«Βαθιά, ανησυχητική κάμψη» της ελευθερίας του Τύπου διεθνώς

«Παρα­νοϊ­κοί ηγέτες ενα­ντίον δημο­σιο­γρά­φων» είναι ο τίτλος που φέρει η Έκθεση της οργά­νω­σης Δημο­σιο­γρά­φοι Χωρίς Σύνορα (Journalists Sans Frontieres) για το 2016, η οποία εξε­τά­ζει την ελευ­θε­ρία του Τύπου σε ολό­κληρο τον κόσμο. Δια­πι­στώ­νει σοβαρή επι­δεί­νωση σε ολό­κληρο τον κόσμο, ειδικά στην Αμε­ρι­κα­νική Ήπειρο.

Ο δείκτης, που κατα­τάσ­σει 180 χώρες με πρώτη την καλύ­τερη σε συν­θή­κες για την ελεύ­θε­ρία του Τύπου και τελευ­ταία τη χει­ρό­τερη, εξε­τά­ζει την ένταση των επι­θέ­σεων που δέχο­νται οι δημο­σιο­γρά­φοι, την ανε­ξαρ­τη­σία τους από τις κυβερ­νή­σεις ή επι­χει­ρη­μα­τικά συμ­φέ­ρο­ντα κατά την άσκηση του επαγ­γέλ­μα­τός τους.

Η κατά­ταξη στη­ρί­ζε­ται σε μία σειρά δεικτών, όπως ο πλου­ρα­λι­σμός, η ανε­ξαρ­τη­σία των μέσων ενη­μέ­ρω­σης, το περι­βάλ­λον και η αυτο­λο­γο­κρι­σία, το νομικό πλαίσιο, η δια­φά­νεια, οι υπο­δο­μές και οι κατα­χρή­σεις εξου­σίας.

«Αργή ανάρ­ρωση»

Η Ελλάδα βρί­σκε­ται στη θέση 89, λίγο καλύ­τερα από το 2015 (θέση 91), πίσω από το Τόγκο (88), τη Μοζαμ­βίκη (87) και την Ακτή του Ελε­φα­ντο­στού (86).

Αξίζει να σημειω­θεί ότι το 2015 βρι­σκό­ταν στην 91η έχοντας  πέσει κατά 50 θέσεις. Στην έκθεση σημειώ­νε­ται ότι στην Ελλάδα παρα­τη­ρεί­ται «αργή ανάρ­ρωση» και θυμίζει την υπό­σχεση του Έλληνα πρω­θυ­πουρ­γού να «δώσει τέλος στην ισχύ που απο­λαμ­βά­νουν οι βαρόνοι των ΜΜΕ», που μέσω των κανα­λιών και των εφη­με­ρί­δων τους προ­ω­θού­σαν τα επι­χει­ρη­μα­τικά τους συμ­φέ­ρο­ντα. Ωστόσο εκφρά­ζει την ερώτηση αν τελικά θα απο­δώ­σει η προ­σπά­θειά του.

«Εποχή της προ­πα­γάν­δας»

Βρι­σκό­μα­στε στην «εποχή της προ­πα­γάν­δας», προει­δο­ποιεί ο Κριστόφ Ντε­λουάρ, γενικός γραμ­μα­τέας των Δημο­σιο­γρά­φων Χωρίς Σύνορα.

Όπως εξηγεί, «όλοι οι δείκτες παρου­σιά­ζουν επι­δεί­νωση. Πλήθος κρα­τι­κών αρχών προ­σπα­θεί να ανα­λά­βει τον έλεγχο στις χώρες, από τον φόβο υπερ­βο­λι­κής διεύ­ρυν­σης του δημο­σίου δια­λό­γου».

Επι­ση­μαί­νει ότι «σήμερα, είναι όλο και περισ­σό­τερο εύκολο για όλες τις εξου­σίες να απευ­θυν­θούν κατευ­θείαν στο κοινό χάρις στις νέες τεχνο­λο­γίες και εξ αυτού υπάρχει η εκδή­λωση μεγα­λύ­τε­ρης βίας κατά των εκρ­πο­σώ­πων της ανε­ξάρ­τη­της ενη­μέ­ρω­σης».

«Εισερ­χό­μα­στε σε μία νέα εποχή προ­πα­γάν­δας, όπου οι νέες τεχνο­λο­γίες επι­τρέ­πουν τη μετά­δοση της πλη­ρο­φο­ρίας καθ΄υ­πα­γό­ρευ­σιν με χαμηλό κόστος. Απέ­να­ντί τους, οι δημο­σιο­γρά­φοι είναι αυτοί που εμπο­δί­ζουν τη λει­τουρ­γία αυτού του μηχα­νι­σμού προ­πα­γάν­δας», δια­πι­στώ­νει.

Κάτω από την Αφρική

Οι Δημο­σιο­γρά­φοι Χωρίς Σύνορα ανα­φέ­ρουν ότι η θέση της αμε­ρι­κα­νι­κής ηπείρου έχει υπο­χω­ρή­σει σημα­ντικά κυρίως εξαι­τίας των δολο­φο­νιών δημο­σιο­γρά­φων στην κεντρική Αμερική.

