Μάνος Λοΐζος: Η συναυλία έχει τη δική της ιστορία

Μάνος Λοΐζος: Ανή­συ­χος, εμπνευ­σμέ­νος δημιουρ­γός. Μαχη­τι­κός, πει­σμα­τά­ρης, ερω­τι­κός, τρυ­φε­ρός, ευαί­σθη­τος, ονει­ρο­πό­λος, με την ψυχή του δεμένη στο ταξίδι. Συνει­δη­το­ποι­η­μέ­νος πολίτης, που με το τρα­γούδι του και τη ζωή του έπαιρνε θέση στα κοι­νω­νικά και πολι­τικά ζητή­ματα της εποχής του, απέ­να­ντι στη δικτα­το­ρία, στην κατα­πί­εση, στην αδικία, στον κοι­νω­νικό ρατσι­σμό. Τρα­γού­δια του, όπως τα «Αχ, χελι­δόνι μου», «Σ’ ακο­λουθώ», «Εχω έναν καφενέ», «Ο 3ος Παγκό­σμιος», «Ο Λιόντας», «Κι αν είμαι ροκ», «Ηλιε μου σε παρα­καλώ», έχουν σημα­το­δο­τή­σει γενιές και γενιές.

Με αφορμή τα 80 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Λοΐζου πραγ­μα­το­ποιεί­ται μεγάλη συναυλία-αφιέρωμα στον αξέ­χα­στο δημιουργό, την Πέμπτη 7 Σεπτεμ­βρίου, στο Θέατρο Πέτρας στην Πετρού­πολη. Τρα­γου­δούν οι Γιώργος Ντα­λά­ρας, Βασίλης Παπα­κων­στα­ντί­νου και Μίλτος Πασχα­λί­δης. Συμ­με­τέ­χει η Ασπασία Στρα­τη­γού, ενώ τις ενορ­χη­στρώ­σεις έχει επι­με­λη­θεί ο Γιάννης Παπα­ζα­χα­ριά­κης.

Ο Γιώργος Ντα­λά­ρας και ο Βασίλης Παπα­κων­στα­ντί­νου, στενοί φίλοι και συνερ­γά­τες του Μάνου Λοΐζου, θα μας θυμί­σουν σταθ­μούς της καλ­λι­τε­χνι­κής δημιουρ­γίας του. Μαζί τους ο Μίλτος Πασχα­λί­δης, από τους πιο σημα­ντι­κούς τρα­γου­δο­ποιούς της γενιάς του, ερμη­νεύει τρα­γού­δια από το πλούσιο έργο του Μάνου, ενώ η λαϊκή τρα­γου­δί­στρια Ασπασία Στρα­τη­γού ερμη­νεύει προς τιμήν του μεγάλου δημιουρ­γού μερικά από τα ωραιό­τερα τρα­γού­δια του.

Ο Μάνος Λοΐζος πέθανε στις 17 Σεπτεμ­βρίου 1982. Είχε γεν­νη­θεί στις 22 Οκτω­βρίου του 1937 στην Αλε­ξάν­δρεια. Είχε κυπριακή κατα­γωγή, ο πατέρας του, Ανδρέας Λοΐζος, κατα­γό­ταν και ήταν κάτοι­κος των Αγιών Βαβα­τσι­νιάς – χωριό της Λάρ­να­κας Κύπρου – και η μητέρα του, Δέσποινα Μανάκη, κατα­γό­ταν από τη Ρόδο. Από μικρή ηλικία ασχο­λεί­ται με τη μουσική: στα επτά του χρόνια μελετά βιολί, αρχικά ερα­σι­τε­χνικά και έπειτα στο Εθνικό Ωδείο της Αλε­ξάν­δρειας. Αφού απο­φοί­τησε από το Αβε­ρώ­φειο Γυμνά­σιο το 1955 ήλθε στην Αθήνα με σκοπό να σπου­δά­σει.

Αρχικά γρά­φτηκε στη Φαρ­μα­κευ­τική Σχολή του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, αλλά στις αρχές του 1956 την εγκα­τα­λεί­πει με σκοπό να πάει στην Ανωτάτη Εμπο­ρική. Για ένα σύντομο χρονικό διά­στημα φοιτά στη Σχολή Βακαλό θέλο­ντας να ασχο­λη­θεί με τη ζωγρα­φική.

