Γιατί είναι στόχος το Καστελλόριζο – Τι έλεγε Τούρκος ναύαρχος το 2008

Αν και όλο αυτό το διά­στημα η τουρ­κική επι­θε­τι­κό­τητα έχει κατά κύριο λόγο στραφεί στην κυπριακή ΑΟΖ με τη γεώ­τρηση του «Πορθητή», η Άγκυρα φρο­ντί­ζει παραλ­λή­λως (αυτές τις ημέρες και με την άσκηση ‘Θαλασσόλυκος’) να ασκεί στρα­τιω­τική πίεση και στην Ελλάδα. Οι παρα­βιά­σεις του εθνικού ενα­ε­ρίου χώρου, ακόμα και οι υπερ­πτή­σεις πάνω νησιά έχουν πλέον γίνει ρουτίνα. Όπως ρουτίνα έχουν γίνει και οι τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις επί ελλη­νι­κών νησίδων με την και­νο­φανή θεωρία των ‘γκρίζων ζωνών’.

Όλα τα παρα­πάνω, ωστόσο, ακριβώς επειδή de facto έχουν παγιω­θεί στο πλαίσιο της ελλη­νο­τουρ­κι­κής διέ­νε­ξης, δεν απο­τε­λούν αιτία θερμής κρίσης. Δεν συμ­βαί­νει το ίδιο, όμως, με την πραγ­μα­το­ποί­ηση τουρ­κι­κών σει­σμι­κών ερευνών στην ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα.Από τη δεκα­ε­τία του 1970, το ζήτημα αυτό έφερε επα­νει­λημ­μέ­νως τις δύο χώρες στα πρόθυρα της πολε­μι­κής σύγκρου­σης. Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα η κρίση του 1987.

Τότε το παι­χνίδι παι­ζό­ταν στο κυρίως Αιγαίο. Τα τελευ­ταία χρόνια, όμως, ειδικά μετά την ανα­κά­λυψη κοι­τα­σμά­των φυσικού αερίου στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, το κέντρο βάρους μετα­το­πί­σθηκε εκεί και ειδικά στη θάλασσα νοτίως του άξονα Ρόδος-Καστελλόριζο. Η Τουρκία έχει κατά καιρούς δεσμεύ­σει για σει­σμι­κές έρευνες περιο­χές, οι οποίες εισέρ­χο­νται και στην ελλη­νική υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ (δυτικά) και στην κυπριακή ΑΟΖ (ανα­το­λικά), με βάση τον κανόνα της μέσης γραμμής. Αυτό έχει κάνει και για τον ερχό­μενο Αύγου­στο στη θαλάσ­σια περιοχή νοτίως της Ρόδου.

Το έδαφος, άλλωστε, είναι στρω­μένο. Η Άγκυρα ισχυ­ρί­ζε­ται εδώ και πολλά χρόνια ότι τα ελλη­νικά νησιά έχουν μόνο χωρικά ύδατα έξι μιλίων. Αμφι­σβη­τεί εμπρά­κτως ότι έχουν δικαί­ωμα σε υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ, παρότι η σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας προ­βλέ­πει ρητά ότι κατοι­κη­μένα νησιά έχουν τέτοιο δικαί­ωμα. Ακόμα και η πιο μικρή νησίδα έχει ΑΟΖ εάν συντη­ρεί πάνω της έστω και στοι­χειώδη οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, όπως π.χ. ένα κοπάδι κατσί­κες.

Με βάση, όμως, τη δική τους παντε­λώς αυθαί­ρετη ερμη­νεία του Διε­θνούς Δικαίου (δεν έχουν υπο­γρά­ψει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας), οι Τούρκοι εδώ και χρόνια δεσμεύ­ουν θαλάσ­σιες περιο­χές και παρα­χω­ρούν δικαιώ­ματα στην κρατική εται­ρεία τους ΤΡΑΟ για σει­σμι­κές έρευνες σ’ αυτές. Αν και στη θάλασσα μεταξύ Κρήτης και Κύπρου δεν έχουν επι­σή­μως πραγ­μα­το­ποι­η­θεί συστη­μα­τι­κές σει­σμι­κές έρευνες, οι ειδικοί επι­στή­μο­νες εκτι­μούν πως υπάρ­χουν μεγάλα κοι­τά­σματα υδρο­γο­ναν­θρά­κων.

Είναι αξιο­ση­μεί­ωτη η δήλωση που είχε κάνει στις 19 Οκτω­βρίου 2008, ο τότε αρχηγός ΓΕΝ της Τουρ­κίας ναύ­αρ­χος Μετίν Ατάτς: «Εκτιμώ ότι η Ανα­το­λική Μεσό­γειος θα κατα­στεί εστία προ­στρι­βών και συγκρού­σεων, λόγω της πετρε­λαϊ­κής σπου­δαιό­τη­τας που θα απο­κτή­σει προ­σε­χώς. Εξ αιτίας των πετρε­λαίων που δια­θέ­τει, θα μετα­τρα­πεί σ’ ένα δεύτερο Αραβικό Κόλπο. Η Τουρκία πρέπει να επα­γρυ­πνεί και να αντι­δρά­σει».

