Τα παιχνίδια της Αγκυρας και η «στρατηγική ψυχραιμία» της Αθήνας

Η «στρα­τη­γική ψυχραι­μία» είναι ο όρος που χρη­σι­μο­ποιούν οι ανώ­τα­τοι επι­τε­λείς του Πεντα­γώ­νου για να περι­γρά­ψουν τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα προ­σπα­θεί να αντι­με­τω­πί­σει την αυξη­μένη, μετά τις 15 Ιουλίου, νευ­ρι­κό­τητα της Αγκυρας στο Αιγαίο. Ο βασικός στόχος, όπως τον περι­γρά­φουν σε συνο­μι­λίες τους με «Το Βήμα» ανώ­τα­τοι και ανώ­τε­ροι αξιω­μα­τι­κοί, είναι η αποφυγή μιας αδι­καιο­λό­γη­της κλι­μά­κω­σης τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Παράλ­ληλα, η ελλη­νική πλευρά στέλνει προ­σε­κτικά το μήνυμα ότι σε οποια­δή­ποτε κίνησή τους οι Τούρκοι «θα μας βρί­σκουν μπροστά τους», τόσο στη θάλασσα όσο και στον αέρα. Η γενι­κό­τερη εκτί­μηση όμως είναι ότι η Αγκυρα δεν έχει την πολυ­τέ­λεια να προ­ξε­νή­σει «θερμό επει­σό­διο» ενα­ντίον της Ελλάδος. Η έκθεσή της στη Συρία είναι πολύ βαθιά και ήδη έχουν απο­συρ­θεί δυνά­μεις από τα μικρα­σια­τικά παράλια προς την τουρ­κο­συ­ριακή μεθόριο.

Σε γενικές γραμμές, η τουρ­κική δρα­στη­ριό­τητα στον εναέριο και θαλάσ­σιο χώρο του Αιγαίου δεν μετα­βλή­θηκε σημα­ντικά το 2016 σε σχέση με το 2015. Αυτό δεν σημαί­νει όμως ότι η κατά­σταση είναι ρόδινη, διότι οι υπερ­πτή­σεις ήταν οι περισ­σό­τε­ρες από τότε που άρχισαν να συγκε­ντρώ­νο­νται επίσημα δεδο­μένα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοι­χεία του Γενικού Επι­τε­λείου Εθνικής Αμυνας (ΓΕΕΘΑ), το 2016 σημειώ­θη­καν 57 υπερ­πτή­σεις από τουρ­κικά μαχη­τικά αερο­σκάφη και 68 εμπλο­κές ελλη­νι­κών και τουρ­κι­κών μαχη­τι­κών, ενώ το 2015 οι αντί­στοι­χοι αριθμοί ήταν 36 και 80. Είναι δε ενδει­κτικό ότι από τις 57 υπερ­πτή­σεις του 2016, οι 24 σημειώ­θη­καν κατά τη διάρ­κεια ενός μόνο μηνός: του Απρι­λίου.

Την ίδια στιγμή, η Αγκυρα επι­διώ­κει να υπεν­θυ­μί­ζει τις διεκ­δι­κή­σεις της είτε εστιά­ζο­ντας την παρα­βα­τική της δρα­στη­ριό­τητα σε συγκε­κρι­μέ­νες γεω­γρα­φι­κές περιο­χές (Ιμια, νησίδα Παναγιά) είτε επι­δι­δό­μενη στην έκδοση συνεχών NAVTEX και NOTAMs για τη δέσμευση περιο­χών στον εναέριο και θαλάσ­σιο χώρο για ασκή­σεις.