Το 1960 εγκα­τα­λεί­πει τις σπουδές του στο πανε­πι­στή­μιο και εργά­ζε­ται περι­στα­σιακά προ­κει­μέ­νου να επι­βιώ­σει, άλλοτε ως σερ­βι­τό­ρος, άλλοτε ως γρα­φί­στας σε δια­φη­μι­στι­κές εται­ρείες, άλλοτε ως μου­σι­κός σε μπουάτ.

Στα τέλη του 1961, αρχές του 1962 συμ­με­τέ­χει σε μια πρω­το­βου­λία συγκρό­τη­σης του Συλ­λό­γου Φίλων της Ελλη­νι­κής Μου­σι­κής. Την άνοιξη του 1962 επι­στρα­τεύ­ε­ται από τον Μίκη Θεο­δω­ράκη ως διευ­θυ­ντής της χορω­δίας του Συλ­λό­γου Φίλων της Ελλη­νι­κής Μου­σι­κής στις παρα­στά­σεις της «Ομορφης πόλης».

Ο Μάνος Λοΐζος φιλο­ξε­νεί­ται στο σπίτι της πρώην συζύγου του καθη­γητή των γαλ­λι­κών που είχε στην Αλε­ξάν­δρεια, της Διδούς Πετρο­πού­λου, η οποία εργα­ζό­ταν στο Εθνικό Ιδρυμα Ραδιο­φω­νίας. Αυτή θα συστή­σει τον νεαρό μουσικό στον Μίμη Πλέσσα, ο οποίος μεσο­λα­βεί στη δισκο­γρα­φική εται­ρεία Fidelity. Το 1962 ηχο­γρα­φεί το πρώτο του σαρα­ντα­πε­ντάρι, «Το τρα­γούδι του δρόμου», σε στίχους Φεντε­ρίκο Γκαρθία Λόρκα και ερμη­νεία από τον Γιώργο Μούτσιο

Οταν επι­βλή­θηκε η χούντα, έφυγε για την Αγγλία τον Σεπτέμ­βριο του 1967, για να επι­στρέ­ψει πάλι στην Ελλάδα στις αρχές της επό­με­νης χρονιάς. Το 1972 θα απο­τε­λέ­σει ιδρυ­τικό μέλος της Ενωσης Μου­σι­κο­συν­θε­τών και Στι­χουρ­γών Ελλάδος (ΕΜΣΕ), η οποία συστή­νε­ται για την κατα­πο­λέ­μηση της κασε­το­πει­ρα­τείας και της λογο­κρι­σίας.

Το βράδυ της 17ης Νοεμ­βρίου 1973 θα συλ­λη­φθεί στο σπίτι του στον Χολαργό και θα κρα­τη­θεί για δέκα ημέρες. Το 1978 θα γίνει πρό­ε­δρος της Ενωσης Μου­σι­κο­συν­θε­τών και Στι­χουρ­γών Ελλάδος. Τον Οκτώ­βριο του 1981 μπήκε στο Γενικό Κρατικό Νοσο­σκο­μείο με περι­καρ­δί­τιδα και νεφρική ανε­πάρ­κεια και στο τέλος του χρόνου ταξί­δεψε στη Μόσχα για ιατρι­κές εξε­τά­σεις. Στις 7 Σεπτεμ­βρίου υφί­στα­ται δεύτερο εγκε­φα­λικό επει­σό­διο. Πεθαί­νει δέκα ημέρες αργό­τερα, στις 17 Σεπτεμ­βρίου του 1982.

Συνερ­γά­στηκε με τον Λευτέρη Παπα­δό­πουλο, τον Φώντα Λάδη, τον Γιάννη Νεγρε­πό­ντη και τον Δημήτρη Χρι­στο­δού­λου στους στίχους και με τους ερμη­νευ­τές Στέλιο Καζαν­τζίδη, Μαρία Φαρα­ντούρη, Χάρι Αλεξίου, Γιώργο Νταλάρα, Γιάννη Καλατζή, Δήμητρα Γαλάνη κ.ά.