Προ­σπα­θούν να απο­κό­ψουν το Καστελ­λό­ριζο

Μια ματιά στον χάρτη αρκεί για να δια­πι­στω­θεί η στρα­τη­γική σημασία του Καστελ­λό­ρι­ζου σε ενδε­χό­μενη μελ­λο­ντική οριο­θέ­τηση υφαλοκρηπίδας-ΑΟΖ στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Με βάση την αρχή της μέσης γραμμής, το μικρό αυτό νησιω­τικό σύμπλεγμα εξα­σφα­λί­ζει στην Ελλάδα μια τερά­στια θαλάσ­σια έκταση (μεταξύ Κρήτης και Κύπρου). Εάν ποτέ η υπόθεση της οριο­θέ­τη­σης έφθανε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο πιθανόν αυτό να μην έδινε πλήρη επήρεια στο σύμπλεγμα του Καστελ­λό­ρι­ζου. Θα συν­δύ­αζε την αρχή της μέσης γραμμής με την αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας. Σε κάθε περί­πτωση, όμως, θα έδινε, συγκρι­τικά με την έκταση του συμπλέγ­μα­τος Καστελ­λό­ριζο, Ρω και Στρογ­γύλη, μία μεγάλη θαλάσ­σια έκταση προς νότο.

Έχοντας απόλυτη συνεί­δηση της στρα­τη­γι­κής σημα­σίας του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος του Καστελ­λο­ρί­ζου, οι Τούρκοι, εκτός των άλλων, επι­χει­ρούν να το απο­κό­ψουν από την αλυσίδα των ελλη­νι­κών νησιών του Αιγαίου. Κατά τη διάρ­κεια των ελλη­νο­τουρ­κι­κών διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών, μάλιστα, η Άγκυρα είχε ζητήσει το Καστελ­λό­ριζο να εξαι­ρε­θεί από τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας, με το επι­χεί­ρημα ότι ανήκει στη Μεσό­γειο κι όχι στο Αιγαίο.

Υπεν­θυ­μί­ζουμε ότι προ καιρού ο Τσι­ρώ­νης, πρώην υπουρ­γός στην κυβέρ­νηση Τσίπρα, είχε δηλώσει ακριβώς το ίδιο. Θα μπο­ρού­σαμε να απο­δώ­σουμε εκείνη τη δήλωση σε άγνοια του εθνικού δια­κυ­βεύ­μα­τος, αν δεν είχε συμπέ­σει χρονικά με τις δηλώ­σεις Κοτζιά και Κατρού­γκα­λου. Όπως θα θυμού­νται οι ανα­γνώ­στες, ο πρώην και ο νυν υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών δημο­σίως μίλησαν με θέρμη για τα δικαιώ­ματα της Τουρ­κίας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, λες και αμφι­σβή­τησε κανείς τα νόμιμα δικαιώ­ματά της. Είναι τυχαίο άραγε ότι οι Κοτζιάς και Κατρού­γκα­λος αφαί­ρε­σαν τον κρίσιμο επι­θε­τικό προσ­διο­ρι­σμό ‘νόμιμα’;

Επι­δί­ωξη των Τούρκων είναι να παρου­σιά­σουν το εν λόγω νησιω­τικό σύμπλεγμα σαν απο­μο­νω­μέ­νες ελλη­νι­κές νησίδες, οι οποίες βρί­σκο­νται κάτω από την τουρ­κική ακτο­γραμμή και ως εκ τούτου δεν δικαιού­νται υφαλοκρηπίδας-ΑΟΖ. Όταν τον Μάρτιο του 2011 ο Ντα­βού­το­γλου είχε επι­σκε­φθεί την Ελλάδα, είχε φρο­ντί­σει να προβεί στην εξής σημα­ντική δήλωση:

«Το Καστελ­λό­ριζο βρί­σκε­ται στη Μεσό­γειο. Σ’ ό,τι αφορά το νησί του Καστελ­λό­ρι­ζου, η Τουρκία έχει βάσιμες νομικές και πολι­τι­κές θέσεις σε συμ­φω­νία με το Διεθνές Δίκαιο και τη νομο­λο­γία των διεθνών δικα­στη­ρίων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της Χάγης. Και γνω­ρί­ζουμε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία δια­φω­νούν σχετικά με τις θαλάσ­σιες ζώνες στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο».

