O Pόδιος πρώην αρχιεπίσκοπος Aμερικής, Σπυρίδων, θέτει τέρμα στην σιωπή του και καταρρίπτει μύθους και ψεύδη

Συνέ­ντευξη στον

Βασίλη Αθα­να­σίου

Ο πρώην αρχιε­πί­σκο­πος Αμε­ρι­κής, ο Ρόδιος Σπυ­ρί­δων, μπορεί να παραι­τή­θηκε, για λόγους που εξηγεί, αλλά ποτέ δεν έπαυσε να ενδια­φέ­ρε­ται για τα εκκλη­σια­στικά πράγ­ματα, τόσο της Αμε­ρι­κής, όσο και της Ορθο­δο­ξίας, γενι­κό­τερα.

Το έργο που προ­σέ­φερε, απ’ όποιο μετε­ρίζι, κλήθηκε, είναι γνωστό σε όλους και ανα­γνω­ρί­σιμο, αν και ορι­σμέ­νοι κύκλοι προ­σπά­θη­σαν να του θέσουν εμπόδια και σε κάποιες περι­πτώ­σεις το πέτυχαν, επειδή δεν σκέ­φθηκε καν να συμ­βι­βα­στεί.

Γέννημα και θρέμα της Ρόδου δεν ξεχνά ποτέ την ιδιαί­τερη πατρίδα του, την οποίαν επι­σκέ­πτε­ται συχνά, αλλά συνει­δητά παρα­μέ­νει στην αφάνεια. Προτιμά να παρα­μέ­νει κοντά στους οικεί­ους του, με τους οποίους μοι­ρά­ζε­ται τους προ­βλη­μα­τι­σμούς του.

Σε συνέ­ντευξή του προς τη «δημο­κρα­τική» και στον Βασίλη Αθα­να­σίου, με τον οποίον συν­δέ­ε­ται με φιλία από τα μαθη­τικά τους χρόνια, εξι­στο­ρεί, με θαυ­μα­στή αντι­κει­με­νι­κό­τητα τους λόγους που τον οδή­γη­σαν σε παραί­τηση από την Αρχιε­πι­σκοπή Αμε­ρι­κής, ανα­φέ­ρε­ται με θέρμη για τη Ρόδο, ενώ εκφρά­ζει τις θέσεις του και για πολλά εκκλη­σια­στικά θέματα, παλιά και της τρέ­χου­σας επι­και­ρό­τη­τας.

Στους ανα­γνώ­στες μας παρέ­χε­ται μονα­δική ευκαι­ρία να μάθουν την απόλυτη αλήθεια για πολλά και κρίσιμα ζητή­ματα, πολλά από τα οποία επε­δί­ωξε (και ενίοτε πέτυχε) να κρύψει κάτω από το χαλί μια ανεκ­δι­ή­γητη προ­πα­γάνδα.

Η συνέ­ντευξη του πρώην Αρχιε­πι­σκό­που Αμε­ρι­κής Σπυ­ρί­δω­νος, ανα­λυ­τικά:

Η πρό­σφατη έλευση του πρώην Αρχιε­πι­σκό­που Αμε­ρι­κής Σπυ­ρί­δωνα στο νησί μας, όπου έρχεται κατά καιρούς για να επι­σκε­φθεί την οικο­γέ­νειά του, μας έδοσε την ευκαι­ρία να τον πλη­σιά­σουμε ξανά και να συζη­τή­σουμε για διάφορα θέματα που αφορούν την Εκκλη­σία μας και τον Ελλη­νι­σμό της Αμε­ρι­κής. Η πείρα του από τη μακρό­χρονη εκκλη­σια­στική του δια­κο­νία σε διάφορα πόστα του Οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου στην Ευρώπη και την Αμερική, μας βοήθησε να πάρουμε μια ελαφρά και επι­φα­νειακή γεύση των ποι­κί­λων προ­βλη­μά­των που η Ορθο­δοξη Εκκλη­σία αντι­με­τω­πί­ζει στη σημε­ρινή εποχή και που αυτή καλεί­ται να επι­λύ­σει με βάση την μακραί­ωνη παρά­δοση και ιστορία της.

