Το ροδιακό τουριστικό προϊόν ως γεωπολιτικό εργαλείο

Η ΡΟΔΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΣΕΙ ΣΤΑ ΝΕΑ ΤΕΚΤΑΙΝΟΜΕΝΑ.

Ο κόσμος αλλάζει και μάλιστα ραγδαία. Τίποτα δεν θα είναι ίδιο σε 10 χρόνια. Το βασι­κό­τερο όμως είναι η δια­κυ­βέρ­νηση του κόσμου. Τα νέα συστή­ματα που δημιουρ­γού­νται και ως εκ τούτου το ποιος θα συμ­με­τέ­χει σε αυτά, θα είναι το ζητού­μενο στα επόμενα χρόνια. Έχει πλέον καταρ­ρεύ­σει το «Δόγμα» των «Μεγάλων Δυνά­μεων» που κυριαρ­χού­σαν στο κόσμο. Τώρα οι ειδικοί ψάχνο­νται για να βρουν το υπο­κα­τά­στατό του. Στη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα, του πολύ-πολικού κόσμου, οι ιθύ­νο­ντες ζητούν εργα­λεία για να μπο­ρέ­σουν να την δια­χει­ρι­στούν. Οι μεγάλοι γεω­πο­λι­τι­κοί ανα­λυ­τές, κυρίως Αμε­ρι­κα­νοί και Ευρω­παίοι, θεωρούν πως η λύση μπορεί να βρεθεί μόνο μέσα από την Ελλη­νική Λογική. Άλλωστε στις δύο μεγάλες καμπές της ιστορία του κόσμου, ήταν αυτή που έλυσε τα προ­βλή­ματα.

Η πρώτη καμπή ήταν με την Ρωμαϊκή Αυτο­κρα­το­ρία, που διοί­κησε το κόσμο για πολλούς αιώνες βασι­σμένη στην Ελλη­νική φιλο­σο­φία και ιδιαί­τερα στην Ροδιακή. Η Ροδιακή φιλο­σο­φία, ήταν αυτή που άλλαξε τα δεδο­μένα της φιλο­σο­φίας, αφή­νο­ντας πίσω της την φιλο­σο­φία της πόλης με την οποία ασχο­λή­θη­καν οι προ του Παναί­τιου φιλό­σο­φοι. Ήταν αυτή που δημιούρ­γησε τη φιλο­σο­φία της παγκό­σμιας κοι­νω­νίας, στην οποία ο καθένας είχε θέση και είχε ως βασικό στόχο της τον «Ανθρω­πι­σμό». Ήταν αυτή που άφησε πίσω της τους δογ­μα­τι­σμούς, υπη­ρε­τώ­ντας τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες όλων των λαών και έτσι υπήρξε η βάση της δημιουρ­γίας του παγκό­σμιου κράτους των Ρωμαίων. Η φιλο­σο­φία αυτή είχε ως κυριό­τε­ρους εκπρο­σώ­πους τον Παναί­τιο και τον μαθητή του το Ποσει­δώ­νιο, τους δύο μεγά­λους Ρόδιους φιλό­σο­φους, που ήταν και οι μεγα­λύ­τε­ροι Λατίνοι φιλό­σο­φοι.

Η δεύτερη καμπή ήταν η Ανα­γέν­νηση – Δια­φω­τι­σμός. Δηλαδή, η ενσω­μά­τωση στη Δυτική νοο­τρο­πία του «Ανθρω­πι­σμού» του Παναί­τιου, με πρότυπα όμως τον Αρι­στο­τέλη και τον Πλάτωνα. Αυτή η μίξη της φιλο­σο­φίας είχε ως κατά­ληξη να φέρει στο προ­σκή­νιο τις «Ηγε­μο­νεύ­ου­σες Δυνά­μεις», που διοί­κη­σαν το κόσμο μέχρι σήμερα, ανα­μα­σώ­ντας τις Ρωμαϊ­κές πρα­κτι­κές. Άλλωστε, όπως έλεγε ο Νίτσε: εξαί­ρε­τοι μεν όλοι αυτοί οι Δυτικοί πολι­τι­σμοί, αλλά καρι­κα­τού­ρες του Ελλη­νι­κού.

