Το ίδιο πανηγύρι της Κάσου τα ’60’ς και σήμερα μέσα από τον φακό του Ρόμπερτ Μακέιμπ

Ο ακού­ρα­στος φωτο­γρά­φος επέ­στρεψε 57 χρόνια μετά για την παρου­σί­αση του βιβλίου του «Γράμμα από την Κάσο 1965» των εκδό­σεων Πατάκη.

Από το 1954 που πρω­το­τα­ξί­δεψε στην Κάσο με το 38μετρο μότορ­σιπ, «Δωδε­κά­νη­σος», καρα­βο­τσα­κι­σμέ­νοι με τον αδερφό του, Τσαρλς και και την συντρο­φιά τους, ο αμε­ρι­κά­νος φωτο­γρά­φος, Ρόμπερτ Μακέιμπ μάλλον κατά­λαβε καλά πόσο δυσπρό­σιτη κι απο­μο­νω­μένη ( σαν σε δικό της, κόσμο) είναι η Κάσος, το μικρό αυτό νησί του νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, 52 ναυτικά μίλια από την Ρόδο και 208 από την Αθήνα.

 

«Του­λά­χι­στον ήξερα που ακριβώς ήταν η Κάσος και πόσο δύσκολο ήταν κανείς να την φτάσει», γράφει ο ίδιος στον πρόλογο του βιβλίου του «Γράμμα από την Κάσο 1965» σε κείμενα Ν. Μαστρο­παύ­λου κι έρευνα Μ. Φρα­γκούλη Κέδρος (εκδό­σεις Πατάκη / Abbeville Press) ενθυ­μού­με­νος εκείνο το πρώτο ταξίδι στην Κάσο με το ιστο­ρικό πλοίο που είχε βυθι­στεί από συμ­μα­χικά βομ­βαρ­δι­στικά στον Πειραιά, είχε ανελ­κυ­στεί, είχε μπει σε λει­τουρ­γία ως μετα­φο­ρικό κι επι­βα­τικό για να ξανα­βυ­θι­στεί λίγα χρόνια μετά από εκείνο το δρα­μα­τικό ταξίδι.

Οι φωτο­γρα­φίες του βιβλίου, ωστόσο, (εκτός από μια) προ­έρ­χο­νται από το δεύτερο ταξίδι του Μακέιμπ στην Κάσο, το 1965, όπου προ­σκα­λε­σμέ­νος του Ηλία Κου­λου­κου­ντή φωτο­γρά­φησε το νησί. Φωτο­γρα­φίες που βγήκαν από το συρτάρι περίπου 40 χρόνια μετά για να απο­τε­λέ­σουν τον κορμό του βιβλίου που παρου­σιά­στηκε αυτό το καλο­καίρι στους κήπους της Γεν­να­δείου Βιβλιο­θή­κης αλλά και στο νησί της Κάσου το φετινό καλο­καίρι.

Το πορ­τραίτο του κασιώ­τι­κου τρόπου ζωής, λοιπόν, των τοπίων και των προ­σώ­πων επέ­στρεψε εκεί που ξεκί­νησε. Η παρου­σί­αση του ξεχω­ρι­στού λευ­κώ­μα­τος έγινε στο Δημο­τικό Σχολείο στο Φρύ (παρου­σί­α­σαν ο Ρόμπερτ Μακέιμπ, ο Νίκος Γ. Μαστρο­παύ­λος, η Μαριλέν Φρα­γκούλη Κέδρος, η Αν Μακέιμπ και ο Ηλίας Μαστρο­παύ­λος), ενώ λίγες μέρες αργό­τερα ο γνωστός φωτο­γρά­φος είχε την ευκαι­ρία να επι­σκε­φθεί το Πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου στο νησί. Και να φωτο­γρα­φί­σει την ίδια γιορτή στο ίδιο μέρος – 57 χρόνια μετά… Ο λόγος για ένα αληθινό προ­σκύ­νημα των Κασιω­τών, μια ανα­βά­πτιση με το λαούτο του Μηνά της Λάκας, το βιολί του Παπά του Ντελή, τον κορυ­φαίο του γλε­ντιού, Σάββα Περσελή, ένα από τα θαύματα του Νότιου Αιγαίου. Ενα πανη­γύρι που συνε­χί­ζει να γίνεται στην αυλή της Πέρα Πανα­γιάς.