Ο πρώην Αρχιε­πί­σκο­πος Αμε­ρι­κής Σπυ­ρί­δων, κατά κόσμο Γεώρ­γιος Παπα­γε­ωρ­γίου, αφού μαθή­τευσε στην Αστική Σχολή και αργό­τερα στο Βενε­τό­κλειο Γυμνά­σιο της Ρόδου, φοίτησε στη συνέ­χεια στη Θεο­λο­γική Σχολή της Χάλκης από όπου απο­φοί­τησε αρι­στού­χος το 1966. Έκαμε μετα­πτυ­χια­κές σπουδές στο Πανε­πι­στή­μιο της Γενεύης και αργό­τερα, με υπο­τρο­φία του Πατριαρ­χείου, συνέ­χισε τη μετεκ­παί­δευσή του στη Γερ­μα­νία. Υπη­ρέ­τησε στην Μόνιμη Αντι­προ­σω­πεία του Οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου στο Παγκό­σμιο Συμ­βού­λιο Εκκλη­σιών (Γενεύη), γραμ­μα­τεύς του Ορθο­δό­ξου Κέντρου του Οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου στο Σαμπεζύ της Ελβε­τίας, προϊ­στά­με­νος της Ελλη­νορ­θό­δο­ξης Κοι­νό­τη­τας της Ρώμης, εκτε­λε­στι­κός γραμ­μα­τεύς της Μικτής Επι­τρο­πής για το Θεο­λο­γικό Διάλογο με τη Ρωμαιο­κα­θο­λική Εκκλη­σία και πρό­ε­δρος της Μικτής Επι­τρο­πής για το Θεο­λο­γικό Διάλογο με τη Παγκό­σμια Λου­θη­ρα­νική Ομο­σπον­δία. Εκπρο­σώ­πησε κατά καιρούς το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο σε διά­φο­ρες εκκλη­σια­στι­κές απο­στο­λές. Εκλέ­χθηκε το 1985 Επί­σκο­πος Απα­μείας, το 1991 Μητρο­πο­λί­της Ιταλίας και το 1996 Αρχιε­πί­σκο­πος Αμε­ρι­κής. Παραι­τή­θηκε από τον αρχιε­πι­σκο­πικό θώκο της Αμε­ρι­κής τον Αύγου­στο του 1999 και έκτοτε ιδιω­τεύει. Σχετικό αρχειακό υλικό, πλούσιο και εντυ­πω­σιακό, μπορεί ο ανα­γνώ­στης να βρει στο δια­δί­κτυο (http://www,archbishopspyridon.gr).

• Σεβα­σμιό­τατε, βρί­σκε­στε ξανά στον τόπο της κατα­γω­γής σας, τη Ρόδο. Γνω­ρί­ζουμε, την πάγια συνή­θεια σας να προ­τι­μάτε την αφάνεια. Εντού­τοις επι­τρέψτε μου ένα σύντομο διάλογο για χάρη των ανα­γνω­στών μας. Και πρώτο θα ερω­τούσα, φυσικά, για τα αισθή­ματα που σας προ­κα­λεί η κατά καιρούς επί­σκεψη στο νησί μας.

Κάθε επί­σκεψη στη Ρόδο είναι και αλυσίδα ολό­κληρη ξεχω­ρι­στών σιγκι­νή­σεων, καθώς οι μνήμες -και είναι τόσες- ανα­πό­φευ­κτα ξανα­ζω­ντα­νεύ­ουν επα­να­φέ­ρο­ντας σε χρόνια παληά, στις γει­το­νιές του καιρού εκείνου που έσφυζαν από ζωή, στις αθώες παι­δι­κές συνα­να­στρο­φές, στα ανέμελα μαθη­τικά χρόνια. Μια εποχή ωραία που οι έγνοιες της ζωής είχαν παρα­δό­σει στη λήθη και που, σε κάθε επί­σκεψη, ξανα­παίρ­νει σάρκα και οστά.