Τώρα όλα αυτά κατέρ­ρευ­σαν και επα­νερ­χό­μα­στε στις προ­αιώ­νιες αντι­πα­ρα­θέ­σεις Ανα­το­λής – Δύσης και πάνω από όλα σε μια πολυ­κε­ντρική δια­χεί­ριση του κόσμου. Δεν έχουμε πια τις «Μεγάλες Δυνά­μεις» που συμ­φω­νού­σαν και μοί­ρα­ζαν τον κόσμο. Οι Δυτικοί πολι­τι­σμοί, ως καρι­κα­τού­ρες λοιπόν του Ελλη­νι­κού, δεν μπορούν να αντα­πο­κρι­θούν στη νέα αυτή μεγάλη κρίση και έτσι προ­στρέ­χουν ξανά στη πεπα­τη­μένη, δηλαδή στην Ελλη­νική Λογική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο σημε­ρι­νός υβρι­δι­κός πόλεμος δεν είναι πόλεμος ιδε­ο­λη­ψιών, αλλά πόλεμος πολι­τι­σμών των δύο προ­αιώ­νιων αντι­πά­λων (Ανα­το­λής και Δύσης). Εγώ βέβαια δεν έχω τη δυνα­τό­τητα να αναλύσω αυτό το παγκό­σμιο γίγνε­σθαι, όμως μου έκανε εντύ­πωση μια πρόταση ενός γεω­πο­λι­τι­κού αναλυτή, που αφο­ρούσε στη δια­μόρ­φωση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος της Ελλάδας, ως εργα­λείου για τη συμ­με­τοχή της σε αυτές τις νέες προ­κλή­σεις.

Τα τελευ­ταία χρόνια, με την ιδιό­τητα του Προ­ξέ­νου της Ιταλίας στα Δωδε­κά­νησα, σε συνερ­γα­σία με αξιό­λο­γους φίλους Ιταλούς, ξεκι­νή­σαμε για να οργα­νώ­νουμε σειρά από συνέ­δρια με συμ­με­τοχή Ιταλών ιστο­ρι­κών και ειδικών, στα οποία θα ανα­δει­κνύ­αμε τη συμβολή των μεγάλων Ροδίων φιλο­σό­φων στη δημιουρ­γία της φιλο­σο­φίας της Ρωμαϊ­κής Αυτο­κρα­το­ρίας και κατ’ επέ­κταση του σημε­ρι­νού κόσμου. Η παν­δη­μία όμως δεν μας άφησε να προ­χω­ρή­σουμε ακόμη. Δεν θα μπω ούτε και εδώ σε λεπτο­μέ­ρειες γιατί είναι ένα θέμα ειδικών και είναι πάντα καλό να το εκθέ­τουν αυτοί. Εύχομαι να γίνει στο άμεσο μέλλον. Όμως και αυτό είναι ένα από τα κεφά­λαια που η συμ­με­τοχή του σε όσα ανα­λύ­σαμε στην αρχή θα είναι πολύ σημα­ντική και ίσως παίξει ένα πρώτο ρόλο.

Οι νέες στρα­τη­γι­κές, όπως τις είδε και ο γεω­πο­λι­τι­κός ανα­λυ­τής, που πρέπει να ακο­λου­θη­θούν στη Ρόδο για τον Του­ρι­σμό και για τις οποίες έχω ξανα­μι­λή­σει στο παρελ­θόν βασι­σμέ­νος στην Εργασία για το Μάστερ του υιού μου Κων­στα­ντί­νου, που δημο­σιεύ­θηκε σε περί­ληψη στο Ελλη­νικό τεχνικό περιο­δικό «Αρχι­μή­δης» (βλέπε https://www.e-archimedes.gr/latest/item/5878-), είναι να σχε­δια­στεί ένα νέο του­ρι­στικό προϊόν, που θα βασί­ζε­ται στον νεότερο ελλη­νικό πολι­τι­σμό. Η Ρόδος άλλωστε, όχι μόνο πρέπει να συμ­με­τά­σχει αλλά θα πρέπει να γίνει η πρω­το­πό­ρος σε αυτή την πρό­κληση, όπως είναι και σε τόσες άλλες (βλέπε βρά­βευση TUI). Άλλωστε όλα αυτά που είπαμε παρα­πάνω γεν­νή­θη­καν εδώ, σε αυτό το νησί, που μοιάζει να είναι το τέλος του Δυτικού κόσμου αλλά που στη ουσία είναι η «Αρχή» του.

