Κρούγκμαν: Τι είδα στην Αθήνα

«Δεν πι­στεύ­εις ότι θέ­λουν να απο­τύ­χου­με»; Αυτό, όπως λέει, ήταν το ερώ­τη­μα που του έθε­ταν συ­νε­χώς κατά τη σύ­ντο­μη, αλλά έντο­νη επί­σκε­ψή του στην Αθήνα. «Η απά­ντη­σή μου ήταν», συ­νε­χί­ζει, «ότι δεν υπάρ­χουν “αυτοί που θέ­λουν να απο­τύ­χε­τε”, καθώς η Ελ­λά­δα δεν έχει απέ­να­ντί της ένα συ­μπα­γές μπλοκ από αδιάλ­λα­κτους πι­στω­τές, οι οποί­οι θα προ­τι­μού­σαν να δουν την Ελ­λά­δα να χρε­ο­κο­πεί και να φεύ­γει από το Ευρώ από το να δουν μια αρι­στε­ρή κυ­βέρ­νη­ση να πε­τυ­χαί­νει. Υπάρ­χει πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρη καλή θέ­λη­ση στην άλλη πλευ­ρά από ότι πολ­λοί Έλ­λη­νες νο­μί­ζουν».

Αλλά είναι κα­τα­νοη­τό γιατί οι Έλ­λη­νες βλέ­πουν έτσι τα πράγ­μα­τα, το­νί­ζει ο γνω­στός οι­κο­νο­μο­λό­γος. «Φεύ­γο­ντας από την Αθήνα φο­βό­μου­να ότι η Ελ­λά­δα και η Ευ­ρώ­πη μπο­ρεί να υπο­στούν ένα φρι­κτό ατύ­χη­μα, μία κα­θό­λου ανα­γκαία ρήξη, η οποία θα ρί­χνει τη σκιά της για πολύ καιρό στο μέλ­λον».

Η ιστο­ρία ως τώρα έχει ως εξής: η Ελ­λά­δα το 2009 έφτα­σε στην κρίση εξ’ αι­τί­ας δύο βα­σι­κών πα­ρα­γό­ντων: υψηλό χρέος, και υπερ­βο­λι­κά κόστη και υψη­λές τιμές που κα­τέ­στη­σαν τη χώρα μη-αντα­γω­νι­στι­κή. Η Ευ­ρώ­πη απά­ντη­σε με δά­νεια τα οποία απο­κα­τέ­στη­σαν τη ροή ρευ­στό­τη­τας, υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση ότι η Ελ­λά­δα θα ακο­λου­θή­σει εξαι­ρε­τι­κά επώ­δυ­νες πο­λι­τι­κές. Αυτές πε­ρι­λάμ­βα­ναν τέ­τοιες πε­ρι­κο­πές δα­πα­νών και αυ­ξή­σεις φόρων, που αν εφαρ­μό­ζο­νταν στις ΗΠΑ, θα αντι­στοι­χού­σαν σε $3 τρισ. μέσα σε μία χρο­νιά. Οι πε­ρι­κο­πές τους μι­σθούς είναι τέ­τοιες που δύ­σκο­λα τις χωρά ο νους, με το μέσο μισθό να πέ­φτει κατά 25%.

Αυτές οι τε­ρά­στιες θυ­σί­ες υπο­τί­θε­ται θα έφερ­ναν ανά­καμ­ψη, συ­νε­χί­ζει ο Κρού­γκ­μαν. Αντ’ αυτού, η κα­τα­στρο­φή στην αγο­ρα­στι­κή δύ­να­μη επέ­τει­νε την οι­κο­νο­μι­κή δυ­σπρα­γία, δη­μιουρ­γώ­ντας αφε­νός δεινά τύπου Με­γά­λης Ύφε­σης κι αφε­τέ­ρου μια τε­ρά­στια αν­θρω­πι­στι­κή κρίση.