Θα ‘ταν βέβαια παρά­ληψη να μη τονίσω και την υπε­ρη­φά­νεια για την μακρά και ένδοξη ιστορία του νησιού μας, ένα αίσθημα που σε κάθε επί­σκεψη γίνεται όλο και πιο έντονο. Βλέπετε, δεν την διδα­χθή­καμε στα γυμνα­σιακά θρανία την περί­λα­μπρη αυτή ιστορία που’ ναι ριζω­μένη στα βάθη των αιώνων. Μόνοι την ανα­κα­λύ­ψαμε αργό­τερα εντρυ­φώ­ντας σε τούτη ή εκείνη την ιστο­ρική μελέτη. Κι αυτό είναι ίσως που καθιστά το αίσθημα της δίκαιης υπε­ρη­φά­νειας βαθύ­τερο ακόμη.

Κάθε επί­σκεψη λοιπόν και ένας κόσμος ολό­κλη­ρος πλού­σιων και μονα­δι­κών συγκι­νή­σεων!

• Μπο­ρείτε να μας εξη­γή­σετε τι ακριβώς μεσο­λά­βησε και παραι­τη­θή­κατε από τον αρχιε­πι­σκο­πικό θρόνο της Αμε­ρι­κής πριν είκοσι περίπου χρόνια; Από τότε μέχρι σήμερα εμφα­νί­σθη­καν στον Τύπο διά­φο­ρες εκδοχές. Ποιά είναι η ορθό­τερη;

Η απά­ντηση είναι απλή. Στο διά­στημα 1996-1999 η διοί­κηση του Πατριαρ­χείου έκρινε πως το μέλλον της Αρχιε­πι­σκο­πής θα εξα­σφα­λι­ζό­ταν ευκο­λό­τερα με την βοήθεια μιας ομάδας ανθρώ­πων με ειδική επίδοση στα οικο­νο­μικά. Η σχετική τοπο­θέ­τησή μου, υπα­γο­ρευ­μένη από τη προη­γού­μενη μακρό­χρονη δια­κο­νία μου, ήταν δια­φο­ρε­τική. Οι δυο απόψεις απο­δεί­χθη­καν τελικά ασύμ­βα­τες. Αυτό οδήγησε ανα­πό­φευ­κτα στην παραί­τησή μου από τον αρχιε­πι­σκο­πικό θρόνο τον Αύγου­στο του 1999. Αυτή είναι η ουσία του όλου θέματος.

• Πού και πώς περά­σατε τα επόμενα χρόνια; Δεν σας ακού­σαμε ποτέ να απευ­θύ­νετε καταγ­γελ­τικό λόγο. Πρό­κει­ται ασφαλώς για συνει­δητή επιλογή που πρέπει να έχει βαθύ­τερα αίτια. Είναι έτσι;

Μετά την Αμερική θεώρησα πως σκο­πι­μό­τερο ήταν να κρατήσω απο­στά­σεις από τα διάφορα κέντρα και παρά­κε­ντρα της εκκλη­σια­στι­κής εξου­σίας. Περιο­ρί­σθηκα στη μακρό­θεν παρα­κο­λού­θηση των εξε­λί­ξεων. Δεν υπήρχε άλλωστε αποχρών λόγος να κατέλθω στον στίβο των λεκτι­κών αντι­πα­ρα­θέ­σεων και φρα­στι­κών συγκρού­σεων. Αλλά, όπως είχα καθήκον, δεν απέφυγα σ’ όλο αυτό το διά­στημα να δια­τυ­πώνω σε όσο το δυνατό θετι­κό­τερο τόνο, μέσω δηλώ­σεων και συνε­ντεύ­ξεων, τις απόψεις μου για τα κορυ­φαία εκκλη­σια­στικά γεγο­νότα που σημά­δε­ψαν τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες της εποχής μας.

• Πώς βλέπετε την κατά­σταση στην Αρχιε­πι­σκοπή Αμε­ρι­κής σήμερα; Γρά­φο­νται και ακού­ο­νται πολλά. Ποιές είναι οι δικές σας εκτι­μή­σεις;