Αρκετά έντονη είναι επίσης η τουρ­κική υπο­βρυ­χιακή δρα­στη­ριό­τητα με την έκδοση Subnotes, ακόμη και αν η δέσμευση δεν σημαί­νει απα­ραί­τητα ότι τα τουρ­κικά υπο­βρύ­χια θα βγουν στη θάλασσα. Οι αγγε­λίες για κινή­σεις υπο­βρυ­χίων έχουν ενταθεί στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, ανα­το­λικά του Καστε­λό­ρι­ζου και πέριξ της Κύπρου. Οι περιο­χές που δεσμεύ­ο­νται είναι μεγάλες, αλλά παρά το γεγονός αυτό, κρί­σι­μοι «παίκτες» όπως οι Αμε­ρι­κα­νοί δεν φαί­νε­ται να αντι­δρούν ιδιαί­τερα. Δεν απο­κλεί­ε­ται να μην ενο­χλού­νται λόγω της παρε­μπό­δι­σης, ακριβώς εξαι­τίας των τουρ­κι­κών subnotes, των κινή­σεων ρωσικών δυνά­μεων στην περιοχή.

Αυτό που ενδια­φέ­ρει την Αγκυρα είναι «να κλει­δώ­νει» περιο­χές υψηλού ενδια­φέ­ρο­ντος. Η εστίαση των Τούρκων παρα­μέ­νει στο Βόρειο και στο Ανα­το­λικό Αιγαίο (όπως απε­δεί­χθη από πρό­σφατη δέσμευση περιο­χής ανα­το­λικά της Ζου­ρά­φας για πυρά για την περίοδο 10-14 Ιανουα­ρίου ή με την έκδοση subnote για μια μεγάλη περιοχή μεταξύ Λήμνου, Σαμο­θρά­κης και Θάσου) και στην ευρύ­τερη περιοχή του Καστε­λό­ρι­ζου. Την εβδο­μάδα που πέρασε, τουρ­κικά μαχη­τικά πραγ­μα­το­ποί­η­σαν στις 16 Ιανουα­ρίου υπερ­πτή­σεις άνωθεν του Μακρο­νη­σίου, της Πανα­γιάς και των Ανθρω­πο­φά­γων. Την επομένη 17 Ιανουα­ρίου πραγ­μα­το­ποί­η­σαν άλλη μία υπερ­πτήση στην Παναγιά, η οποία εδώ και κάποιους μήνες, αρχής γενο­μέ­νης από την απόφαση για απο­στολή νατοϊ­κής δύναμης στο Αιγαίο για το Προ­σφυ­γικό, απο­τε­λεί «αγα­πη­μένο στόχο». Παράλ­ληλα, η Τουρκία επι­μέ­νει να αμφι­σβη­τεί τα ελλη­νικά Πεδία Βολής στο Αιγαίο, οριο­θε­τώ­ντας δικά της και επι­μέ­νο­ντας στην από­συρση των ελλη­νι­κών ή στην αλλαγή τους.

Το τελευ­ταίο διά­στημα έχουν υπάρξει και ορι­σμένα «τζαρ­τζα­ρί­σματα» στην περιοχή των Ιμίων. Η απά­ντηση στην τουρ­κική κινη­τι­κό­τητα λαμ­βά­νει διά­φο­ρες μορφές. Εχει απο­φα­σι­στεί να μην απο­στέλ­λο­νται με την πρώτη ευκαι­ρία πολε­μικά πλοία, αλλά να ανα­λαμ­βά­νει ευρύ­τερη δράση το Λιμε­νικό Σώμα και τα περι­στα­τικά αυτά να αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως «αστυ­νο­μι­κού, μεθο­ρια­κού χαρα­κτήρα». Παράλ­ληλα, αμφί­βιες δυνά­μεις των ΕΤΕΘ περι­πο­λούν στα μικρο­νή­σια του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου ώστε η ελλη­νική παρου­σία να είναι εμφανής. Η φρουρά στη νησίδα Παναγιά του συμπλέγ­μα­τος των Οινουσ­σών έχει ενι­σχυ­θεί, ενώ το ίδιο έχει συμβεί και στο Καστε­λό­ριζο όπου ο σκοπός είναι ξεκά­θα­ρος: να μπορούν οι Ενοπλες Δυνά­μεις να βρεθούν εκεί το ταχύ­τερο δυνατό σε περί­πτωση ανάγκης.

