­κά για ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν την Ελ­λά­δα, μια χώρα που, λόγω της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, βρι­σκό­ταν στο επί­κε­ντρο του εν­δια­φέ­ρο­ντος για οκτώ συ­να­πτά έτη. Το γαλ­λι­κό εν­δια­φέ­ρον πε­ρι­λαμ­βά­νει την κυ­πρια­κή ΑΟΖ, όπου η Total δρα­στη­ριο­ποιεί­ται έντο­να, αλλά και την Αί­γυ­πτο. Μια σε­κάνς, συ­νερ­γα­σί­ας της Γαλ­λί­ας με την τρι­με­ρή Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Αι­γύ­πτου, ανά­λο­γη με αυτή της συμ­με­το­χής των ΗΠΑ σε εκεί­νη με το Ισ­ρα­ήλ, δεν πρέ­πει να απο­κλεί­ε­ται εν ευ­θέ­τω χρόνω.

Η τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία

Ο ρόλος που θα πρέ­πει να δια­δρα­μα­τί­σει η Αθήνα στην πε­ριο­χή εκ των πραγ­μά­των δη­μιουρ­γεί ορι­σμέ­νες πρα­κτι­κές ανά­γκες που δεν είναι πάντα σαφές πότε και αν μπο­ρούν να ικα­νο­ποι­η­θούν. Πέρα από τον νέο ρόλο της Αθή­νας, η ανά­γκη ανα­νέ­ω­σης του οπλο­στα­σί­ου προ­κύ­πτει και από τη διαρ­κώς διευ­ρυ­νό­με­νη «ψα­λί­δα» στην ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων με την Τουρ­κία. Ακόμη και αν σκά­σει η «φού­σκα» της τουρ­κι­κής οι­κο­νο­μί­ας, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι τα αμυ­ντι­κά προ­γράμ­μα­τα που βρί­σκο­νται σε εξέ­λι­ξη θα εξα­κο­λου­θή­σουν να υλο­ποιού­νται για τα επό­με­να τρία έως πέντε χρό­νια.

Για την Ελ­λά­δα τα πράγ­μα­τα είναι πολύ δια­φο­ρε­τι­κά. Πριν από λίγες ημέ­ρες ανα­κοι­νώ­θη­κε η έναρ­ξη του προ­γράμ­μα­τος ανα­βάθ­μι­σης των 84 F-16 της Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας στην έκ­δο­ση «Viper». Το πρό­γραμ­μα θα κο­στί­σει 996 εκατ. δο­λά­ρια στην Αθήνα, ενώ 448 πα­ρα­χω­ρού­νται δια­κρα­τι­κά ως FMS. Το πρώτο ανα­βαθ­μι­σμέ­νο F-16 ανα­μέ­νε­ται πριν από το τέλος του 2019 και το πρό­γραμ­μα θα πρέ­πει να ολο­κλη­ρω­θεί έως τις 30 Ιου­νί­ου 2027. Η Αθήνα ανα­ζη­τεί και άλλες απο­δε­σμεύ­σεις από τις ΗΠΑ, τύπου FMS, κατά κύριο λόγο για το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό (Π.Ν.). Κυ­ρί­ως για το σύ­στη­μα αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών πυ­ραύ­λων επι­φα­νεί­ας αέρος, που φέ­ρουν δύο με­τα­χει­ρι­σμέ­νες φρε­γά­τες τύπου Oliver Hazard Perry του αυ­στρα­λια­νού βα­σι­λι­κού ναυ­τι­κού, για τις οποί­ες, όπως απο­κά­λυ­ψε πριν από δύο εβδο­μά­δες η «Κ», εν­δια­φέ­ρε­ται ενερ­γά η Αθήνα. Είναι σαφές ότι μια τέ­τοια επι­λο­γή θα συ­νι­στού­σε λύση ανά­γκης, καθώς έχει χα­μη­λό κό­στος (180 εκατ. ευρώ για τα δύο πλοία «Newcastle» και «Melbourne»).

Κατά τα λοιπά, τα δύο βα­σι­κά προ­γράμ­μα­τα του Π.Ν. αφο­ρούν ένα γαλ­λι­κό και ένα αμε­ρι­κα­νι­κό. Το πρώτο αφορά την προ­μή­θεια δύο γαλ­λι­κών Belh@rra, ενώ το δεύ­τε­ρο τη συ­μπα­ρα­γω­γή φρε­γα­τών με τους Αμε­ρι­κα­νούς και την ανά­πτυ­ξη ενός ναυ­πη­γι­κού ερευ­νη­τι­κού κέ­ντρου. Και στις δύο πε­ρι­πτώ­σεις απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση η επί­λυ­ση των προ­βλη­μά­των που έχει η Ελ­λά­δα και με τα δύο με­γά­λα ναυ­πη­γεία της (Ελευ­σί­νας και Σκα­ρα­μα­γκά).