Η Γεω­πο­λι­τική προ­σέγ­γιση λέει ότι, σε μια περίοδο τέτοιας κρίσης ο κυριό­τε­ρος στόχος αυτού που συμ­με­τέ­χει σε αυτές τις δια­δι­κα­σίες είναι η δημιουρ­γία ενός γενι­κό­τε­ρου κλί­μα­τος φιλικού προς τον συμ­με­τέ­χο­ντα. Ένα απτό παρά­δειγμα, που είναι και επί­καιρο, ήταν ο «φιλελ­λη­νι­σμός» κατά την Ελλη­νική Επα­νά­σταση. Ένας μικρός και ανή­μπο­ρος λαός με μονα­δικό όπλο την αγάπη στο έθνος και στη θρη­σκεία του, «Επα­να­στα­τεί» ενα­ντίον του ισχυ­ρό­τε­ρου και μεγα­λύ­τε­ρου κράτους της Εποχής. Μόνος του και έχοντας μάλιστα όλο το κόσμο ενα­ντίον του. Τα άλλα λεγό­μενα μεγάλα Κράτη, έβλεπαν αυτού του είδους τις θρασείς επι­διώ­ξεις, ως επι­κίν­δυ­νες για τη δική τους ύπαρξη και ως εκ τούτου έπρεπε να τις κατα­πνι­γούν στη γέννησή τους. Όμως οι Έλληνες, παρόλο που έμειναν αβο­ή­θη­τοι μέχρι το τέλος, κατά­φε­ραν να δια­χει­ρι­στούν την κατά­σταση λόγω της μεγάλης εμπει­ρίας ορι­σμέ­νων από αυτούς στη παγκό­σμια πολι­τική σκηνή της εποχής. Η ουσια­στι­κό­τερη και πιο απο­φα­σι­στική ενέρ­γεια τους ήταν η δημιουρ­γία του «φιλελ­λη­νι­σμού». Με την συμβολή των Ευρω­παίων Λογίων κατά­φε­ραν να πάρουν με το μέρος τους την κοινή γνώμη σε όλα τα Ευρω­παϊκά Κράτη και με το τρόπο αυτό εξου­δε­τέ­ρω­σαν τις επι­κρα­τού­σες αντί­ξοες συν­θή­κες στην ελίτ της εξου­σίας του Δυτικού κόσμου. Οι Ευρω­παίοι, παρά τα αντί­θετα λεγό­μενα από κάποιους, δεν βοή­θη­σαν ποτέ τους Έλληνες, αντί­θετα τους εμπό­δι­σαν να φτάσουν μέχρι εκεί που μπο­ρού­σαν με κάθε μέσο. Αρχικά κατα­πνί­γο­ντας στο αίμα την επα­νά­σταση στη Μολ­δα­βία και τελικά περιο­ρί­ζο­ντας ανα­γκα­στικά το Ελλη­νικό Κράτος στη Πελο­πόν­νησο και στα γύρω νησιά. Χρειά­στη­καν ένας Καπο­δί­στριας και ένας Βενι­ζέ­λος για να μειώ­σουν τις επι­πτώ­σεις της πολι­τι­κής της Δύσης. Ο «φιλελ­λη­νι­σμός» λοιπόν, δημιουρ­γή­θηκε από τους Έλληνες, που ζούσαν στις μεγάλες πόλεις των Ευρω­παϊ­κών χωρών, ως δια­χει­ρι­στές τότε του εμπο­ρίου της Δύσης με την Ανατολή. Σήμερα δεν έχουμε τόσους πολλούς σαν κι’ αυτούς. Έχουμε όμως ένα άλλο μέσο εξ ίσου ισχυρό όπως και εκείνο, το Του­ρι­σμό. Εκα­τομ­μύ­ρια Ευρω­παίοι και Αμε­ρι­κα­νοί περνούν τις δια­κο­πές τους στην Ελλάδα. Αυτοί λοιπόν θα μπο­ρού­σαν να γίνουν οι φορείς του νέου «φιλελ­λη­νι­σμού». Ο παλιός στη­ρί­ζο­νταν στην αρχαία, τη λεγό­μενη κλασική Ελλάδα. Ο νέος θα στη­ρί­ζε­ται στη σημε­ρινή Ελλάδα, που πολλοί από εμάς την απα­ξιώ­νουν. Η απα­ξί­ωση αυτή και η υιο­θέ­τηση της Δυτικής νοο­τρο­πίας από μας, προήλθε από τη πολι­τική των «Μεγάλων Δυνά­μεων», που όλα αυτά τα χρόνια μας έχουν εθίσει στη δική τους νοο­τρο­πία για να τους βλέ­πουμε με φιλικό τρόπο και να εκτε­λούμε χωρίς αντίρ­ρηση τα θελή­ματα τους.