Στη Λατι­νική Αμερική, δια­πι­στώ­νε­ται «θεσμική βία» (στη Βενε­ζου­έλα που κατα­λαμ­βά­νει την 139η θέση ή στον Ιση­με­ρινό, στην 109η), η βία του οργα­νω­μέ­νου εγκλή­μα­τος (Ονδούρα, 137η), η ατι­μω­ρη­σία (Κολομ­βία, 134η), η δια­φθορά (Βρα­ζι­λία, 104η), η συγκέ­ντρωση των μέσων ενη­μέ­ρω­σης (Αργε­ντινή, 54η).  Όλα τα παρα­πάνω συνι­στούν «τα κύρια εμπόδια στην ελευ­θε­ρία του Τύπου», σύμφωνα με τους Δημο­σιο­γρά­φους Χωρίς Σύνορα.

Αντί­στοιχα στη Βόρεια Αμερική, στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες (41η θέση στον δείκτη) σημειώ­νε­ται το φαι­νό­μενο της κυβερ­νο­πα­ρα­κο­λού­θη­σης και στον Καναδά, που υπο­χω­ρεί κατά 10 θέσεις (18η), η κατά­σταση επι­δει­νώ­θηκε «κατά τη λήξη της θητείας του πρώην πρω­θυ­πουρ­γού Στίβεν Χάρπερ».

Εξαι­τίας όλων των παρα­πάνω, η αμε­ρι­κα­νική ήπειρος πέρασε κάτω από την Αφρική, αν και η αφρι­κα­νική ζώνη (Βόρεια Αφρική/Μέση Ανατολή) παρα­μέ­νει η περιοχή του κόσμου όπου οι δημο­σιο­γρά­φοι «υφί­στα­νται κάθε είδους κατα­να­γκα­σμούς».

Χώρες σε κρίση

Οι Δημο­σιο­γρά­φοι Χωρίς Σύνορα ανα­φέ­ρουν ότι υπάρ­χουν χώρεσ σε κρίση, στις οποίες η άσκηση του δημο­σιο­γρα­φι­κού επαγ­γέλ­μα­τος είναι «κατόρ­θωμα θάρρους». Αυτές είναι το Ιράκ (158η θέση), η Λιβύη (164η) και η Υεμένη (170ή).

Η Συρία παρα­μέ­νει χαμηλά στην κατά­ταξη στην 177η από τις 180 θέσεις,, όπώς ήτνα και το 2014, μόλις πίσω από την Κίνα (176η) και μπροστά από το Τουρ­κμε­νι­στάν (178η) και τη Βόρεια Κορέα (179η) και την Ερυ­θραία (180ή).

Στην Αφρική, το Μπου­ρού­ντι χάνει 11 θέσεις (156η θέση), καθώς «απο­τε­λεί το θέατρο βιαιο­τή­των κατά των δημο­σιο­γρά­φων μετά την αμφι­σβή­τηση της υπο­ψη­φιό­τη­τας και στη συνέ­χεια την επα­νε­κλογή του προ­έ­δρου Πιερ Νκου­ρουν­ζίζα».

Μείον 11 θέσεις η Ιαπωνία

Στην Ασία, η Ιαπωνία χάνει 11 θέσεις (72η θέση) εξαι­τίας του γεγο­νό­τος ότι πλήθος μέσων ενη­μέ­ρω­σης εφαρ­μό­ζουν την αυτο­λο­γο­κρι­σία απέ­να­ντι κυρίως στον πρω­θυ­πουργό.

Άνοδος 30 θέσεις Τυνησία

Σημα­ντική βελ­τί­ωση δια­πι­στώ­νε­ται στην Τυνησία, η οποία ανε­βαί­νει 30 θέσεις, στην 96η, «από­δειξη της εδραί­ω­σης των θετικών απο­τε­λε­σμά­των της επα­νά­στα­σης», σύμφωνα με τον Κριστόφ Ντε­λουάρ.

Στην πρώτη θέση βρί­σκε­ται η Φιν­λαν­δία για έκτη συνεχή χρονιά, ενώ την ακο­λου­θούν η Ολλαν­δία και η Νορ­βη­γία.

Η «ελεύ­θερη» Ευρώπη

Η Ευρώπη παρα­μέ­νει η περιοχή του κόσμου όπου τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης είναι τα περισ­σό­τερο ελεύ­θερα.

Ωστόσο, οι Δημο­σιο­γρά­φοι Χωρίς Σύνορα δια­πι­στώ­νουν «την απο­δυ­νά­μωση του ευρω­παϊ­κού μοντέ­λου», καθώς παρα­τη­ρού­νται «υπερ­βά­σεις της αντι­κα­τα­σκο­πίας και του αγώνα κατά της τρο­μο­κρα­τίας, υιο­θέ­τηση των νόμων που επι­τρέ­πουν την παρα­κο­λού­θηση σε μεγάλη κλίμακα, αύξηση των συγκρού­σεων καθη­κό­ντων, επιβολή όλο και περισ­σό­τε­ρου ελέγχου επί των δημο­σίων μέσων ενη­μέ­ω­σης και ορι­σμέ­νες φορές και επί των ιδιω­τι­κών».

«Η ευρω­παϊκή ήπειρος δεν βρί­σκε­ται σε θετική τροχιά», γράφει η έκθεση.

Ειδικά για τη Γαλλία, που έπεσε στην 45η θέση, 7 θέσεις πίσω σε σχέση με πέρυσι, η οργά­νωση επι­κε­ντρώ­νε­ται στο γεγονός ότι «μία χούφτα επι­χει­ρη­μα­τιών που έχουν συμ­φέ­ρο­ντα εκτός του χώρου των μέσων ενη­μέ­ρω­σης έχουν κατα­λή­ξει να έχουν στην κατοχή τους τη μεγάλη πλειο­ψη­φία των ιδιω­τι­κών μέσων διε­θνούς εμβέ­λειας».