Αμείωτο το bullying στα σχολεία

Έξι στους 10 μαθητές δημο­τι­κού έχουν βιώσει έστω και μία εμπει­ρία συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­με­τα­χεί­ρι­σης από εκπαι­δευ­τικό, δείχνει έρευνα που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε -στο πλαίσιο διδα­κτο­ρι­κής δια­τρι­βής στο ΑΠΘ- σε δημο­τικά σχολεία του Νομού Θεσ­σα­λο­νί­κης και σε δείγμα 345 μαθητών της Δ’, της Ε’ και της ΣΤ’ τάξης.

«Ως συναι­σθη­μα­τική κακο­ποί­ηση μέσα στην τάξη ορί­ζε­ται οποια­δή­ποτε συμπε­ρι­φορά εκπαι­δευ­τι­κού υπο­βαθ­μί­ζει και επη­ρε­ά­ζει την προ­σω­πι­κό­τητα του μαθητή και -χωρίς να υπάρχει σωμα­τική επαφή- έχει επι­πτώ­σεις στην ψυχική λει­τουρ­γι­κό­τητα του» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ψυχο­λό­γος, ερευ­νή­τρια και διδά­κτο­ρας του Τμή­μα­τος Ψυχο­λο­γίας της Φιλο­σο­φι­κής Σχολής του ΑΠΘ, Φοινίκη Νεάρχου, η οποία, υπό την επί­βλεψη της καθη­γή­τριας Αριά­δνης Στο­γιαν­νί­δου, εκπό­νησε την έρευνα, στο πλαίσιο της διδα­κτο­ρι­κής της δια­τρι­βής, με τίτλο: «Ανθε­κτι­κό­τητα ατόμων με εμπει­ρίες συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης/ παρα­μέ­λη­σης στο σχολικό πλαίσιο: σύγ­χρονη και ανα­δρο­μική διευ­κρί­νηση επι­βα­ρυ­ντι­κών και προ­στα­τευ­τι­κών παρα­γό­ντων».

«Τα πρώτα δια­θέ­σιμα στοι­χεία για τα ελλη­νικά δεδο­μένα»

«Πρό­κει­ται για μία μορφή συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης, που στε­ρεί­ται ερευ­νη­τι­κών δεδο­μέ­νων παγκο­σμίως, όμως φαί­νε­ται, ότι με στα­θε­ρούς ρυθμούς προ­σελ­κύει το ενδια­φέ­ρον των ειδικών και αυτό συμ­βαί­νει, διότι από τις δια­θέ­σι­μες έρευνες – δεν ξεπερ­νούν τις 30 με 40 παγκοσμίως- απο­κα­λύ­πτε­ται, ότι η συχνό­τητα των ανα­φε­ρό­με­νων αυτών εμπει­ριών είναι μεγάλη και οι επι­δρά­σεις μπορεί να είναι ιδιαί­τερα δυσά­ρε­στες» σημειώ­νει η κ Νεάρχου.

Τα στοι­χεία, που κατα­γρά­φει η έρευνα του ΑΠΘ, η οποία φέρει την έγκριση του Παι­δα­γω­γι­κού Ινστι­τού­του, είναι τα πρώτα δια­θέ­σιμα για τα ελλη­νικά δεδο­μένα και βασικό συμπέ­ρα­σμα, που εξά­γε­ται, είναι ότι «τα υψηλά ποσοστά των ανα­φε­ρό­με­νων εμπει­ριών συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης υπο­δει­κνύ­ουν, ότι το φαι­νό­μενο απο­τε­λεί πραγ­μα­τι­κό­τητα και για τις ελλη­νι­κές εκπαι­δευ­τι­κές μονάδες, τόσο στο παρόν, όσο και στο παρελ­θόν». Αυτό προ­κύ­πτει και από την ανα­δρο­μική διε­ρεύ­νηση του φαι­νο­μέ­νου, καθώς στα σχετικά ερω­τη­μα­το­λό­για κλή­θη­καν, εκτός από τους μαθητές, να απα­ντή­σουν και ενή­λι­κες.