«Το Σάβ­βα­το επι­σκέ­φτη­κα ένα κα­τα­φύ­γιο αστέ­γων και μου δι­η­γή­θη­καν σπα­ρα­κτι­κές ιστο­ρί­ες για το σύ­στη­μα υγεί­ας το οποίο βρί­σκε­ται υπό κα­τάρ­ρευ­ση: ασθε­νείς που τους έδιω­χναν από τα νο­σο­κο­μεία επει­δή δεν είχαν να πλη­ρώ­σουν τα 5 ευρώ, που έφευ­γαν χωρίς τα απα­ραί­τη­τα φάρ­μα­κα, γιατί δεν υπήρ­χαν πια στις κλι­νι­κές κ.α. Ήταν ένας διαρ­κής εφιάλ­της, όμως το πο­λι­τι­κό κα­τε­στη­μέ­νο της Ελ­λά­δας, απο­φα­σι­σμέ­νο να πα­ρα­μεί­νει στην Ευ­ρώ­πη και φο­βι­σμέ­νο για τις συ­νέ­πειες μιας χρε­ω­κο­πί­ας κι εξό­δου από το Ευρώ, έμε­ναν στο πρό­γραμ­μα χρόνο με το χρόνο».

Τε­λι­κά, συ­μπλη­ρώ­νει ο αρ­θρο­γρά­φος, το ελ­λη­νι­κό πο­λι­τι­κό σώμα δεν μπο­ρού­σε άλλο: όταν οι δα­νει­στές απαί­τη­σαν ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρη λι­τό­τη­τα – σε κλί­μα­κα που θα μπο­ρού­σε να σπρώ­ξει την οι­κο­νο­μία 8% ακόμα πιο κάτω και να οδη­γή­σει την ανερ­γία στο 30% – οι πο­λί­τες ψή­φι­σαν ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, έναν αμι­γώς αρι­στε­ρό συ­να­σπι­σμό (σε αντί­θε­ση με την κε­ντρο-αρι­στε­ρά), ο οποί­ος ήταν ορ­κι­σμέ­νος να αλ­λά­ξει την πο­ρεία της χώρας.

Σε αυτό το ση­μείο, ο Κρού­γκ­μαν ανα­ρω­τιέ­ται: Μπο­ρεί να απο­φευ­χθεί η ελ­λη­νι­κή έξο­δος από το Ευρώ;

Και η απά­ντη­ση είναι: Ναι, μπο­ρεί. Η ει­ρω­νεία με την νίκη του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ είναι ότι ήρθε ακρι­βώς στο ση­μείο που θα μπο­ρού­σε λο­γι­κά να συ­να­φθεί ένας λει­τουρ­γι­κός συμ­βι­βα­σμός.

Το ση­μείο-κλει­δί είναι πως μια έξο­δος από το ευρώ θα ήταν εξαι­ρε­τι­κά ακρι­βή και κα­τα­στρο­φι­κή για την Ελ­λά­δα, εκ­θέ­το­ντας ταυ­τό­χρο­να σε τε­ρά­στιους πο­λι­τι­κούς και οι­κο­νο­μι­κούς κιν­δύ­νους την υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη. Είναι λοι­πόν κάτι που πρέ­πει να απο­φευ­χθεί αν υπάρ­χει έστω και… μισή εναλ­λα­κτι­κή λύση. Και υπάρ­χει, ή θα έπρε­πε να υπάρ­χει.

Προς το τέλος του 2014 η Ελ­λά­δα κα­τόρ­θω­σε να επι­τύ­χει με δυ­σκο­λία ένα μικρό πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα.Αυτό είναι και το μόνο που θα μπο­ρού­σαν λο­γι­κά να απαι­τούν οι πι­στω­τές, αφού δε γί­νε­ται να βγά­ζεις για καιρό από τη μύγα ξύγκι. Εν τω με­τα­ξύ, όλες αυτές οι πε­ρι­κο­πές στους μι­σθούς έχουν κάνει την Ελ­λά­δα και πάλι αντα­γω­νι­στι­κή – ή θα την έκα­ναν αν μπο­ρού­σε και πάλι να απο­κα­τα­στα­θεί μια κά­ποια στα­θε­ρό­τη­τα.

Η μορφή μιας πι­θα­νής συμ­φω­νί­ας είναι συ­νε­πώς ξε­κά­θα­ρη: Μία παύση στη συ­νέ­χι­ση της λι­τό­τη­τας με μια ταυ­τό­χρο­νη συμ­φω­νία της Ελ­λά­δας οτι θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει κά­ποιες ση­μα­ντι­κές, αλλά όχι διαρ­κώς αυ­ξα­νό­με­νες πλη­ρω­μές στους πι­στω­τές της. Μια τέ­τοια συμ­φω­νία θα μπο­ρού­σε να βάλει τα θε­μέ­λια σε μια οι­κο­νο­μι­κή ανά­πτυ­ξη, ίσως αργή στην αρχή, αλλά τέ­τοια που θα προ­σέ­φε­ρε στο τέλος μια κά­ποια ελ­πί­δα.

