Ανδρέας Ανδρεάδης: Η Ελλάδα να γίνει ηγέτης στην παροχή υπηρεσιών

Μεση­με­ράκι Τρίτης 16 Αυγού­στου. Το κέντρο της Αθήνας υπο­δύ­ε­ται ότι είναι open for business. Ο τακτι­κός του θαμώνας βεβαίως δεν ξεγε­λιέ­ται, η πόλη είναι άδεια. Ελά­χι­στα μαγαζιά είναι ανοικτά, ελά­χι­στοι και οι περα­στι­κοί. Κοι­τά­ζο­ντας λίγο πιο προ­σε­κτικά, παρα­τη­ρείς ότι οι περισ­σό­τε­ροι είναι του­ρί­στες.

Λίγο αργό­τερα, στα βάθη της άνετης σάλας του Zonar’s, ο Ανδρέας Ανδρε­ά­δης θα μου μιλούσε για την κατα­πλη­κτική προ­ο­πτική της Αθήνας, τον ανεκ­με­τάλ­λευτο πλούτο του θαλάσ­σιου μετώπου της. «Είναι σαν η Αθήνα να είναι στρω­μένη με χαρ­το­νο­μί­σματα και κανείς να μην κατα­δέ­χε­ται να σκύψει να τα μαζέψει», θα πει γλαφυρά.

Αλλά η πρώτη ερώτηση όφειλε να είναι άλλη. Πριν από πέντε χρόνια, ο κ. Ανδρε­ά­δης, πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ και διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος του ομίλου Σάνη A.E., είχε «ξανα­γευ­μα­τί­σει» με την «Κ». Οπως είχε πει τότε στον Ηλία Μαγκλίνη (6.09.11), «για να αλλάξει η Ελλάδα, θα χρεια­στούν δυο γενιές». «Σήμερα πιστεύ­ετε το ίδιο;» τον ρωτάμε. «Ναι, πίστευα όμως ότι θα είχαν ήδη μπει κάποια θεμέλια για να αρχίσει αυτό να γίνεται. Αλλά δυστυ­χώς πέντε χρόνια μετά, είμαστε πάλι στα ίδια. Προ­φα­νώς δεν μπορεί η Ελλάδα να γίνει μια σύγ­χρονη ευρω­παϊκή χώρα μέσα σε λίγα χρόνια. Θα περί­μενε κανείς, όμως, ύστερα από τόσο πόνο και τόσο μεγάλα προ­βλή­ματα, να αρχίσει να κτί­ζε­ται η επόμενη ημέρα, να μπαί­νουν κάποιες βάσεις, κάθε κυβέρ­νηση να έρχεται, να χτίζει και να το προ­χω­ράει ο επό­με­νος. Ομως δεν το βλέ­πουμε, και το ερώτημα είναι γιατί».

Σε ό,τι αφορά τον του­ρι­σμό, το πεδίο ενδια­φέ­ρο­ντος και εξει­δί­κευ­σής του (αν και θα μου τονίσει πολλές φορές ότι ο του­ρι­σμός δεν είναι αυθύ­παρ­κτος, ενι­σχύ­ε­ται και ενι­σχύει μια σειρά από άλλους κλάδους), συμ­βαί­νει το παρά­δοξο τα χρόνια της κρίσης να έχει παρου­σιά­σει αλμα­τώδη ανά­πτυξη. Αυξή­θηκε 50%, όταν άλλοι τομείς παρου­σί­α­σαν πτώση 25% και 70% οι κατα­σκευές. Ομως μοιάζει να μην εκμε­ταλ­λευό­μα­στε πλήρως τη δυνα­μική του. «Κι αυτό γιατί δεν υπάρχει ξεκά­θαρο όραμα. Ρίξτε μια ματιά στον χάρτη, τη γεω­στρα­τη­γική θέση της χώρας. Είμαστε μια όαση στα­θε­ρό­τη­τας στην περιοχή, με έναν ομοιο­γενή λαό και έναν μονα­δικό τρόπο ζωής. Είμαστε μέλος ενός ισχυρού κλαμπ που λέγεται Ευρώπη, της –παρά την κρίση– ισχυ­ρό­τε­ρης παγκό­σμιας ένωσης. Είμαστε ένας φιλό­ξε­νος, εργα­τι­κός και σε μεγάλο βαθμό εκπαι­δευ­μέ­νος λαός, με δημιουρ­γι­κό­τητα. Εχουμε το καλύ­τερο κλίμα, το πλου­σιό­τερο πολι­τι­στικό απόθεμα. Πόσο δύσκολο είναι να καθί­σουμε και να συλ­λά­βουμε ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο;».