Πιο συγκε­κρι­μένα, η συλλογή των δεδο­μέ­νων έγινε από ενή­λι­κους συμ­με­τέ­χο­ντες και παιδιά. Το δείγμα των παιδιών απο­τέ­λε­σαν 345 μαθητές και μαθή­τριες δημό­σιων και ιδιω­τι­κών δημο­τι­κών σχο­λείων του νομού Θεσ­σα­λο­νί­κης που φοι­τού­σαν στη Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη. Ο μέσος όρος ηλικίας ήταν 10,8 έτη, ενώ όσον αφορά το φύλο, 170 ήταν αγόρια και 175 κορί­τσια. Το δείγμα των ενη­λί­κων απο­τέ­λε­σαν 112 άτομα με μέσο όρο ηλικίας τα 31,3 έτη, ενώ όσον αφορά το φύλο 82 ήταν γυναί­κες και 30 άντρες.

Ανα­λυ­τι­κό­τερα η έρευνα έδειξε ότι:

– Σε σχέση με τις ανα­φε­ρό­με­νες εμπει­ρίες συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης, τα απο­τε­λέ­σματα δεί­χνουν, ότι τα ποσοστά τόσο για τους ενη­λί­κους όσο και για τα παιδιά είναι αρκετά υψηλά, τόσο συνο­λικά όσο και για την κάθε εμπει­ρία κακο­ποί­η­σης ξεχω­ρι­στά.

– Το ποσοστό των μαθητών δημο­τι­κού, που ανέ­φε­ραν ότι έχουν βιώσει έστω και μια εμπει­ρία συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης από εκπαι­δευ­τικό ανέρ­χε­ται στο 64,6%.

– Η πλειο­ψη­φία των ενη­λί­κων συμ­με­τε­χό­ντων (75,9%) ανα­φέ­ρουν ότι έχουν βιώσει έστω και μια φορά κάποια από τις εμπει­ρίες συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης κατά τη διάρ­κεια της σχο­λι­κής τους ζωής

– Οι ενή­λι­κοι συμ­με­τέ­χο­ντες ανα­κα­λούν μεν τις εμπει­ρίες που βίωσαν ως παιδιά, χωρίς όμως να απο­δει­κνύ­ε­ται η επί­δραση των εμπει­ριών αυτών στη γενική υγεία των συμ­με­τε­χό­ντων. Η δια­πί­στωση αυτή κρί­νε­ται πολύ­τιμη, γιατί υπο­δει­κνύει ότι έχει νόημα να ανι­χνεύ­ε­ται η κακο­ποί­ηση ανη­λί­κου στο παρόν, όταν λαμ­βά­νει χώρα η αρνη­τική επί­δραση στη λει­τουρ­γι­κό­τητα του παιδιού και να αντι­με­τω­πί­ζε­ται εγκαί­ρως.

«Πώς ανα­γνω­ρί­ζε­ται η συναι­σθη­μα­τική κακο­με­τα­χεί­ριση;»

H συναι­σθη­μα­τική κακο­με­τα­χεί­ριση των μαθητών από τους εκπαι­δευ­τι­κούς, σύμφωνα με την κ. Νεάρχου, όχι μόνο ανι­χνεύ­ε­ται, αλλά φέρει και βαρύ­τητα ανάλογη με τις άλλες μορφές κακο­ποί­η­σης, που συμ­βαί­νουν τόσο στο σχολικό, όσο και στο ενδο­οι­κο­γε­νειακό περι­βάλ­λον. Πώς μπορεί, όμως να ανα­γνω­ρι­στεί από τον μαθητή και τους οικεί­ους του;

