Τα ΑΕΙ αναζητούν άμυνες στην επέλαση του ChatGPT

Για να απο­τρέ­ψουν τη χρήση τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης στις φοι­τη­τι­κές εργα­σίες

Σε ευρω­παϊκά και αμε­ρι­κα­νικά πανε­πι­στή­μια ήδη έχουν εντο­πι­στεί τα πρώτα κρού­σματα συγ­γρα­φής φοι­τη­τι­κών εργα­σιών με χρήση του λογι­σμι­κού ChatGPT. Στη Γερ­μα­νία το ιστο­ρικό Πανε­πι­στή­μιο του Τίμπι­γκεν απο­φά­σισε να περιο­ρί­σει τη χρήση του εν λόγω λογι­σμι­κού για φοι­τη­τές και ερευ­νη­τές. Στις ΗΠΑ καθη­γη­τές εξε­τά­ζουν προ­φο­ρικά τους φοι­τη­τές στο περιε­χό­μενο των εργα­σιών που τους έχουν παρα­δώ­σει για να δια­πι­στώ­σουν εάν ξέρουν λεπτο­μέ­ρειες και δεν τις έχει συντά­ξει το ChatGPT. Στα δημόσια σχολεία της Νέας Υόρκης απα­γο­ρεύ­θηκε εντελώς η χρήση του.

Το ChatGPT, η εφαρ­μογή τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης που κυκλο­φό­ρησε τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο, σε πολύ σύντομο διά­στημα έδειξε ότι θα εισα­γά­γει καινά δαι­μό­νια στην πανε­πι­στη­μιακή διδα­σκα­λία, στις ερευ­νη­τι­κές εργα­σίες και τις εξε­τά­σεις, παρα­δέ­χο­νται πανε­πι­στη­μια­κοί στην «Κ». Η ταχύ­τητα εξά­πλω­σης και υιο­θέ­τη­σης του chat bot ξαφ­νιά­ζει.

«Η λογική της καθο­λι­κής απα­γό­ρευ­σης σε αυτή τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα μπορεί να λύσει το πρό­βλημα; Μπο­ρούμε να μιλάμε για απα­γό­ρευση τέτοιων εφαρ­μο­γών μέσα σε ένα ακα­δη­μαϊκό περι­βάλ­λον, το οποίο εκπονεί έρευνα που εξε­λίσ­σει αυτές τις εφαρ­μο­γές περαι­τέρω; Δεν το πιστεύω. Η τρο­πο­ποί­ηση των κανόνων ηθικής και δεο­ντο­λο­γίας είναι αρκετή; Οι πτυχές του θέματος είναι πολλές και οι απα­ντή­σεις καθόλου προ­φα­νείς», δήλωσε στην «Κ» ο Ανδρέας Φλώρος, καθη­γη­τής Πλη­ρο­φο­ρι­κής, πρύ­τα­νης του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου και προ­ε­δρεύων της Συνόδου των Πρυ­τά­νεων, η οποία στην επόμενη συνε­δρί­αση, τον Μάρτιο, θα ασχο­λη­θεί για πρώτη φορά με τις προ­κλή­σεις του ChatGPT.

«Πρό­κει­ται για λογι­σμικό το οποίο μπορεί να παράγει δια­λό­γους αντα­πο­κρι­νό­μενο σε μικρά ή μεγα­λύ­τερα κείμενα που του δίνουν οι χρήστες. Δηλαδή, είναι ένα ρομπότ που το έχουμε εφο­διά­σει με πλη­ρο­φο­ρία μέσω Δια­δι­κτύου και όταν το ρωτάμε κάτι, προ­σπα­θεί να δημιουρ­γή­σει απα­ντή­σεις με βάση όσα έχει μάθει. Θα το παρο­μοί­αζα με μαθητή που έχει δια­βά­σει άπειρα κείμενα, όμως δεν τα έχει κατα­νο­ή­σει, αλλά παπα­γα­λί­σει», λέει στην «Κ» ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής στο τμήμα Επι­κοι­νω­νίας, Μέσων και Πολι­τι­σμού στο Πάντειο, Κώστας Καρ­πού­ζης.