Το Πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου της Κάσο στην αυλή της Πέρα Πανα­γιάς (2022).

– Επι­στρέ­ψατε στην Κάσο μετά από τόσα χρόνια από την τελευ­ταία σας επί­σκεψη, κι έχοντας κάνει ένα βιβλίο για το νησί. Ποια είναι τα συναι­σθή­ματά σας τώρα – σε σύγκριση με τα συναι­σθή­ματά σας τότε;

Υπάρ­χουν πολλά πράγ­ματα που είναι τα ίδια. Για παρά­δειγμα, η αίσθηση της απο­μό­νω­σης από την υπό­λοιπη Ελλάδα παρα­μέ­νει. Δεν υπάρχει παρέ­λαση από πλοία και γιοτ σ′ αυτά τα νερά, σε αντί­θεση με τόσα άλλα νησιά. Κι υπήρχαν πολύ λίγοι ξένοι του­ρί­στες. Στο εντυ­πω­σιακό Πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου δεν υπήρχαν τυχαίοι του­ρί­στες, μόνο οι Κασιώ­τες της δια­σπο­ράς με τις οικο­γέ­νειές τους και μια γαλλική οικο­γέ­νεια που έγινε Κασιώ­τικη μέσω ενός γάμου. Ανα­ρω­τιέ­μαι σε πόσα άλλα μέρη στην Ελλάδα συναντά κανείς αυτή την αφο­σί­ωση στην ιδιαί­τερη πατρίδα την οποία οι Κασιώ­τες από τα πέρατα του κόσμου φανε­ρώ­νουν κάθε 15 Αυγού­στου. Υπάρ­χουν τώρα, όπως και τότε, πολλά εγκα­τα­λειμ­μένα σπίτια στην Κάσο. Μπήκαμε σε ένα και ήταν σαν ο ιδιο­κτή­της του θα επέ­στρεφε από λεπτό σε λεπτό. Αλλά (στην πραγ­μα­τι­κό­τητα) είναι εγκα­τα­λειμ­μένο για χρόνια. Μια καθη­λω­τική νέα εμφά­νιση, ωστόσο, είναι το πλήθος των αυτο­κι­νή­των. Στην πρώτη μου επί­σκεψη στην Κάσο υπήρχε ένα αυτο­κί­νητο – ένα ταξί. Σήμερα υπάρ­χουν εκα­το­ντά­δες αυτο­κί­νητα αλλά όχι ταξί. Η φιλο­ξε­νία των Κασιω­τών παρα­μέ­νει τόσο ενθου­σιώ­δης όσο τη θυμάμαι.

Στιγ­μιό­τυπα από το ίδιο πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου στην Κάσο το 1965 και το 2022.

– Οι φωτο­γρα­φίες του 2022 είναι από τους εορ­τα­σμούς για το ίδιο πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου όπως του 1965;

Ναι. Φωτο­γρά­φησα το ίδιο πανη­γύρι, την ίδια μέρα, στην ίδια εκκλη­σία – αλλά 57 χρόνια μετά.

– Ποια έμπνευση σας κινη­το­ποί­ησε να απα­θα­να­τί­σετε κυρίως τα φορέ­ματα των γυναι­κών;

Είπα στον εαυτό μου, κάτι πραγ­μα­τικά έχει αλλάξει εδώ κι είμαι σίγου­ρος ότι αν ένας ειδικός δει αυτές τις εικόνες θα μπορεί πιθα­νό­τατα να μας πει με την γλαφυρή γλώσσα της μόδας ακριβώς τι συμ­βαί­νει.

ROBERT A. MCCABE

Το Πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου της Κάσο στην αυλή της Πέρα Πανα­γιάς (2022).