Όμως ακρι­βώς τώρα είναι που δε φαί­νε­ται να μπο­ρεί να υπάρ­ξει συμ­φω­νία. Ίσως είναι αλή­θεια αυτό που λένε οι δα­νει­στές, ότι δη­λα­δή με τη νέα ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν μπο­ρεί κα­νείς εύ­κο­λα να συ­νεν­νοη­θεί. Αλλά τι πε­ρι­μέ­νε­τε όταν τα κόμ­μα­τα που κυ­βερ­νούν δεν έχουν καμία προη­γού­με­νη εμπει­ρία στην κυ­βέρ­νη­ση, έχο­ντας ανα­λά­βει την εξου­σία από ένα ανα­ξιό­πι­στο κα­τε­στη­μέ­νο; Και το πιο ση­μα­ντι­κό: οι πι­στω­τές ζη­τούν πράγ­μα­τα – με­γά­λες πε­ρι­κο­πές στις συ­ντά­ξεις και στις θέ­σεις του δη­μο­σί­ου τομέα – με τα οποία η νε­ο­ε­κλε­γεί­σα αρι­στε­ρή κυ­βέρ­νη­ση απλώς δεν μπο­ρεί να συμ­φω­νή­σει, σε αντί­θε­ση με με­ταρ­ρυθ­μί­σεις για ένα κα­λύ­τε­ρο φο­ρο­λο­γι­κό σύ­στη­μα, που μπο­ρεί.

Και οι Έλ­λη­νες, ση­μειώ­νει ο αρ­θρο­γρά­φος, είναι μάλ­λον υπερ­βο­λι­κά πρό­θυ­μοι να ερ­μη­νεύ­σουν τις απαι­τή­σεις των δα­νει­στών ως μια προ­σπά­θεια είτε να πέσει η κυ­βέρ­νη­σή τους, είτε η χώρα να γίνει πα­ρά­δειγ­μα για το τι θα γίνει αν άλλες χρε­ω­μέ­νες χώρες στα­μα­τή­σουν τη σκλη­ρή λι­τό­τη­τα.

Το κε­ρα­σά­κι στην τούρ­τα είναι ότι η πο­λι­τι­κή αβε­βαιό­τη­τα έχει αρ­νη­τι­κό αντί­κτυ­πο στα φο­ρο­λο­γι­κά έσοδα, εξα­νε­μί­ζο­ντας πι­θα­νό­τα­τα κι αυτό το μικρό πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα που απο­κτή­θη­κε με τόσο κόπο. Λο­γι­κό θα ήταν ασφα­λώς να δεί­ξει κα­νείς υπο­μο­νή σε αυτό το μέ­τω­πο: αν επι­τευ­χθεί συμ­φω­νία, η αβε­βαιό­τη­τα θα τε­λειώ­σει και τα έσοδα θα αυ­ξη­θούν και πάλι. Αλλά με αυτήν την πε­ριρ­ρέ­ου­σα ατμό­σφαι­ρα δυ­σπι­στί­ας, η υπο­μο­νή είναι μάλ­λον δυ­σεύ­ρε­το αγαθό.

Δε χρειά­ζε­ται τα πράγ­μα­τα να είναι έτσι, λέει ο Κρού­γκ­μαν. Είναι αλή­θεια ότι προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθεί μια ολο­κλη­ρω­τι­κή κρίση θα απαι­τη­θεί να δο­θούν ση­μα­ντι­κά ποσά από πλευ­ράς των δα­νει­στών, αν και αυτά τα ποσά θα ανα­κυ­κλω­θούν αμέ­σως μέσω απο­πλη­ρω­μών των χρεών. Ωστό­σο, σκε­φτεί­τε την εναλ­λα­κτι­κή.

Το τε­λευ­ταίο πράγ­μα που χρειά­ζε­ται η Ευ­ρώ­πη είναι η έλ­λει­ψη ψυ­χραι­μί­ας να προ­κα­λέ­σει άλλη μια κα­τα­στρο­φή, κι αυτή τη φορά χωρίς απο­λύ­τως κα­νέ­να όφε­λος.

euro2day.gr