Νέος κύκλος συνομιλιών με την Τουρκία για ένα πλαίσιο κανόνων συμπεριφοράς στο Αιγαίο

Στις 24 Απρι­λί­ου οι κυ­βερ­νή­σεις της Ελ­λά­δας και της Τουρ­κί­ας θα αρ­χί­σουν ένα νέο κύκλο δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων, με στόχο να συμ­φω­νή­σουν ένα πλαί­σιο κα­νό­νων συ­μπε­ρι­φο­ράς στο Αι­γαίο, με σε­βα­σμό στο διε­θνές δί­καιο και στα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, ώστε να απο­φεύ­γο­νται εντά­σεις που μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σουν ατύ­χη­μα ή και θερμό επει­σό­διο με απρό­βλε­πτες συ­νέ­πειες, όχι μόνο στις δι­με­ρείς σχέ­σεις, αλλά και στην πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα και ασφά­λεια.

Σύμ­φω­να, με έγκυ­ρες δι­πλω­μα­τι­κές πηγές, οι πο­λύ­μη­νες δε­σμεύ­σεις με­γά­λων πε­ριο­χών του Αι­γαί­ου, οι ναυ­τι­κές και αε­ρο­πο­ρι­κές ασκή­σεις, τα πεδία βολής, η τή­ρη­ση των κα­νό­νων αβλα­βούς διέ­λευ­σης, που εξε­λίσ­σε­ται όμως σε πα­ρα­βί­α­ση των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των, οι πτή­σεις πάνω από ελ­λη­νι­κά νησιά και πολλά ακόμη θέ­μα­τα που μοιά­ζουν τε­χνι­κά αλλά δεν είναι, καθώς αγ­γί­ζουν ζη­τή­μα­τα εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας, θα βρε­θούν στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων.

Φαί­νε­ται όμως ότι και στις δύο πλευ­ρές του Αι­γαί­ου, κυ­ρί­ως στην Αθήνα, υπάρ­χει κα­χυ­πο­ψία για την υπό­θε­ση των Μέ­τρων Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ), που κάθε άλλο παρά νέα ιδέα είναι, γι’ αυτό και οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις κρί­νο­νται δύ­σκο­λες. Για τον λόγο αυτό, σύμ­φω­να με δι­πλω­μα­τι­κές πηγές, οι δύο κυ­βερ­νή­σεις θα βρί­σκο­νται σε διαρ­κή ετοι­μό­τη­τα και οι υπουρ­γοί Εξω­τε­ρι­κών σε συ­νε­χή επαφή, ώστε να επι­λύ­ουν κάθε πρό­βλη­μα που θα ανα­κύ­πτει και κυ­ρί­ως να αντι­με­τω­πί­ζο­νται κάθε εί­δους αντι­δρά­σεις, με στόχο να μην εκτρο­χια­στούν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και προ­κλη­θούν εντά­σεις. Στην Αθήνα υπάρ­χει πά­ντως ήδη προ­βλη­μα­τι­σμός ότι κύ­κλοι της Αγκυ­ρας θα επι­χει­ρή­σουν να πιέ­σουν με στρα­τιω­τι­κά μέσα και να επη­ρε­ά­σουν τις συ­νο­μι­λί­ες, κάτι που θα προ­κα­λέ­σει την αντί­δρα­ση της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης, σύμ­φω­να με τις ίδιες πηγές. Εμπει­ροι δι­πλω­μά­τες στην Αθήνα έχουν πα­ρα­τη­ρή­σει ότι από τη στιγ­μή που άρ­χι­σαν, πριν από με­ρι­κές εβδο­μά­δες, οι αθρό­ες απο­φυ­λα­κί­σεις Τούρ­κων στρα­τιω­τι­κών, απο­κα­θί­στα­νται στα­θε­ρά οι σχέ­σεις των στρα­τη­γών με τον Ερ­ντο­γάν, αλλά ταυ­τό­χρο­να η τουρ­κι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα στο Αι­γαίο έχει κλι­μα­κω­θεί και ση­μειώ­νουν τις αυ­ξη­μέ­νες εμπλο­κές πο­λε­μι­κών αε­ρο­σκα­φών το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα. Ελ­λη­νες στρα­τιω­τι­κοί και δι­πλω­μά­τες, σύμ­φω­να με τις ίδιες έγκυ­ρες πηγές, κα­τα­γρά­φουν επί­σης τις προ­κλη­τι­κές πτή­σεις τουρ­κι­κών κα­τα­σκο­πευ­τι­κών αε­ρο­σκα­φών που «σα­ρώ­νουν» τα νησιά του Αι­γαί­ου, προ­κα­λώ­ντας αντι­δρά­σεις στην Αθήνα, ενώ κλι­μα­κώ­νε­ται στα­θε­ρά και στα­δια­κά η διεύ­ρυν­ση της τουρ­κι­κής κι­νη­τι­κό­τη­τας στη θά­λασ­σα από το Βό­ρειο Αι­γαίο μέχρι και νο­τί­ως της Κρή­της.