Γρά­φο­νται πολλά και ακού­γο­νται περισ­σό­τερα. Η αλήθεια είναι ότι η Αρχιε­πι­σκοπή Αμε­ρι­κής ευτύ­χησε επι­τέ­λους να απο­κτή­σει αρχιε­πί­σκοπο νέο, δρα­στή­ριο και ικανό να αντι­με­τω­πί­σει τα πολλά και περί­πλοκα προ­βλή­ματα της Εκκλη­σίας της Αμε­ρι­κής. Συσ­σω­ρευ­μένα από δεκα­ε­τίες, τα προ­βλή­ματα αυτά εμφα­νί­ζο­νται σήμερα υπό οξύτερη μορφή, ζητώ­ντας λύση άμεση, αν πρό­κει­ται να επι­ζή­σει η Ορθό­δοξη Εκκλη­σία και ο Ελλη­νι­σμός της Αμε­ρι­κής. Από τη συνεχή αφο­μοί­ωση του ελλη­νι­κού στοι­χείου, τη συρ­ρί­κνωση των ελλη­νι­κών σχο­λείων, τη σχε­τι­κο­ποί­ηση της ορθό­δο­ξης θεο­λο­γίας, την αδιά­κοπη επαγ­γελ­μα­το­ποί­ηση της ιερω­σύ­νης μέχρι και τα τελευ­ταία πρω­το­φανή οικο­νο­μικά σκάν­δαλα, όλα αυτά θα απο­τε­λέ­σουν τώρα αντι­κεί­μενο φρο­ντί­δας του νέου Αρχιε­πι­σκό­που. Και όπως δείχνει το ευοίωνο ξεκί­νημα της ποι­μα­ντο­ρίας του, ο νέος αρχιε­πί­σκο­πος, πλού­σιος σε χαρί­σματα, δεν υστερεί σε ορα­μα­τι­σμό και «πολι­τική βούληση» προ­κει­μέ­νου να ανα­λά­βει μια γενναία πρω­το­βου­λία ανα­μόρ­φω­σης και ανα­νέ­ω­σης που θα ανα­χαι­τί­σει, έστω και εν μέρει, την παρακ­μιακή ολί­σθηση της Αρχιε­πι­σκο­πής, ορατή εδώ και χρόνια ακόμη και δια γυμνού οφθαλ­μού.

• Κυκλο­φο­ρούν συχνά φήμες για από­σπαση και ανε­ξαρ­το­ποί­ηση της Αρχιε­πι­σκο­πής της Αμε­ρι­κής από το Πατριαρ­χείο. Πόσο βάσιμα είναι τα φημο­λο­γού­μενα;

Πρό­κει­ται για ευσεβή πόθο πολλών ορθο­δό­ξων της Αμε­ρι­κής, κλη­ρι­κών και λαϊκών, ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νών και μη, που έχοντας για βάση κοινωνικο-πολιτικά κυρίως κρι­τή­ρια, προ­πα­γαν­δί­ζουν την αυτο­κε­φα­λία ως πανά­κεια για κάθε αρνη­τική εξέλιξη και κάθε είδος σκαν­δά­λου στο χώρο της Εκκλη­σίας.

Πιστεύ­ο­ντας σε μια “Αμε­ρι­κα­νική Ορθο­δο­ξία”, εργά­ζο­νται με ζήλο για την πλήρη απο­ξέ­νωση των ορθο­δό­ξων της Αμε­ρι­κής από τον κόσμο της προ­έ­λευ­σής τους και την ορι­στική αποκοπή από τις φυσικές τους ρίζες, εκλη­σια­στι­κές και εθνικές.

Πολλοί θεωρούν τους θια­σώ­τες της αυτο­κε­φα­λίας ακίν­δυ­νους πλέον, καθώς στε­ρού­νται σημα­ντι­κών οικο­νο­μι­κών πόρων που θα τους επέ­τρε­παν να οργα­νω­θούν αρτιό­τερα και να ανα­λά­βουν συστη­μα­τική προ­πα­γάνδα για την προ­σέλ­κυση νέων οπαδών. Πάντως το έργο των παρο­πλι­σμέ­νων σήμερα “αυτο­κε­φα­λι­στών”, αν και υπο­το­νικό, συνε­χί­ζε­ται επίμονα με την ελπίδα για ένα “καλ­λί­τερο” αύριο…

• Πώς σχο­λιά­ζετε την κρίση που ξέσπασε μεταξύ του Πατριαρ­χείου Κων/πόλεως και της ρωσικής εκκλη­σίας, με αφορμή το “Ουκρα­νικό”;