Για τον ίδιο αυτό το όραμα είναι ξεκά­θαρο. «Η Ελλάδα πρέπει να γίνει ηγέτης στην παροχή υπη­ρε­σιών. Να γίνει ιδανική χώρα να ζει ο Ελληνας και ο ξένος μόνιμα ή προ­σω­ρινά». Χρειά­ζε­ται συνο­λική αλλαγή νοο­τρο­πίας, ξεκι­νώ­ντας φυσικά από την Παιδεία. «Σε μια χώρα, για παρά­δειγμα, που θα ήθελε να γίνει ηγέτης στις υπη­ρε­σίες, θα έπρεπε να καλ­λιερ­γεί­ται του­ρι­στική συνεί­δηση από το δημο­τικό, να δημιουρ­γη­θούν και ανώ­τα­τες σχολές, όχι μόνο στο πεδίο των του­ρι­στι­κών επαγ­γελ­μά­των, αλλά και σε συνα­φείς τομείς. Ξέρετε ότι ένας καλός ζαχα­ρο­πλά­στης, επι­πέ­δου Γάλλου πατισιέ, βγάζει σήμερα στην Ελλάδα 2.000 ευρώ καθαρά; Κι όμως δεν υπάρ­χουν. Βγαί­νουν ατέ­λειω­τοι μηχα­νι­κοί, χωρίς να έχουμε κατα­σκευή να τους απορ­ρο­φή­σει».

Κανείς όμως δεν φαί­νε­ται πρό­θυ­μος να ανα­λά­βει το όποιο πολι­τικό ρίσκο και να χαράξει αυτή την πορεία. «Ο λόγος είναι η βρα­χυ­πρό­θε­σμη προ­σέγ­γιση του Ελληνα, που θέλει να βλέπει το άμεσο και όχι το μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμο, καθώς και η ιστο­ρική μας αδυ­να­μία να δούμε το προ­σω­πικό όφελος μέσα από την κοινή ευκαι­ρία για το γενι­κό­τερο καλό, το λεγό­μενο win win. Δεν κατα­λα­βαί­νουμε ότι, κλέ­βο­ντας τον ΦΠΑ, κάνουμε ζημιά στον εαυτό μας. Αν δεν κατα­φέ­ρουμε να τα αλλά­ξουμε αυτά, δεν μπορεί να λει­τουρ­γή­σει η χώρα. Και δυστυ­χώς πρέπει να πούμε ότι η πνευ­μα­τική και οικο­νο­μική ελίτ δεν βοη­θή­σαμε όσο θα έπρεπε προς αυτή την κατεύ­θυνση. Εχουμε κι εμείς ευθύνη». Τα πάντα «ρίχνο­νται» στους δανει­στές. «Ομως το όραμα γεν­νιέ­ται από τον λαό και ανήκει στον λαό, δεν ανήκει στους δανει­στές. Είναι δικό μας θέμα και των επό­με­νων γενεών».

Αν έπρεπε να ξεχω­ρί­σει κάποιο από τα θετικά των τελευ­ταίων πέντε χρόνων είναι ότι ο κόσμος έχει γίνει σοφό­τε­ρος. «Από τη φάση της άρνησης περνάς στον συμ­βι­βα­σμό και μετά στη λύση. Ετσι δεν γίνεται σε μια αρρώ­στια; Μια αρρώ­στια χωρίς εύκολο φάρμακο που το παίρ­νεις και γίνεσαι καλά. Τώρα χρειά­ζε­ται να έρθει κάποιος να συμ­βά­λει να δημιουρ­γη­θεί το όραμα και να συλ­λά­βει τον χάρτη υλο­ποί­η­σης. Είναι τερά­στια ευκαι­ρία να αρχί­σουμε να χτί­ζουμε και να κατα­λά­βουμε όλοι ότι πρέπει να επι­λέ­γουμε αυτούς που μας διοι­κούν με βάση ποιος μπορεί να το υλο­ποι­ή­σει απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα».