Και στην Αθήνα και στην Αγκυ­ρα, κυ­ρί­ως σε δι­πλω­μά­τες, είναι εδραιω­μέ­νη η πε­ποί­θη­ση ότι τα θέ­μα­τα αυτά θα μπο­ρού­σαν να είχαν αντι­με­τω­πι­στεί ήδη αν οι κυ­βερ­νή­σεις των δύο χωρών αξιο­ποιού­σαν τα απο­τε­λέ­σμα­τα των διε­ρευ­νη­τι­κών συ­νο­μι­λιών σε επί­πε­δο υπη­ρε­σια­κών πα­ρα­γό­ντων των υπουρ­γεί­ων Εξω­τε­ρι­κών των δύο χωρών. Οι υπη­ρε­σια­κοί πα­ρά­γο­ντες έχουν ολο­κλη­ρώ­σει ου­σια­στι­κά το έργο τους και φαί­νε­ται να έχουν κα­τα­λή­ξει σε ένα πλέγ­μα θέ­σε­ων, χωρίς συμ­φω­νία όμως, αλλά οι πο­λι­τι­κές ηγε­σί­ες δεν φαί­νε­ται να είναι σε θέση να πά­ρουν τέ­τοιας κρι­σι­μό­τη­τας απο­φά­σεις, φο­βού­με­νες τις εσω­τε­ρι­κές αντι­δρά­σεις. Ετσι, προ­τι­μούν τον διά­λο­γο χα­μη­λής έντα­σης όπως έχει ονο­μα­στεί η πο­λι­τι­κή γύρω από τα ΜΟΕ, προ­βάλ­λο­ντας την ανά­γκη θέ­σπι­σης κα­νό­νων στο Αι­γαίο, με συ­νέ­πεια να διαιω­νί­ζε­ται η αντι­πα­ρά­θε­ση, γιατί ναι μεν κα­νό­νες συμ­φω­νού­νται, αλλά δεν τη­ρού­νται.

Για την ακρί­βεια, κα­νό­νες έχουν θε­σπι­στεί εδώ και πολλά χρό­νια, από το 1988 με το Μνη­μό­νιο Πα­πού­λια – Γιλ­μάζ και με άλλες συμ­φω­νί­ες για ΜΟΕ, τα οποία όμως κατά πε­ριό­δους όχι μόνο δεν γί­νο­νται σε­βα­στά, αντι­θέ­τως, η πα­ρα­βί­α­σή τους προ­κα­λεί εντά­σεις. Υπό αυτό το πρί­σμα, η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία, παρά τους ανοι­χτούς διαύ­λους που δια­τη­ρούν και τη ση­μα­ντι­κή βελ­τί­ω­ση των δι­με­ρών σχέ­σε­ών τους από τη δι­πλω­μα­τία των σει­σμών, το 1999, δεν έχουν κα­τα­φέ­ρει να εδραιώ­σουν κλίμα εμπι­στο­σύ­νης και συ­νερ­γα­σί­ας και αυτό γιατί η Τουρ­κία ακο­λου­θεί στα­θε­ρά ένα εθνι­κό σχέ­διο ανα­θε­ώ­ρη­σης του νο­μι­κού κα­θε­στώ­τος του Αι­γαί­ου, το οποίο εφαρ­μό­ζουν απα­ρε­γκλί­τως όλες οι κυ­βερ­νή­σεις.

Στο πα­ρα­σκή­νιο

Ο νέος κύ­κλος δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων, με επι­κε­φα­λής τον γε­νι­κό γραμ­μα­τέα Δη­μή­τρη Πα­ρα­σκευό­που­λο από ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς και τον Φ. Σι­νι­ρί­ο­γλου από τουρ­κι­κής, δεν θα είναι εύ­κο­λος, όπως πάντα. Επι­σή­μως, η συμ­φω­νία για τον νέο κύκλο δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων ανα­κοι­νώ­θη­κε στις 2 Μαρ­τί­ου, όμως στο πα­ρα­σκή­νιο οι συ­ζη­τή­σεις είχαν αρ­χί­σει νω­ρί­τε­ρα και μά­λι­στα με πρω­το­βου­λία της Αθή­νας και κα­τό­πιν σχε­τι­κών συ­ζη­τή­σε­ων με­τα­ξύ του πρω­θυ­πουρ­γού Αλέξη Τσί­πρα και του υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Νίκου Κο­τζιά.