Ο Του­ρι­σμός ως προϊόν, δεν είναι πια μόνο η μαζική μετα­φορά του­ρι­στών με στόχο τη θάλασσα και τους μου­σεια­κούς χώρους. Ο του­ρί­στας τώρα ταξι­δεύει και μόνος του, απο­φεύ­γει τη μαζική μετα­κί­νηση και κατ’ επέ­κταση τη χει­ρα­γώ­γηση του από τα οργα­νω­μένα πρα­κτο­ρεία. Αυτός ο του­ρί­στας μπορεί εύκολα να γίνει ένα μέρος των πολι­τι­στι­κών γεγο­νό­των και να συμ­με­τά­σχει σε αυτά. Η συμ­με­τοχή του στα πολι­τι­στικά γεγο­νότα, που είναι κατά κύριο λόγο οι θρη­σκευ­τι­κές γιορτές, αλλά και άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες, θα τον ενσω­μα­τώ­σει στο νεότερο ελλη­νικό πολι­τι­σμό.

Σε πρώτο επίπεδο θα πρέπει να τοπο­θε­τη­θούν τα γεγο­νότα σχετικά με τη προ­σω­πική ζωή των του­ρι­στών, όπως είναι οι γάμοι, οι επέ­τειοι, οι βαπτί­σεις κλπ. Όμως περισ­σό­τερο από όλα θα πρέπει να βρούμε τρόπους για να συμ­με­τέ­χουν στη καθη­με­ρι­νό­τητα του κατοί­κου. Από την καλη­μέρα στους δρόμους του οικι­σμού, μέχρι τις συζη­τή­σεις στο καφε­νείο. Από ένα συμπό­σιο με χορούς και τρα­γού­δια

ένα βράδυ, μέχρι τα γλέντια του πολιού­χου. Αυτές οι εκδη­λώ­σεις μπορούν να εμπλου­τί­ζο­νται με συνέ­δρια ή απλές παρου­σιά­σεις της ιστο­ρίας μας, παλιάς και νέας, καθώς και των ηθών και εθίμων μας. Η μύηση στις γιορτές μας: του Πάσχα, της Πανα­γίας, του Αη Γιάννη κλπ θα συναρ­πά­σουν τον Του­ρί­στα. Ο σύγ­χρο­νος Ελλη­νι­κός πολι­τι­σμός είναι μονα­δι­κός στο κόσμο γιατί έχει την ιδιό­τητα να απο­δέ­χε­ται το «ξένο» και να τον ενσω­μα­τώ­νει. Ο καθένας από εμάς μπορεί να φαντα­στεί κάποιο πολι­τι­στικό γεγονός και να το εντάξει στο προϊόν αυτό που θα γεν­νη­θεί. Οι πλα­τείες των χωριών, οι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι, οι εκκλη­σίες, οι παρα­λίες, οι πλαγιές των βουνών κλπ. είναι οι χώροι στους οποίους θα δια­δρα­μα­τί­ζο­νται τα γεγο­νότα. Αυτού του είδους το του­ρι­στικό προϊόν, όταν σχε­δια­στεί σωστά θα φέρει και μεγάλη προ­στι­θέ­μενη αξία, εκτός από όσα είπαμε στην αρχή.