Τελευ­ταίος δίσκος του ήταν τα «Γράμ­ματα στην αγα­πη­μένη» σε στίχους του τούρκου ποιητή Ναζίμ Χικμέτ με απόδοση στα ελλη­νικά του Γιάννη Ρίτσου.

Κατα­λυ­τική ήταν η συνερ­γα­σία του με τον Λευτέρη Παπα­δό­πουλο. Ας θυμη­θούμε πώς την εξι­στο­ρεί ο ποιητής σε παλαιό­τερη συνέ­ντευξή του στο «Βήμα της Κυρια­κής» (10.6.2007):

Κάπου στα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’60 ο Μάνος Λοΐζος απο­φα­σί­ζει να συστη­θεί κάποιο βράδυ σε μια μπουάτ της Πλάκας στον Λ. Παπα­δό­πουλο για να του ζητήσει κάποιο τρα­γούδι. Ο στι­χουρ­γός και δημο­σιο­γρά­φος τού ζητεί να περάσει την επομένη από το γραφείο του στα «Νέα» και του δίνει τους στίχους του τρα­γου­διού «Αυτό το αγόρι». Ο Μάνος Λοΐζος επι­στρέ­φει στο σπίτι του, το μελο­ποιεί και παίρνει τον Λευτέρη Παπα­δό­πουλο στο τηλέ­φωνο, όπου του το παίζει στο πιάνο. Ενα απλό «οκέι» από τη μεριά του στι­χουρ­γού ήταν αρκετό ώστε να αρχίσει όχι μόνο μια σημα­ντική συνερ­γα­σία αλλά και μια προ­σω­πική σχέση ζωής που είχε πολύ τάβλι, κου­μπα­ριές (ο Λευ­τέ­ρης Παπα­δό­που­λος έχει βαφτί­σει την κόρη του Μάνου και τον έχει παντρέ­ψει με τη δεύτερη γυναίκα του), αγάπη και αλλη­λο­ε­κτί­μηση.

Ο Λ. Παπα­δό­που­λος ήταν άλλωστε εκείνος που τον πήρε από το χέρι και τον πήγε στη δισκο­γρα­φική εται­ρεία Odeon. Μαζί έκαναν τον πρώτο μεγάλο δίσκο του Μάνου Λοΐζου, τον «Σταθμό», άλμπουμ που συνέ­πεσε μάλιστα με τη μετο­νο­μα­σία της παρα­πάνω εται­ρείας σε Minos.

«Με τον Μάνο» σημειώ­νει ο Λευ­τέ­ρης Παπα­δό­που­λος «γίναμε στενοί φίλοι. Ηταν καλός άνθρω­πος, με χιούμορ, ερω­τι­κός, αν και λίγο τεμπε­λά­κος. Θα μπο­ρούσε να είχε γράψει περισ­σό­τερα πράγ­ματα. Προ­τι­μούσε όμως να είναι με μια παρέα, να πιει ένα κρασί, να πάει μια εκδρομή παρά να πάει να γράψει. Σιγά-σιγά όμως μπήκε μέσα στη δουλειά και στις υπο­χρε­ώ­σεις που απορ­ρέ­ουν από αυτήν και άρχισε να κινεί­ται πιο δρα­στή­ρια. Γενικώς δεν ήταν πολύ παρα­γω­γι­κός. Ηταν μάλιστα πολύ ψείρας». Από τις πρώτες κιόλας στιγμές που γνω­ρί­στη­καν έγιναν αχώ­ρι­στοι. «Για να γράφει μαζί μου, έκανε δύο μετα­κο­μί­σεις. Οπου πήγαινα εγώ, ερχόταν και αυτός. Παλιά έμενε στον Αγιο Μελέτιο, στα Σεπόλια. Εφυγε και μετα­κό­μισε στην οδό Ροστο­βίου. Δέκα λεπτά από το δικό μου σπίτι. Στη συνέ­χεια ήρθε ακόμα πιο κοντά. Εκατό μέτρα μάς χώριζαν. Κάθε πρωί ερχόταν σπίτι μου, μιλού­σαμε, γελού­σαμε και γράφαμε και κανένα τρα­γούδι. Μέσα από τη φιλία έγιναν όλα όσα έγιναν».

ΒΗΜΑ