– Σίγουρα δεν είστε συντά­κτης μόδας, αλλά τι θα είχατε να επι­ση­μά­νετε σχετικά με τον ενδυ­μα­το­λο­γικό κώδικα του τότε και του σήμερα στο Πανη­γύρι της Κάσου;

Είναι λίγο δύσκολο όσον αφορά τη διά­σταση του χρώ­μα­τος αφού χρη­σι­μο­ποί­ησα ασπρό­μαυρο φιλμ στο Πανη­γύρι του 1965. Αλλά θα παρα­τη­ρούσα ότι τότε υπήρχε ομοιό­τητα στο στυλ—μακριά φορέ­ματα αλλά όχι πολύ μακριά με σεμνό­τητα σε κάθε ραφή. Φέτος όλα πήγαι­ναν! Υπήρχαν κοντά φορέ­ματα, ακόμα και σορτς. Υπήρχαν τερά­στιες δια­φο­ρές στα στυλ. Τα χρώματα και τα σχέδια των υφα­σμά­των παρου­σί­α­σαν τερά­στιες παραλ­λα­γές. Αλλά ένας ειδικός πρέπει να το φωτίσει αυτό. Ίσως αυτά τα στυλ φωτί­ζουν και αντι­κα­το­πτρί­ζουν βαθιές αλλαγές στο ρόλο της γυναί­κας στα απο­μα­κρυ­σμένα ελλη­νικά νησιά.

– Κι όσον αφορά τον ενδυ­μα­το­λο­γικό κώδικα στους άντρες; Από το σακάκι και γραβάτα στην τερά­στια ανε­πι­ση­μό­τητα;

Μεγάλη ανε­πι­ση­μό­τητα αυτή την χρονιά. Το 1965, πολλά σακάκια και γρα­βά­τες – στην ζέστη του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου. Και πάλι: Ολα πήγαι­ναν. Θυμάμαι ότι ρώτησα τον κύριο Κου­λου­κου­ντή το 1965 γιατί φορούσε σακάκι και γραβάτα στην παλιά βάρκα που βρι­σκό­μα­σταν. Απά­ντησε: Κερ­δί­ζεις περισ­σό­τερο σεβασμό.

– Εχετε ταξι­δέ­ψει κι επι­σκε­φθεί τόσα πολλά ελλη­νικά νησιά. Ποιο είναι το πιο ιδιαί­τερο στοι­χείο που βιώσατε στην περί­πτωση της Κάσου;

Είναι όμορφο να βρί­σκο­μαι σε ένα ελλη­νικό νησί που δεν έχει κατα­κλυ­σθεί από τους του­ρί­στες, ενώ οι γηγε­νείς είναι τόσο παθια­σμέ­νοι στον τρόπο που αγαπούν αυτό το μέρος.

Το σχόλιο της Ελις Κις, fasion features director της Vogue Greece

Ο ακού­ρα­στος φακός του Robert McCabe επι­στρέ­φει στο Κασιώ­τικο πανη­γύρι για να συνα­ντή­σει τα πρόσωπα της γιορτής. Αν παλαιό­τερα το πανη­γύρι ήταν τόπος πολλών νέων γνω­ρι­μιών και κλεφτών ματιών, σήμερα φέρνει κοντά γενιές που απε­νο­χο­ποι­η­μένα γιορ­τά­ζουν την παρά­δοση τους. Και ίσως αυτό καθρε­φτί­ζε­ται στους ενδυ­μα­το­λο­γι­κούς κώδικες του χθες και του τώρα. Ο σφιχτός κότσος, η καθαρή σιλου­έτα που αγκα­λιά­ζει το γυναι­κείο σώμα, το ανδρικό κοστούμι και τα παιδικά φορέ­ματα “πολυ­τε­λείας” της δεκα­ε­τίας του ’60 παρα­πέ­μπουν σε μια ημέρα, ένα βράδυ που “φοράμε τα καλά μας”. Σήμερα, που οι στι­λι­στι­κοί κώδικες σπάνε, ένα παντε­λόνι τζιν ενώ­νε­ται με ένα χαλαρό, resort φόρεμα και ένα ατίθασο μακρύ μαλλί για να οδη­γή­σουν, όλοι μαζί, τον χορό στην πανη­γυ­ριω­τικη πίστα.

Ρ. Μακέιμπ, «Γράμμα από την Κάσο 1965» σε κείμενα Ν. Μαστρο­παύ­λου κι έρευνα Μ. Φρα­γκούλη Κέδρος (Πατάκης / Abbeville Press)

Πηγή huffingtonpost.gr