Χανό­μα­στε σε διάφορα μικρά και χάνουμε τη μεγάλη εικόνα

Πριν από λίγες ημέρες, επι­στρέ­φο­ντας από την Αφυτο της Χαλ­κι­δι­κής, κάναμε με την παρέα μου μία μικρή παρά­καμψη. Είναι δύσκολο να βρί­σκε­σαι τόσο κοντά στο Sani Resort και να μην περά­σεις από εκεί έστω για μια βόλτα. Προ­σπαθώ να φαντα­στώ πώς ήταν η περιοχή το ’60, όταν ο πατέρας τού Ανδρέα Ανδρε­άδη, Ανα­στά­σιος, με τον θείο του Λεωνίδα Ζησιάδη, που ασχο­λού­νταν με τις κατα­σκευές, απο­φά­σι­σαν να αγο­ρά­σουν την έκταση στην Κασ­σάν­δρα. «Ηταν από τους πρώτους που είδαν τις δυνα­τό­τη­τές της», λέει σήμερα στην «Κ» ο κ. Ανδρε­ά­δης που μαζί με τον αδερφό του Σταύρο έχουν ανα­λά­βει τα ηνία του ομίλου.

«Εκείνη την εποχή η Ελλάδα είχε δεν είχε 50.000 του­ρί­στες. Δεν υπήρχε του­ρι­σμός παρα­λίας. Τα ακριβά χωράφια ήταν τα επάνω. Αυτά έδιναν οι πατε­ρά­δες στους γιους, αφή­νο­ντας τα χωράφια κοντά στη θάλασσα, τις “αμμού­δες”, στις κόρες για προίκα. Δεν ήξεραν ότι κάποτε θα γίνο­νταν πλού­σιοι οι “κάτω”», σχο­λιά­ζει.

«Λίγα χρόνια πριν πεθάνει, το ’93, τον είχα ρωτήσει “πώς και είδες την προ­ο­πτική εκείνης της περιο­χής;”. Δεν ήταν μικρή επέν­δυση, τα λεφτά ήταν αρκετά και οι υπο­δο­μές απούσες. Να φαντα­στείτε ότι μέχρι το ’65 η περιοχή είχε ελο­νο­σία, δεν υπήρχε ψυχή. “Είδα”, μου λέει, “αυτό το μαγικό μέρος και σκέ­φτηκα ότι στη Μεσό­γειο, γενικά στην Ευρώπη, ο κόσμος θα αυξά­νε­ται διαρκώς και η αξία τέτοιων περιο­χών που σπα­νί­ζουν θα μεγα­λώ­νει διαρκώς”. Είδε με άλλα λόγια τη μεγάλη εικόνα. Αυτό πρέπει να συμβεί και στη χώρα. Χανό­μα­στε στα διάφορα μικρά και χάνουμε ευκαι­ρίες και τη μεγάλη εικόνα. Ηταν μεγάλο μάθημα για μένα».

Στα χρόνια που ακο­λού­θη­σαν, ο Ανα­στά­σιος Ανδρε­ά­δης επένδυε στη Σάνη ό,τι περίσ­σευε από τη δουλειά του. Ο Ανδρέας ασχο­λή­θηκε με την επι­χεί­ρηση το ’81 ολο­κλη­ρώ­νο­ντας στρατό και διδα­κτο­ρικό. «Τότε ξεκί­νησε το Sani Beach, τη μεγάλη μονάδα, η οποία είχε ολο­κλη­ρω­θεί σαν σκε­λε­τός αλλά είχε εγκα­τα­λει­φθεί για ένα διά­στημα. Οταν βλέπει κανείς τώρα το Sani Resort, δεν φαντά­ζε­ται ότι περά­σαμε διά πυρός και σιδήρου. Αλλά είμαστε πολύ περή­φα­νοι γι’ αυτό που έχουμε δημιουρ­γή­σει».