«Υπάρ­χουν συμπε­ρι­φο­ρές συγκε­κρι­μέ­νες, που συνι­στούν συναι­σθη­μα­τική κακο­με­τα­χεί­ριση, όπως να φωνάζει ο δάσκα­λος στον μαθητή, να τον προ­σβά­λει μπροστά στους συμ­μα­θη­τές του, να του δίνει ασκή­σεις για το σπίτι ως τιμωρία, να κοροϊ­δεύει τον μαθητή, να ανα­φέ­ρε­ται σε ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά του, να προ­βαί­νει σε χαρα­κτη­ρι­σμούς, να είναι επι­λε­κτι­κός ανάμεσα στους μαθητές και να παρα­με­λεί τον μαθητή, να αγνοεί και να μην ενδια­φέ­ρε­ται όταν ο μαθητής ζητεί τη βοήθειά του» εξηγεί η κ. Νεάρχου, προ­σθέ­το­ντας, ότι με τα δια­θέ­σιμα ψυχο­με­τρικά εργα­λεία είναι ερευ­νη­τικά απο­δε­δειγ­μένα ότι τέτοιες συμπε­ρι­φο­ρές έχουν επι­πτώ­σεις στα παιδιά, που σχε­τί­ζο­νται με την προ­σαρ­μογή τους στο σχολικό περι­βάλ­λον και με συναι­σθη­μα­τι­κές δυσκο­λίες.

«Θύματα άγνοιας και αντί­ξοων συν­θη­κών οι εκπαι­δευ­τι­κοί»

Ένα από τα σημα­ντικά ευρή­ματα της έρευνας είναι, ότι πολλοί εκπαι­δευ­τι­κοί δεν γνω­ρί­ζουν, πως συγκε­κρι­μέ­νοι τύποι συμπε­ρι­φο­ρών συνι­στούν συναι­σθη­μα­τική κακο­με­τα­χεί­ριση των μαθητών τους. «Είναι θέμα επι­μόρ­φω­σης των εκπαι­δευ­τι­κών για το θέμα, κάτι που δε γίνεται σήμερα, ούτε έχει γίνει ποτέ. Επίσης, πρέπει να κατα­νο­ή­σουμε το πλαίσιο των αντί­ξοων συν­θη­κών μέσα στις οποίες διδά­σκουν, με το κομμάτι του bullying των παιδιών στους εκπαι­δευ­τι­κούς να συνιστά ξεχω­ρι­στό ερευ­νη­τικό πεδίο» εξηγεί η Νεάρχου, προ­τεί­νο­ντας ως αρχή να γίνουν ενη­με­ρω­τι­κές δράσεις και εκδη­λώ­σεις για εκπαι­δευ­τι­κούς και γονείς, «στις οποίες να εξη­γούμε με πολύ απλά λόγια τι είναι η συναι­σθη­μα­τική κακο­με­τα­χεί­ριση των μαθητών από τους εκπαι­δευ­τι­κούς, οι επι­πτώ­σεις της, ότι υπάρχει ως φαι­νό­μενο, πως ανα­γνω­ρί­ζε­ται, μέσα από ποιες συμπε­ρι­φο­ρές».

«Πόσο αντέ­χουν τα παιδιά;»

Στη δια­τριβή της, η κ. Νέαρχου διε­ρευνά την ανθε­κτι­κό­τητα των μαθητών, που βίωσαν εμπει­ρίες συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης από εκπαι­δευ­τι­κούς. «Ανθε­κτι­κό­τητα είναι η δυνα­μική διερ­γα­σία, μέσω της οποίας το παιδί, παρά τις αρνη­τι­κές συν­θή­κες που βιώνει, συνε­χί­ζει να επι­δει­κνύει επάρ­κεια στη λει­τουρ­γι­κό­τητά του σε διά­φο­ρους τομείς, μπορεί να επα­νέλ­θει, να ανα­κάμ­ψει και να λει­τουρ­γή­σει ξανά μέσα σε φυσιο­λο­γικά πλαίσια, να μην έχει προ­βλή­ματα στην καθη­με­ρι­νό­τητά του» διευ­κρι­νί­ζει η ερευνήτρια- ψυχο­λό­γος.

«Η ανθε­κτι­κό­τητα συν­δέ­ε­ται με την αρνη­τική τραυ­μα­τική εμπει­ρία. Για πρώτη φορά βλέ­πουμε εδώ ότι συν­δέ­ε­ται, μετριά­ζο­ντας τις αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις» προ­σθέ­τει, εξη­γώ­ντας, ότι οι συγκε­κρι­μέ­νοι παρά­γο­ντες, που μετριά­ζουν τις επι­πτώ­σεις της συναι­σθη­μα­τι­κής κακο­ποί­η­σης, εντο­πί­ζο­νται στο ίδιο το παιδί, καθώς και στο οικο­γε­νειακό και το σχολικό περι­βάλ­λον του.