«Πα­κέ­το» απει­λών από τον Ακάρ

Επα­νήλ­θε χθες δρι­μύ­τε­ρος ο υπουρ­γός Αμυ­νας της Τουρ­κί­ας Χου­λου­σί Ακάρ κά­νο­ντας λόγο για «προ­κλή­σεις» που δέ­χε­ται η χώρα του συ­νο­λι­κά σε Αι­γαίο, Με­σό­γειο και Κύπρο. Ο ίδιος έσπευ­σε να απευ­θύ­νει και νου­θε­σί­ες με απο­δέ­κτη την Ελ­λά­δα, απα­ντώ­ντας κα­τ΄ου­σί­αν στην πρό­σφα­τη δή­λω­ση του αρ­χη­γού ΓΕΕΘΑ Ευάγ­γε­λου Απο­στο­λά­κη «εαν οι Τούρ­κοι ανέ­βουν σε βρα­χο­νη­σί­δα θα την ισο­πε­δώ­σου­με». Για βαρύ τί­μη­μα προει­δο­ποί­η­σε ο κ. Ακάρ που θα υπο­στούν «όσοι δεν μεί­νουν μα­κριά από προ­κλή­σεις» αφιε­ρώ­νο­ντας αυτή τη φράση του «ως συμ­βου­λή στους γεί­το­νές μας».

Για την (εν­δια­φέ­ρου­σα) ιστο­ρία ση­μειώ­νε­ται ότι ο Χου­λου­σί Ακάρ άρ­χι­σε τη θη­τεία στο προη­γού­με­νο πόστο του, της ηγε­σί­ας των Τουρ­κι­κών Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων (ΤΕΔ) τον Αύ­γου­στο του 2015, σχε­δόν πα­ράλ­λη­λα με την ανά­λη­ψη της αντί­στοι­χης θέσης στην Ελ­λά­δα από τον κ. Απο­στο­λά­κη. Οι επα­φές των δύο αν­δρών πριν από την ανά­λη­ψη αυτών των κα­θη­κό­ντων ήταν μάλ­λον πε­ριο­ρι­σμέ­νες, πα­ρό­τι αμ­φό­τε­ροι είχαν υπη­ρε­τή­σει σε κρί­σι­μα πόστα μέσα και έξω από τις χώρες τους. Παρ’ όλα αυτά έκτο­τε δη­μιούρ­γη­σαν μια πολύ άμεση σχέση, με κύριο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό την ευ­κο­λία της με­τα­ξύ τους επι­κοι­νω­νί­ας, ακόμα και στις πολύ κρί­σι­μες στιγ­μές. Στη διάρ­κεια τριών ετών από τον Αύ­γου­στο του 2015 έως και τον πε­ρα­σμέ­νο Ιού­λιο, όταν ο κ. Ακάρ με­τα­κι­νή­θη­κε μόνον για να ανα­λά­βει τη θέση του πρώ­του υπουρ­γού Αμυ­νας της σύγ­χρο­νης Τουρ­κί­ας με ου­σια­στι­κές αρ­μο­διό­τη­τες, οι δύο στρα­τιω­τι­κοί καλ­λιέρ­γη­σαν μια γραμ­μή επι­κοι­νω­νί­ας πολύ αμε­σό­τε­ρη από την πάλαι ποτέ «κόκ­κι­νη γραμ­μή». Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι η αμε­σό­τη­τα της επι­κοι­νω­νί­ας αντι­στοι­χού­σε και στην ανά­λο­γη μεί­ω­ση της τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας.

Τον κ. Ακάρ έχει δια­δε­χθεί τους τε­λευ­ταί­ους μήνες στην ηγε­σία των ΤΕΔ ο στρα­τη­γός Για­σάρ Γκιου­λέρ, ένας αξιω­μα­τι­κός με πολύ μι­κρό­τε­ρο επι­κοι­νω­νια­κό χά­ρι­σμα από τον προ­κά­το­χό του. Ο δί­αυ­λος επι­κοι­νω­νί­ας ανά­με­σα στους κ. Απο­στο­λά­κη και Γκιου­λέρ είναι μεν ανοι­κτός, ωστό­σο πα­ρό­τι δεν εί­θι­σται ο κ. Ακάρ και ο Ελ­λη­νας ΓΕΕΘΑ δια­τη­ρούν τη δυ­να­τό­τη­τα επι­κοι­νω­νί­ας.