Τον περα­σμένο Ιανουά­ριο, οι ΣΑΝΗ Α.Ε. και Ikos Α.Ε. ανα­κοί­νω­σαν τη συμ­φω­νία συνέ­νω­σής τους σε έναν όμιλο, ένα «χρυσό» deal στον χώρο του του­ρι­σμού. Πρό­ε­δρος του νέου ομίλου είναι ο Σταύρος Ανδρε­ά­δης, ενώ καθή­κο­ντα διευ­θύ­νο­ντος συμ­βού­λου έχουν ο Ανδρέας Ανδρε­ά­δης και ο Mathieu Guillemin. «Εχουμε ένα μεγάλο επεν­δυ­τικό πρό­γραμμα με τη Σάνη και την Ikos, 50 εκατ. ευρώ μόνο για φέτος. Πιστεύ­ουμε στην Ελλάδα και το απο­δει­κνύ­ουμε με τις επεν­δύ­σεις. Κανείς πρέπει να δείχνει στην πράξη αν πιστεύει στο όραμα για τη χώρα. Οχι μόνο λόγια…».

Δεν εκμε­ταλ­λευ­θή­καμε την ευκαι­ρία της Ολυ­μπιά­δας του 2004

Στα μέσα Αυγού­στου, ακόμα δεν είχε «κάτσει» η μπίλια σχετικά με τα επίπεδα που κινή­θηκε φέτος ο του­ρι­σμός. Ωστόσο όλα δεί­χνουν ότι οι συνο­λι­κές αφίξεις του­ρι­στών ανα­μέ­νε­ται να φθάσουν στα 25 εκατ. φέτος, έναντι 23,6 εκατ. το 2015 (αύξηση 6%), σημειώ­νο­ντας ακόμη ένα ρεκόρ.

«Ο Ιούλιος πήγε καλά και ο Αύγου­στος φαί­νε­ται ότι πάει ακόμα καλύ­τερα», λέει στην «Κ» ο πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ Ανδρέας Ανδρε­ά­δης. «Επειδή πέρυσι ο οδικός του­ρι­σμός είχε σημειώ­σει πτώση 14% τον Αύγου­στο σε σχέση με το 2014 λόγω capital controls, πιστεύω ότι φέτος θα δούμε τον Αύγου­στο ένα αρκετά μεγάλο συν. Αρα ο στόχος που είχαμε βάλει από τον Φεβρουά­ριο σε αφίξεις +6% φαί­νε­ται εφικτός». Φυσικά το θέμα είναι τα έσοδα. «Το στοί­χημα από τον πρω­θυ­πουργό είναι στα έσοδα όχι στα κεφάλια. Το θέμα είναι να γυρίσει το ΑΕΠ θετικά και για να συμβεί αυτό πρέπει ο του­ρι­σμός να έχει θετικό πρόσημο (σ.σ.: ο του­ρι­σμός αντι­στοι­χεί στο 25% του ΑΕΠ). Θέλω να πιστεύω ότι τελικά και τα έσοδα θα είναι θετικά, απλώς δεν θα είναι τόσο θετικά όσο οι αφίξεις. Πρέπει να περι­μέ­νουμε. Λόγω των παγκό­σμιων δεδο­μέ­νων ο κόσμος είναι πιο προ­σε­κτι­κός γενικά, υπάρχει μεγάλη ανα­σφά­λεια». Η κατα­νά­λωση ανά δια­νυ­κτέ­ρευση πάντως στην Ελλάδα παρα­μέ­νει κατά μέσον όρο υψη­λό­τερη από την αντα­γω­νί­στρια Ισπανία. Ο δείκτης όμως παρου­σιά­ζει υπο­χώ­ρηση, καθώς τα τελευ­ταία χρόνια έχουμε πολλούς επι­σκέ­πτες από την Τουρκία και τα Βαλ­κά­νια, που μένουν λιγό­τε­ρες ημέρες στη χώρα μας, ρίχνο­ντας τη μέση συνο­λική κατα­νά­λωση.