«Τέτοια συστή­ματα είναι σχε­δια­σμένα για να απα­ντούν σε ερω­τή­σεις με τρόπο φυσικό, δια­λε­κτικό, δια­δρα­στικό, να παρά­γουν λόγο και όχι απλώς να προ­τεί­νουν πηγές άντλη­σης πλη­ρο­φο­ρίας. Δεν δίνουν απλώς απο­τε­λέ­σματα ανα­ζή­τη­σης και πρό­σβαση στο περιε­χό­μενο. Συγκε­ντρώ­νουν, επε­ξερ­γά­ζο­νται, συν­θέ­τουν δεδο­μένα και δημιουρ­γούν απα­ντή­σεις, συσχε­τί­ζο­ντας μοτίβα και πλη­ρο­φο­ρίες. Εκπαι­δεύ­ο­νται διαρκώς με βάση τερά­στια και εμπλου­τι­ζό­μενα σύνολα δεδο­μέ­νων κει­μέ­νου», προ­σθέ­τει στην «Κ» η καθη­γή­τρια στο τμήμα Μηχα­νι­κών Πλη­ρο­φο­ρια­κών και Επι­κοι­νω­νια­κών Συστη­μά­των του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, Λίλιαν Μήτρου.

Προ­φα­νείς είναι οι χρήσεις του ChatGPT για σύνταξη εργα­σιών των φοι­τη­τών ή απα­ντή­σεων σε μια τηλε­ξέ­ταση και κατ’ επέ­κταση οι προ­κλή­σεις που θέτει στη λει­τουρ­γία των εκπαι­δευ­τι­κών ιδρυ­μά­των. «Οι επι­στή­μες και οι τέχνες πάντα χρη­σι­μο­ποιού­σαν τεχνο­λο­γικά εργα­λεία. Για παρά­δειγμα, οι συγ­γρα­φείς πέρασαν από την πένα στη γρα­φο­μη­χανή, στον υπο­λο­γι­στή, στα εργα­λεία δια­δι­κτυα­κού ψαξί­μα­τος και τους αυτό­μα­τους μετα­φρα­στές. Το ίδιο γίνεται και τώρα, αλλά με άλλον τρόπο: τα δημιουρ­γικά (ή γενε­σιακά) νευ­ρω­νικά δίκτυα δημιουρ­γούν “γενε­σια­κές πένες” και “γενε­σιακά πινέλα”, όπως λέγο­νται, που μπορούν, στα κατάλ­ληλα χέρια, να παρά­γουν νέα και πρω­τό­γνωρα είδη τέχνης και επι­στή­μης, ακόμη και ποίηση.

Η διαφορά που έκανε το ChatGPT ήταν η κατα­σκευή κει­μέ­νων που έχουν ροή και ενδε­χο­μέ­νως επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία, άρα υπο­δη­λώ­νουν στοι­χεία φυσικής εξυ­πνά­δας», εξηγεί ο Ιωάννης Πήτας, καθη­γη­τής Πλη­ρο­φο­ρι­κής στο ΑΠΘ, στο τμήμα του οποίου πρό­σφατα εξέ­τα­σαν, σαν να ήταν φοι­τη­τής, το ChatGPT στο μάθημα της Ψηφια­κής επε­ξερ­γα­σίας. Βαθ­μο­λο­γή­θηκε με 8 στα 10. Πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ» ανα­φέ­ρουν πως σε πολλά πανε­πι­στη­μιακά τμήματα της χώρας καθη­γη­τές μελε­τούν τις «κακές» χρήσεις του ChatGPT από τους φοι­τη­τές. Οπως παρα­τη­ρεί ο κ. Πήτας, οι πλέον ευά­λω­τοι κλάδοι είναι οι θεω­ρη­τι­κές επι­στή­μες, τα οικο­νο­μικά και η ιατρική, ενώ το ChatGPT δυσκο­λεύ­ε­ται σε ερω­τή­σεις που περιέ­χουν σχήματα, δηλαδή στις αρχι­τε­κτο­νι­κές και τα τμήματα πλη­ρο­φο­ρι­κής.