«Δια­πι­στώ­σαμε, ότι ένα καλό σχολικό περι­βάλ­λον, η οικο­γέ­νεια, ατομικά χαρα­κτη­ρι­στικά, όπως η ενσυ­ναί­σθηση και η αυτο­ε­κτί­μηση, οι κοι­νω­νι­κές σχέσεις παίζουν πολύ σημα­ντικό ρόλο στην ανθε­κτι­κό­τητα των παιδιών, είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως μέσα στο ίδιο σχολικό περι­βάλ­λον της κακο­με­τα­χεί­ρι­σης από έναν εκπαι­δευ­τικό, όταν υπάρ­χουν άλλοι δάσκα­λοι που έχουν θετική σχέση με τα παιδιά αντι­σταθ­μί­ζουν τις αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις» σημειώ­νει η κ. Νεάρχου.

«Εκατόν έντεκα νέοι επι­στή­μο­νες παρου­σιά­ζουν τα απο­τε­λέ­σματα των ερευνών τους»

Η διδά­κτο­ρας του ΑΠΘ, Φοινίκη Νεάρχου θα παρου­σιά­σει την έρευνα και τη διδα­κτο­ρική της δια­τριβή σε ειδική Ημερίδα, που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί την Τρίτη 29 Σεπτεμ­βρίου 2015 (9.30 π.μ., στο ΚΕΔΕΑ ΑΠΘ). Πρό­κει­ται για την ημερίδα παρου­σί­α­σης των απο­τε­λε­σμά­των των ερευνών, που περι­λαμ­βά­νο­νται στις διδα­κτο­ρι­κές δια­τρι­βές, που εκπο­νή­θη­καν από 111 νέους ερευ­νη­τές, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΙΙ».

Τα ερευ­νη­τικά απο­τε­λέ­σματα, που θα παρου­σια­στούν, περι­λαμ­βά­νουν, θέματα όπως τα σατι­ρικά επι­γράμ­ματα ενα­ντίον ιατρών στη λατι­νική γραμ­μα­τεία, την ποινική αντι­με­τώ­πιση των προ­σβο­λών ηλε­κτρο­νι­κών δεδο­μέ­νων και συστη­μά­των πλη­ρο­φο­ριών, το αξιό­ποινο της πορ­νο­γρα­φίας ανη­λί­κων, επι­σφα­λείς συν­θή­κες εργα­σίας και κοι­νω­νι­κές ταυ­τό­τη­τες των νέων μετα­να­στών β’ γενιάς, τον ρόλο των ιστο­σε­λί­δων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης στις μαθη­σια­κές δυσκο­λίες, την ποινική και διοι­κη­τική προ­σέγ­γιση του φαι­νο­μέ­νου της δια­φθο­ράς, τη βιο­ποι­κι­λό­τητα υπο­θα­λάσ­σιων σπη­λαίων στο Βόρειο Αιγαίο, μελέτη του υψηλού σε κάλιο μαγ­μα­τι­σμού στη Β. Ελλάδα, γεω­χη­μική μελέτη περι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σεων σε εδάφη, ύδατα και φυτά στο δυτικό τμήμα της λεκάνης της Δράμας, από την παρου­σία και εκμε­τάλ­λευση κοι­τα­σμά­των μαγ­γα­νίου στην ευρύ­τερη περιοχή κ.λπ.

Το πρό­γραμμα «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΙΙ – Επέν­δυση στην κοι­νω­νία της γνώσης μέσω του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νω­νι­κού Ταμείου» έχει στόχο την ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου ερευ­νη­τι­κού δυνα­μι­κού μέσω της υλο­ποί­η­σης διδα­κτο­ρι­κής έρευνας. Το πρό­γραμμα συγ­χρη­μα­το­δο­τεί­ται από την ΕΕ (Ευρω­παϊκό Κοι­νω­νικό Ταμείο – ΕΚΤ) και από εθνι­κούς πόρους, μέσω του Ε.Π. «Εκπαί­δευση και Δια Βίου Μάθηση» του ΕΣΠΑ.

ΑΠΕ-ΜΠΕ