Σε κάθε περί­πτωση πρό­κει­ται για ένα μικρό, ή μάλλον μεγάλο, θαύμα. «Σκε­φτείτε όλα αυτά που μεσο­λά­βη­σαν. Τρο­μο­κρα­τία, capital controls, Brexit, προ­σφυ­γικό, πρα­ξι­κό­πημα στην Τουρκία. Σκε­φτείτε αν η χώρα είχε κάνει κάποια βήματα πού θα ήμασταν», λέει ο κ. Ανδρε­ά­δης. Ο ίδιος για παρά­δειγμα κρίνει αυστηρά τα «ήξεις αφήξεις» των κυβερ­νή­σεων σε ό,τι αφορά την επιβολή κυρώ­σεων στα κατα­στή­ματα που δεν κόβουν απο­δεί­ξεις. «Δεν μπορείς τη μια στιγμή να απο­φα­σί­ζεις το κλεί­σιμο επι­χει­ρή­σεων που δεν κόβουν από­δειξη, μετά να καταρ­γείς το κλεί­σιμο, θεσπί­ζο­ντας ένα κωμικό πρό­στιμο και τώρα να τρέχεις έντρο­μος να τις ξανα­κλεί­νεις. Ο κατα­στη­μα­τάρ­χης αυτό φοβάται, μην κλείσει δύο μέρες. Αν αυτό είχε κρα­τη­θεί από την αρχή, θα ήταν δια­φο­ρε­τικά τα πράγ­ματα σήμερα. Αυτά τα μπρος πίσω κοστί­ζουν».

Ο ίδιος είχε ταχθεί υπέρ του μέτρου, όπως επίσης και της επι­βο­λής φόρου στις γκρίζες μισθώ­σεις, τύπου airbnb. «Το κράτος χάνει 270 εκατ. ευρώ γιατί εδώ και ένα χρόνο δεν περνάει τη σχετική νομο­θε­σία. Να μπει φόρος στη συναλ­λαγή όπως πλη­ρώ­νει ένα ξενο­δο­χείο ΦΠΑ και να δημιουρ­γη­θεί ειδικό μητρώο, ώστε να φορο­λο­γεί­ται ως έσοδο ενοι­κίου μέσω της φορο­λο­γι­κής δήλωσης. Η Γενική Γραμ­μα­τεία Δημο­σίων Εσόδων ετοι­μά­ζει το νομο­θε­τικό πλαίσιο, αλλά χάσαμε ένα χρόνο. Εάν είχαν συμβεί αυτά δεν θα χρεια­ζό­ταν το κράτος να ανε­βά­σει τον ΦΠΑ τόσο πολύ σε σχέση με τους αντα­γω­νι­στές μας. Θα υπήρχε μείωση του ΦΠΑ και αποφυγή του τέλους δια­νυ­κτέ­ρευ­σης γιατί όλα αυτά είναι συν­δε­δε­μένα με τα έσοδα. Γι’ αυτό έχουμε τόση αγωνία να δούμε πού θα κινη­θούν τα έσοδα, ώστε να κατέβει κάποια στιγμή η φορο­λο­γία. Γιατί μακρο­πρό­θε­σμα, τόσο υψηλή φορο­λο­γία θα “κάτσει” τον του­ρι­σμό. Δεν θα δεχθεί ο Γερ­μα­νός να πλη­ρώ­νει για πολλά χρόνια ακόμα τόσο παρα­πάνω. Οι λύσεις υπάρ­χουν, αλλά θεωρούν ότι έχουν πολι­τικό κόστος, που κατά τη γνώμη μου δεν έχουν, γιατί ο κόσμος, μετά όλα όσα έχουν συμβεί, πλέον κατα­λα­βαί­νει».

Φορο­λο­γική δικαιο­σύνη

Αξίζει να σημειω­θεί πάντως ότι δεν απορ­ρί­πτει το airbnb. «Είναι μια παγκό­σμια τάση και δεν θα στα­μα­τή­σει. Ερχεται να καλύψει μια ανάγκη, τη δυνα­τό­τητα κάποιου να νοι­κιά­σει το σπίτι ή ένα δωμάτιό του. Απλά πρέπει να υπάρχει δικαιο­σύνη, συμ­με­τρία στο θέμα της φορο­λο­γίας. Η εξέλιξη πάντως βοηθάει το ΑΕΠ της χώρας, μεγα­λώ­νει την πίτα, βοηθάει τις αερο­πο­ρι­κές συν­δέ­σεις. Δεν πρέπει να το βλέ­πουμε εχθρικά».