Το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο, ως Μητέρα Εκκλη­σία της Ουκρα­νίας, είναι το μόνο αρμόδιο όργανο που –με βάση την παρά­δοση, τα ιστο­ρικά δεδο­μένα, τα στοι­χεία της εν τόπω δια­μορ­φω­μέ­νης σήμερα κατά­στα­σης, καθώς και τη φωνή του ουκρα­νι­κού λαού– είχε τη δυνα­τό­τητα να σταθ­μί­σει ανε­πη­ρέ­α­στα τα πράγ­ματα, προ­κει­μέ­νου να εξεύρει την προ­σφο­ρό­τερη λύση για το καλό της τοπικής Εκκλη­σίας της Ουκρα­νίας, της ίδιας της Εκκλη­σίας της Ρωσίας και σύνολης της Ορθο­δο­ξίας.

Ανα­με­νό­μενο ήταν η λύση που δόθηκε να μην είναι εναρ­μο­νι­σμένη με τους σλα­βο­φι­λι­κούς στόχους και τα φιλό­δοξα πρω­το­κα­θε­δριακά σχέδια της ρωσικής Εκκλη­σίας. Δεν αμφι­βάλλω παρα­ταύτα ότι, η ρωσική Εκκλη­σία, απο­μο­νω­μένη όλο και περισ­σό­τερο εντός της πανορ­θό­δο­ξης οικο­γέ­νειας, θα συνει­δη­το­ποι­ή­σει, αργά ή γρήγορα, το αδιέ­ξοδο στο οποίο έχει περιέλ­θει.

• Κατά καιρούς, λόγω της δια­κύ­μαν­σης των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων, γίνεται λόγος για μετα­φορά του Πατριαρ­χείου σε άλλη χώρα. Συγκε­κρι­μένα ανα­φέ­ρε­ται η Ελλάδα ή η Ελβετία ή η Αμερική. Έχετε άποψη επί του θέματος;

Το Πατριαρ­χείο είναι θεσμός αιω­νό­βιος και οι θεσμοί αυτού του είδους δεν κατα­λύ­ο­νται ούτε μετα­φέ­ρουν την έδρα τους λόγω περι­στα­σια­κών δυσχε­ρειών ή αντι­ξο­ο­τή­των πολι­τι­κού χαρα­κτήρα.

Ορι­σμέ­νοι, βέβαια, έχοντας την αίσθηση ότι το Πατριαρ­χείο βρί­σκε­ται στα προ­τε­λεύ­τεια, υπο­στη­ρί­ζουν την ανάγκη της μετα­φο­ράς του. Η μετα­βολή αυτή ίσως μάλιστα να διευ­κό­λυνε ορι­σμένα πράγ­ματα από πρα­κτι­κής πλευράς. Ισως ακόμη και να εξυ­πη­ρε­τούσε τα αδια­φανή σχέδια άλλων παρα­γό­ντων. Αλλ’ αυτό για τον πατριαρ­χικό θεσμό θ’ απο­τε­λούσε όχι πλέον το προ­οί­μιο αλλά τον επίλογο του τέλους.

Πάντως, η ευχή σύνολου του λαού της Εκκλη­σίας δεν επι­δέ­χε­ται παρερ­μη­νεία: το Πατριαρ­χείο, παγιω­μένο εκεί στον ιερό τόπο όπου το έταξε η Ιστορία και η ευσέ­βεια των πιστών, να συνε­χί­σει να εκπέ­μπει γαλήνια το ευερ­γε­τικό του φως όπως ο φάρος πάνω στον ψηλό θαλασ­σό­δαρτο βράχο.

• Αν μπο­ρού­σατε να γυρί­σετε το ρολόι πίσω, τι θα κάνατε δια­φο­ρε­τικά και τι θα απο­φεύ­γατε;

Όταν, ως υπεύ­θυ­νος άνθρω­πος και δη κλη­ρι­κός, καλεί­σαι να πάρεις σοβαρές και δύσκο­λες απο­φά­σεις, όσο σκληρές και δύσλη­πτες και αν θεω­ρη­θούν από τους μη υπεύ­θυ­νους, τις παίρ­νεις χωρίς δισταγμό και με πεποί­θηση ανα­λαμ­βά­νο­ντας την ευθύνη τους μέχρι τέλους. Χώρος για ύστερες σκέψεις και ανα­θε­ω­ρή­σεις δεν υπάρχει.