Κατά­θεση συντε­ταγ­μέ­νων

Κατόπιν των παρα­πάνω, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Άγκυρα θα στείλει τελικώς σκάφος της να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει σει­σμι­κές έρευνες νοτίως του άξονα Ρόδος-Καστελλόριζο. Εάν το πράξει θα ανα­τρέ­ψει τη μέχρι τώρα ασταθή ισορ­ρο­πία που επι­κρα­τεί στη θαλάσ­σια αυτή περιοχή. Μία τέτοια ενέρ­γεια (πολύ περισ­σό­τερο εάν στείλει γεω­τρύ­πανο) θα πυρο­δο­τούσε ανα­πό­φευ­κτα ελλη­νο­τουρ­κική κρίση, δεδο­μέ­νου ότι η Αθήνα δεν μπορεί να περιο­ρι­σθεί μόνο σε διπλω­μα­τική καταγ­γε­λία.

Προ μηνών, όταν τουρ­κικό σκάφος είχε επι­χει­ρή­σει να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει σει­σμι­κές έρευνες στην περιοχή, ελλη­νική φρεγάτα είχε με ελιγ­μούς παρε­μπο­δί­σει τις έρευνες, προ­κα­λώ­ντας την οργή της Άγκυρας. Αυτή η αντί­δραση, ωστόσο, δεν είναι σίγουρο ότι μπορεί να επα­να­λαμ­βά­νε­ται. Εάν οι Τούρκοι απο­φα­σί­σουν να πυρο­δο­τή­σουν κρίση, θα φρο­ντί­σουν το ερευ­νη­τικό σκάφος τους να συνο­δεύ­ε­ται από δικές τους ναυ­τι­κές μονάδες, οπότε εκ των πραγ­μά­των θα προ­κύ­ψει ζήτημα κλι­μά­κω­σης και κρίσης.

Μέχρι τώρα, η Άγκυρα έχει απο­φύ­γει να τρα­βή­ξει τα πράγ­ματα στα άκρα, αν και φρο­ντί­ζει να υπεν­θυ­μί­ζει εμπρά­κτως τη θέση της. Πριν μερικά χρόνια το ιταλικό ερευ­νη­τικό σκάφος Explora είχε ζητήσει άδεια από την Αθήνα για να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει έρευνες σε ελλη­νική θαλάσ­σια ζώνη (νοτιο­δυ­τικά του Καστε­λό­ρι­ζου και κοντά στην Κάσο) με σκοπό την πόντιση καλω­δίου οπτικών ινών που θα συνδέει το Ισραήλ με την Ιταλία. Η Αθήνα είχε δώσει την άδεια, αλλά τουρ­κική φρεγάτα είχε εκδιώ­ξει το Explora από την περιοχή, με το επι­χεί­ρημα ότι επι­χει­ρούσε σε τουρ­κική υφα­λο­κρη­πίδα.

Ουσια­στικά, η Άγκυρα είχε δια­κη­ρύ­ξει με στρα­τιω­τι­κού τύπου ενέρ­γειες τη διεκ­δί­κηση της θαλάσ­σιας περιο­χής νότια και νοτιο­α­να­το­λικά της γραμμής Καστελόριζο-Ρόδος-Κάρπαθος-Κάσος-Κρήτη. Για να προσ­δώ­σουν υπό­σταση στην προ­σπά­θειά τους να δημιουρ­γή­σουν τετε­λε­σμένα, οι Τούρκοι ανα­πτύσ­σουν έντονη αερο­ναυ­τική παρου­σία στην περιοχή. Θέλουν να κατα­στή­σουν σαφές ότι έχουν θέσει υπό τον στρα­τιω­τικό έλεγχό τους τη θαλάσ­σια περιοχή μεταξύ Κρήτης και Κύπρου. Για τον σκοπό αυτό συχνά εκδί­δουν ΝΟΤΑΜ, με την οποία δεσμεύ­ουν περιο­χές, ειδικά μεταξύ Ρόδου και Καστελ­λό­ρι­ζου, για την πραγ­μα­το­ποί­ηση ασκή­σεων.

Η Αθήνα έχει μέχρι τώρα απο­φύ­γει να κατα­θέ­σει στον ΟΗΕ τις συντε­ταγ­μέ­νες των εξω­τε­ρι­κών ορίων της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας για να μην ερε­θί­σει τους Τούρ­κους. Η κατευ­να­στική πολι­τική της, όμως, δεν έχει εμπο­δί­σει την πύκνωση και κλι­μά­κωση των δικών τους προ­κλή­σεων, με σκοπό να εγγρά­ψουν επε­κτα­τι­κές υπο­θή­κες. Η κατά­θεση συντε­ταγ­μέ­νων (με βάση την αρχή της μέσης γραμμής) δεν σημαί­νει μονο­μερή οριο­θέ­τηση. Σημαί­νει ότι η Ελλάδα κατα­γρά­φει και κατα­θέ­τει τη θέση της στο ζήτημα της οριο­θέ­τη­σης.

πηγή slpress.gr