Παράλ­ληλα, ανώ­τε­ρες στρα­τιω­τι­κές πηγές ανα­φέ­ρουν, απο­φεύ­γο­ντας όμως να μπουν σε περισ­σό­τε­ρες λεπτο­μέ­ρειες, ότι προς την τουρ­κική πλευρά στέλ­νο­νται και πιο αυστηρά μηνύ­ματα, όπως ο εγκλω­βι­σμός μαχη­τι­κών αερο­σκα­φών από το έδαφος.

Η ελλη­νική πλευρά επι­θυ­μεί παράλ­ληλα τη δια­τή­ρηση της νατοϊ­κής απο­στο­λής στο Αιγαίο, η οποία με βάση τον αρχικό σχε­δια­σμό θα πρέπει να επα­να­ξιο­λο­γη­θεί τον Φεβρουά­ριο στο πλαίσιο της Συνόδου των υπουρ­γών Αμύνης της Συμ­μα­χίας. Ο Α/ΓΕΕΘΑ ναύ­αρ­χος Ευάγ­γε­λος Απο­στο­λά­κης κατέ­στησε σαφή την ελλη­νική επι­θυ­μία στον νέο διοι­κητή της Standing NATO Maritime Group 2 (SNMG2), τον γερμανό ναύαρχο Αξελ Ντέερτζ, με τον οποίο συνα­ντή­θηκε πρό­σφατα στην Αθήνα.

Σύμφωνα με υψη­λό­βαθ­μες στρα­τιω­τι­κές πηγές, το μήνυμα της Αθήνας ήταν ότι δεν πρό­κει­ται να δεχθεί την ανάληψη από την Τουρκία επι­χει­ρή­σεων έρευνας και διά­σω­σης δυτικά των ελλη­νι­κών νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου. Η ελλη­νική επι­σή­μανση έχει πολύ μεγάλη σημασία διότι ο προ­κά­το­χος του ναυάρ­χου Ντέερτζ, ο επίσης Γερ­μα­νός Γεργκ Κλάιν, είχε εμφα­νι­στεί μάλλον υπο­χω­ρη­τι­κός στις τουρ­κι­κές πιέσεις. Οπως δε πλη­ρο­φο­ρεί­ται απο­κλει­στι­κώς «Το Βήμα», ο ναύ­αρ­χος Κλάιν είχε, τον περα­σμένο Αύγου­στο, απο­φα­σί­σει να καλέσει τόσο το τουρ­κικό όσο και το ελλη­νικό Κέντρο Ερευνας και Διά­σω­σης για την αντι­με­τώ­πιση περι­στα­τι­κού δυτικά της Κω, προ­κα­λώ­ντας τη δυσφο­ρία της Αθήνας.

Η ελπίδα και η επι­θυ­μία της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης είναι η νατοϊκή απο­στολή στο Αιγαίο να συνε­χι­σθεί του­λά­χι­στον μέχρι να ανα­πτυ­χθεί η ευρω­παϊκή ακτο­φυ­λακή στο Αιγαίο. Το πρό­βλημα είναι δυστυ­χώς ότι έχουν μειωθεί τα πλοία που συμ­με­τέ­χουν σε αυτήν από τρίτες χώρες, πλην Ελλάδος και Τουρ­κίας. Η Αγκυρα, από την πλευρά της, έχοντας τη στήριξη του Λον­δί­νου, επι­θυ­μεί την απορ­ρό­φηση της απο­στο­λής από τη νέα επι­χεί­ρηση Sea Guardian του ΝΑΤΟ για όλη τη Μεσό­γειο. Η θέση της Αθήνας φέρεται να έχει προς το παρόν τη στήριξη του Βερο­λί­νου.