Μια κρί­σι­μη πα­ρά­με­τρος των τε­λευ­ταί­ων εξε­λί­ξε­ων ήταν ότι σε στε­λέ­χη της ση­με­ρι­νής αλλά και της προη­γού­με­νης κυ­βέρ­νη­σης, είχε δη­μιουρ­γη­θεί η βε­βαιό­τη­τα ότι ο διά­λο­γος Ελ­λά­δας – Τουρ­κί­ας στο πλαί­σιο του Ανω­τά­του Συμ­βου­λί­ου Συ­νερ­γα­σί­ας έχει κάνει τον κύκλο του και δεν έχει τί­πο­τα πα­ρα­πά­νω να δώσει. Η ίδια ει­κό­να σε γε­νι­κές γραμ­μές κυ­ριαρ­χού­σε και στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών και στον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, αλλά κα­νείς δεν ήθελε να επω­μι­στεί την ευ­θύ­νη δια­κο­πής αυτών των συ­νε­δριά­σε­ων. Ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ δεν είχε θε­τι­κή ει­κό­να για το Ανώ­τα­το Συμ­βού­λιο, μετά την πραγ­μα­το­ποί­η­ση της τε­λευ­ταί­ας συ­νε­δρί­α­σης τον πε­ρα­σμέ­νο Νο­έμ­βριο στην Αθήνα, ωστό­σο δεν ήθελε να τον απα­ξιώ­σει, αν πρώτα δεν έβρι­σκε ένα διά­δο­χο σχήμα, ένα νέο βήμα δια­λό­γου, κάτι που δεν έχει γίνει ακόμη.

Η συ­ζή­τη­ση για τα ΜΟΕ δεν εν­δια­φέ­ρει μόνο την Αθήνα και την Αγκυ­ρα. Το εν­δια­φέ­ρον είναι διε­θνές, απα­σχο­λεί το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, καθώς και την Ε.Ε. και υπό αυτό το πρί­σμα, το επό­με­νο διά­στη­μα θα είναι πολ­λοί οι πα­ρά­γο­ντες που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα ανα­μει­χθούν, δια­κρι­τι­κά μεν, ου­σια­στι­κά δε, στις συ­νο­μι­λί­ες.

Η συμ­φω­νία Πα­πού­λια – Γιλ­μάζ

Είναι βέ­βαιο ότι όχι μόνο τα Μέτρα Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ), αλλά γε­νι­κό­τε­ρα οι ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις θα βρε­θούν στο επί­κε­ντρο της συ­νά­ντη­σης που θα έχει αύριο ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Νίκος Κο­τζιάς με τον Αμε­ρι­κα­νό ομό­λο­γό του Τζον Κέρι στην Ουά­σιγ­κτον.

Για την ιστο­ρία, στο ση­μείο αυτό θα πρέ­πει να ανα­φερ­θεί ότι η συμ­φω­νία Πα­πού­λια – Γιλ­μάζ του 1988 ήταν η «λυδία λίθος» για τις με­τέ­πει­τα εξε­λί­ξεις και δια­μόρ­φω­σε σε ση­μα­ντι­κό βαθμό τους πρώ­τους κα­νό­νες συ­μπε­ρι­φο­ράς των δύο χωρών στο Αι­γαίο και ήρθε λί­γους μήνες μετά την κρίση του 1987. Πρό­κει­ται για δύο κεί­με­να που υπέ­γρα­ψαν οι τότε υπουρ­γοί Εξω­τε­ρι­κών στη Βου­λιαγ­μέ­νη και είχαν ως στόχο την απο­τρο­πή ενός θερ­μού επει­σο­δί­ου στο Αι­γαίο. Με­τα­ξύ άλλων η συμ­φω­νία προ­έ­βλε­πε ότι η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία δεν θα δε­σμεύ­ουν με­γά­λες πε­ριο­χές του Αι­γαί­ου για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα για τη διε­ξα­γω­γή ασκή­σε­ων, ενώ δεν θα γί­νο­νταν ασκή­σεις κατά τη διάρ­κεια της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου, τις εθνι­κές και θρη­σκευ­τι­κές γιορ­τές. Οι οδη­γί­ες που συ­νό­δευαν το Μνη­μό­νιο προ­έ­βλε­παν την απο­φυ­γή πα­ρε­νο­χλή­σε­ων στον ενα­έ­ριο ή θα­λάσ­σιο χώρο, σε­βα­σμό στο διε­θνές δί­καιο και δια­τή­ρη­ση ανοι­χτής γραμ­μής με­τα­ξύ των δι­πλω­μα­τι­κών υπη­ρε­σιών και των πο­λι­τι­κών ηγε­σιών πριν γί­νουν ανα­κοι­νώ­σεις για τα προ­βλή­μα­τα που θα ανα­κύ­πτουν. Ακο­λού­θη­σαν πολλά γε­γο­νό­τα, η κρίση των Ιμίων και πε­ριο­δι­κές εντά­σεις και τα ΜΟΕ επε­κτά­θη­καν και εξει­δι­κεύ­θη­καν μετά το 2000, είχαν θε­τι­κή επί­δρα­ση κατά δια­στή­μα­τα και τώρα θα γίνει μία ακόμη προ­σπά­θεια ομα­λο­ποί­η­σης του κλί­μα­τος στο Αι­γαίο από ικα­νούς δι­πλω­μά­τες, που μπο­ρούν να βρουν λύ­σεις και στα πιο δύ­σκο­λα προ­βλή­μα­τα, αλλά δεν μπο­ρούν να υπο­κα­τα­στή­σουν τις πο­λι­τι­κές ηγε­σί­ες.

Κα­θη­με­ρι­νή