Το μακρύ ταξίδι ψευδών ειδήσεων στο Facebook

Ηταν ζήτημα χρόνου να ταξι­δέ­ψει η ψευδής είδηση και στην Ελλάδα. Λίγο πριν από τις επτά το πρωί της 15ης Απρι­λίου, χρήστης του Facebook στην Αθήνα ανήρ­τησε στο προφίλ του πέντε φωτο­γρα­φίες από τη Συρία, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι «η ρίψη χημικών είναι μύθος που χαλ­κεύ­τηκε από τα δυτικά ΜΜΕ». Στις εικόνες, όπως έγραψε, δια­κρί­νο­νταν ηθο­ποιοί που υπο­δύ­ο­νταν τα θύματα της υπο­τι­θέ­με­νης επί­θε­σης. Οι ίδιες εικόνες, με παρό­μοιους ισχυ­ρι­σμούς, είχαν προ­βλη­θεί από ρωσικό τηλε­ο­πτικό σταθμό και απο­δο­μή­θη­καν πλήρως στις 13 Απρι­λίου από την ιστο­σε­λίδα Bellingcat. Επρό­κειτο για φωτο­γρα­φίες από τα γυρί­σματα της συρια­κής ταινίας «Επα­να­στά­της».

Κάποιος υπέ­δειξε στον Ελληνα χρήστη το λάθος της ανάρ­τη­σής του, επι­κα­λού­με­νος αντί­στοιχο δια­φω­τι­στικό δημο­σί­ευμα της ιστο­σε­λί­δας Ellinika Hoaxes και εκείνος προ­σέ­θεσε τη διευ­κρί­νιση: «Οι φωτο­γρα­φίες είναι από γύρισμα ταινίας, με παρό­μοιο περιε­χό­μενο». Υπο­στή­ριξε ακόμη ότι ο τοίχος του στο Facebook «δεν είναι ειδη­σε­ο­γρα­φι­κός». Στις 34 ώρες, όμως, που μεσο­λά­βη­σαν από την αρχική ανάρ­τηση μέχρι τη διόρ­θωσή του, η ψεύτικη είδηση είχε ήδη μοι­ρα­στεί εκα­το­ντά­δες φορές. Αυτή τη στιγμή μετράει πάνω από 3.000 κοι­νο­ποι­ή­σεις.

Ο Αλέξιος Μαν­τζαρ­λής ελπίζει ότι θα περιο­ρι­στούν φαι­νό­μενα παρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης σαν κι αυτό. Ως επι­κε­φα­λής του International Fact-Checking Network (IFCN) στο αμε­ρι­κα­νικό ινστι­τούτο Poynter εκπαι­δεύει δημο­σιο­γρά­φους διεθνώς και προωθεί τη συνερ­γα­σία μεταξύ οργα­νώ­σεων που ασχο­λού­νται με τον έλεγχο των ψευδών ειδή­σεων. Πρό­σφατα ταξί­δεψε γι’ αυτό τον λόγο στην Τουρκία, ενώ ακο­λου­θούν απο­στο­λές του στη Βρα­ζι­λία, στη Σιγκα­πούρη, στη Νότια Κορέα.

Από τον Νοέμ­βριο του 2016, το δίκτυο στο οποίο είναι επι­κε­φα­λής πίεζε τον ιδρυτή του Facebook Μαρκ Ζού­κερ­μπεργκ να λάβει αντί­στοιχα μέτρα. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν η πιλο­τική συνερ­γα­σία του μέσου κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης με ομάδες κατάρ­ρι­ψης των fake news, οι οποίες έχουν υπο­γρά­ψει τον κώδικα αξιών του IFCN.

Η αρχή έγινε την άνοιξη του 2017. Η σχετική υπη­ρε­σία προ­σφέ­ρε­ται μέχρι στιγμής μόνο σε ΗΠΑ, Γαλλία, Γερ­μα­νία, Ολλαν­δία, Ιταλία, Μεξικό και Ινδο­νη­σία. Οι χρήστες του Facebook σε αυτές τις χώρες μπορούν να επι­ση­μά­νουν αναρ­τή­σεις συν­δέ­σμων που τους φαί­νο­νται ανα­κρι­βείς. Επειτα οι συνερ­γα­ζό­με­νες ομάδες ελέγ­χουν το περιε­χό­μενο των ύποπτων δημο­σιευ­μά­των. Εφόσον το δια­ψεύ­σουν, εμφα­νί­ζε­ται κάτω από την ανάρ­τηση σχετική προει­δο­ποί­ηση για να τη δουν και οι φίλοι του χρήστη. Ενας χρόνος έχει συμπλη­ρω­θεί από το ξεκί­νημα αυτής της συνερ­γα­σίας με το Facebook και ο κ. Μαν­τζαρ­λής εξηγεί στην «Κ» ότι του­λά­χι­στον κατά τους πρώτους μήνες το σχετικό εργα­λείο δεν δούλευε όπως θα έπρεπε και οι ελεγ­κτές είχαν κου­ρα­στεί.

«Χρεια­ζό­μα­στε στοι­χεία για να δούμε πόσος κόσμος είδε τις διορ­θώ­σεις των fact checkers και πώς έχει προ­χω­ρή­σει αυτή η προ­σπά­θεια», λέει. Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει επίσημα γνωστός ο αντί­κτυ­πος αυτού του εγχει­ρή­μα­τος. Σε email στε­λέ­χους του Facebook που διέρ­ρευσε στην ιστο­σε­λίδα BuzzFeed ανα­φέ­ρε­ται ότι μετά τις διορ­θώ­σεις των ελεγ­κτών μειώ­νο­νται οι εμφα­νί­σεις των ψευδών ειδή­σεων έως και 80%. Ωστόσο, σύμφωνα με το ίδιο email, χρειά­ζο­νται συνήθως πάνω από τρεις ημέρες μέχρι να δια­σταυ­ρω­θεί και να ελεγ­χθεί πλήρως κάποια ύποπτη ανάρ­τηση. Το διά­στημα αυτό είναι μεγάλο. Μέχρι να καταρ­ρι­φθεί, η πλάνη ταξι­δεύει ανε­ξέ­λεγ­κτα στο Δια­δί­κτυο.

Ελεγχος εικόνων

«Το εργα­λείο αρχικά προ­σφε­ρό­ταν μόνο σε links. Ωστόσο, τα περισ­σό­τερα ψεύδη δια­δί­δο­νται ευρέως μέσω βίντεο και φωτο­γρα­φιών», λέει ο κ. Μαν­τζαρ­λής. Οπως διευ­κρι­νί­ζει ο ίδιος, πάντως, εδώ και ένα μήνα σε ορι­σμέ­νες από τις επτά χώρες υπάρχει η δυνα­τό­τητα να ελέγ­χο­νται και εικόνες. Δεν είναι γνωστό ακόμη εάν το ίδιο εργα­λείο γίνει κάποια στιγμή δια­θέ­σιμο και στην Ελλάδα.