Μην θεω­ρη­θούν τα παρα­πάνω θεω­ρη­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις, αφού στο παρελ­θόν τις έχουμε κάνει πράξη. Όχι στη Ρόδο αφού το έδαφος δεν ήταν τόσο δεκτικό, πριν μερικά χρόνια του­λά­χι­στον. Τη δεκα­ε­τία του 90 ασχο­λή­θηκα με αυτό το θέμα προ­σω­πικά στα πλαίσια ενός προ­γράμ­μα­τος με την Ιταλία υπό την επο­πτεία της Γενικής Διεύ­θυν­σης Περι­φε­ρεια­κής Πολι­τι­κής και Αστικής Ανά­πτυ­ξης της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Τότε δημιουρ­γή­σαμε στη περιοχή της Πίζας ένα φορέα διορ­γά­νω­σης ειδικών τελετών ως του­ρι­στικά πακέτα. Ο σχε­δια­σμός ήταν λεπτο­με­ρής και ο βασικός στόχος ήταν η δημιουρ­γία απα­σχό­λη­σης γύρω από αυτά τα γεγο­νότα.

Σχε­διά­ζο­ντας τη τελετή ενός γάμου, σχε­διά­σαμε και όλα τα προ­ϊ­ό­ντα που συμπε­ρι­λάμ­βανε αυτή η τελετή. Χρη­σι­μο­ποι­ή­σαμε ως μοντέλο τις τελετές στα χωριά της Ρόδου. Ο γαμπρός, η νύφη και όλοι οι συντε­λε­στές του γάμου ήταν ντυ­μέ­νοι με ειδικά κοστού­μια, σχε­δια­σμένα από μεγά­λους ραπτι­κούς οίκους, που είχαν όμως ως πρότυπο τα κοστού­μια της Έμπωνας. Το ίδιο και για τα σκεύη της τελετής και του δείπνου, που είχαν ως πρότυπο τα κερα­μικά του ΙΚΑΡΟΥ. Ακόμη και το φαγητό ήταν σχε­δια­σμένο, ώστε να περι­λαμ­βά­νει όλα τα τοπικά προ­ϊ­ό­ντα της Ρόδου. Ο σχε­δια­σμός ήταν επίσης λεπτο­με­ρής ως προς τον χώρο και τη δια­δι­κα­σία, με τρα­γού­δια και χορούς πάντα με τα ίδια πρότυπα. Με το τρόπο αυτό πετυ­χαί­ναμε δύο στόχους. Την συνο­λική ενσω­μά­τωση στη τελετή του Ροδί­τι­κου πολι­τι­σμού και τη δημιουρ­γία προ­ϊ­ό­ντων υψηλού σχε­δια­σμού, που θα παρά­γο­νταν στο τόπο, ώστε να δοθεί εργασία σε ντό­πιους τεχνί­τες. Τα προ­ϊ­ό­ντα αυτά δεν θα κατα­να­λώ­νο­νταν μόνο στις τελετές αυτές, αλλά θα απο­τε­λού­σαν και προ­ϊ­ό­ντα άμεσα εξα­γώ­γιμα, διότι θα είχαν μια πολύ υψηλή προ­στι­θέ­μενη αξία, αφού θα ήταν συν­δε­δε­μένα με τη συναι­σθη­μα­τική κατά­σταση αυτών που συμ­με­τέ­χουν στη δια­δι­κα­σία. Ακόμα και εκτός τελετών, στα εστια­τό­ρια μας, καθώς και στα άλλα κατα­στή­ματα θα μπο­ρού­σαν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν αυτά τα τοπικά προ­ϊ­ό­ντα. Το τοπικό προϊόν σε μια βιτρίνα ενός μαγα­ζιού δεν έχει την ίδια αξία με εκείνο που θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ένας άνθρω­πος κατά τη διάρ­κεια της δια­σκέ­δα­σής του.

Δεν θέλω να ανα­πτυ­χθώ περισ­σό­τερο. Πιστεύω ότι ο ανα­γνώ­στης μπορεί να σκεφτεί πολλά πράγ­ματα. Ο τόπος αυτός, η ιστορία του και ο πολι­τι­σμός του δίνουν χιλιά­δες αφορμές και ιδέες…

ΝΙΚΟΛΟΣ ΦΑΡΜΑΚΙΔΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