Ενα εργα­λείο χαρα­κτη­ρί­ζει και το πολυ­συ­ζη­τη­μένο all inclusive. «Είναι κι αυτό μια ανάγκη του κατα­να­λωτή, η παροχή πολλών υπη­ρε­σιών σε ένα πακέτο. Εχει πολλές δια­βαθ­μί­σεις. Πρέπει η Ελλάδα όμως να το κατευ­θύ­νει σε αμιγώς τοπικά προ­ϊ­ό­ντα και επίσης να εντάξει εστια­τό­ρια και άλλες τοπικές επι­χει­ρή­σεις και εκτός των ξενο­δο­χείων στην προ­σφορά». Οπως λέει ο κ. Ανδρε­ά­δης, με αυτό τον τρόπο ενι­σχύ­εις την τοπική κοι­νω­νία ενώ βελ­τιώ­νεις τη συνο­λική εμπει­ρία του επι­σκέ­πτη.

Τελειώ­νο­ντας το γεύμα μας, για μια στιγμή απορ­ρο­φη­θή­καμε από την εικόνα έξω από τη μεγάλη τζα­μα­ρία. «Εχουμε άπειρες δυνα­τό­τη­τες», είπε τότε. «Η Αθήνα για παρά­δειγμα έχει τερά­στια δυνα­μική. Δεν εκμε­ταλ­λευ­τή­καμε όπως έπρεπε τους Ολυ­μπια­κούς Αγώνες, έπεσε μετά η κρίση, χάσαμε την ευκαι­ρία. Αλλά οι δυνα­τό­τη­τες είναι απε­ριό­ρι­στες. Δεν χρειά­ζε­ται παρά να δει κανείς το παρα­λιακό μέτωπο, από το ΚΠΙΣΝ, στο Ελλη­νικό, στον Αστέρα, στο Λαγο­νήσι. Είναι κάτι που δεν έχει καμία πρω­τεύ­ουσα στην Ευρώπη, ένας ανε­κτί­μη­τος θησαυ­ρός από τον οποίο θα μπο­ρούσε να ζει όλη η Αθήνα. Αυτό είναι το μέλλον της Αθήνας, αν αξιο­ποι­η­θεί σωστά η πόλη θα είναι πάμπλουτη. Βλέπω την πόλη στρω­μένη χαρ­το­νο­μί­σματα, αλλά δυστυ­χώς είμαστε πολύ απα­σχο­λη­μέ­νοι να μαλώ­νουμε μεταξύ μας για να σκύ­ψουμε να τα μαζέ­ψουμε».

Η συνά­ντηση

Συνα­ντη­θή­καμε λίγο πριν πάρει το αερο­πλάνο για Θεσ­σα­λο­νίκη. Βρέθηκε για λίγες ημέρες στην Αθήνα για υπο­χρε­ώ­σεις του ΣΕΤΕ. Ο Αύγου­στος είναι ο πιο «δύσκο­λος» μήνας για το ξενο­δο­χείο. Πολύς ο κόσμος, πολλές οι υπο­χρε­ώ­σεις. Τσι­μπή­σαμε κάτι ελαφρύ στο εστια­τό­ριο του Zonar’s. Ο κ. Ανδρε­ά­δης από­λαυσε μια χωριά­τικη σαλάτα με ντο­μα­τί­νια, καπ­πα­ρό­φυλλα, ψημένο κου­λούρι Θεσ­σα­λο­νί­κης και έξτρα βαλ­σα­μικό ξίδι. Εγώ έπρεπε να έχω τον νου μου στη δουλειά, οπότε πήρα μόνο καφέ. Το μετά­νιωσα γιατί δεν του άρεσε που έτρωγε μόνος. Τακτο­ποί­ησε εκείνος τον λογα­ρια­σμό. Δεν σήκωνε κου­βέ­ντα.

Καθη­με­ρινή