Το ChatGPT δεν θα επι­φέ­ρει αλλαγές στις εξε­τά­σεις διά ζώσης στο αμφι­θέ­α­τρο χωρίς κινητά τηλέ­φωνα, μπορεί ωστόσο να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί στις εξ απο­στά­σεως εξε­τά­σεις ή τις εργα­σίες. Γι’ αυτό μελε­τά­ται οι φοι­τη­τές να εξε­τά­ζο­νται και προ­φο­ρικά πάνω στο θέμα των εργα­σιών που κατα­θέ­τουν. «Εάν ζητάς εμβά­θυνση στις ερω­τή­σεις, το ChatGPT δυσκο­λεύ­ε­ται. Προ­σπα­θούμε να προ­σαρ­μό­σουμε τις ασκή­σεις ώστε να μην μπορούν να απα­ντη­θούν από το ChatGPT, ενώ πριν από τις εξε­τά­σεις θέτουμε στο ChatGPT τις ερω­τή­σεις και μετά τις εξε­τά­σεις τσε­κά­ρουμε τα γραπτά των φοι­τη­τών. Ουσια­στικά “τεστά­ρουμε” τις ασκή­σεις στο ChatGPT πριν τους τις δώσουμε», προ­σθέ­τει ο Δημή­τρης Φωτάκης, καθη­γη­τής στη Σχολή Ηλε­κτρο­λό­γων Μηχα­νι­κών και Μηχα­νι­κών Υπο­λο­γι­στών ΕΜΠ.

Από την άλλη, όπως παρα­τη­ρεί ο κ. Καρ­πού­ζης, το ChatGPT έχει αδυ­να­μίες: «Για παρά­δειγμα, σε αυτή τη φάση δεν θα μπο­ρέ­σει να επι­λύ­σει σωστά ένα πρό­βλημα Φυσικής επι­πέ­δου Δημο­τι­κού ή Γυμνα­σίου, γιατί δεν έχει κατα­νο­ή­σει τη σχέση ανάμεσα στη δύναμη και την επι­τά­χυνση ή την ενέρ­γεια και την ταχύ­τητα ενός σώματος – αυτό που κάνει είναι να προ­σπα­θεί να παράγει ένα κείμενο που μοιάζει όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο με αυτά που έχει μελε­τή­σει».

«To ChatGPT επι­ση­μο­ποιεί μια εξέλιξη που έχει συντε­λε­στεί στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία: το τέλος της γραπτής δοκι­μα­σίας, ως απο­τε­λε­σμα­τικό μέσο αξιο­λό­γη­σης. Το δια­πι­στώ­νουμε στο επίπεδο των μετα­πτυ­χια­κών σπουδών, με την αυξα­νό­μενη έλλειψη πρω­το­τυ­πίας των διπλω­μα­τι­κών εργα­σιών, συχνά προ­ϊ­ό­ντα συρ­ρα­φής από το Δια­δί­κτυο. Πλέον, η σχέση του εξε­τα­ζό­με­νου με το οποιο­δή­ποτε έργο εμφα­νί­ζει ως δικό του, απο­κα­λύ­πτε­ται μόνο στο στάδιο της παρου­σί­α­σης», υπο­γραμ­μί­ζει ο Γιώργος Δελλής, καθη­γη­τής Δημο­σίου Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών. «Καθώς μια από τις βασικές χρήσεις των συστη­μά­των παρα­γω­γι­κής τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης είναι η παρα­γωγή κει­μέ­νου, το ChatGPT θεω­ρή­θηκε από την αρχή σαν “Δού­ρειος Ιππος” για την αντι­γραφή και τη λογο­κλοπή στο σχολείο και το πανε­πι­στή­μιο. Αν και η παρα­γωγή κει­μέ­νων στα Ελλη­νικά δεν θα γίνει ποτέ το ίδιο απο­τε­λε­σμα­τική όσο στις δυτικές γλώσσες, απλά γιατί δεν υπάρχει εμπο­ρικό ενδια­φέ­ρον για να εκπαι­δευ­θεί ένα τέτοιο σύστημα με τον όγκο των κει­μέ­νων που απαι­τεί­ται, δεν μπο­ρούμε να παρα­γνω­ρί­σουμε αυτόν τον κίνδυνο – ειδικά από τη στιγμή που τα συστή­ματα που εκτι­μούν την πιθα­νό­τητα να έχει γραφτεί ένα κείμενο από κάποιον τέτοιο αλγό­ριθμο θα είναι πάντα ένα βήμα πίσω από τους επί­δο­ξους αντι­γρα­φείς», δηλώνει ο κ. Καρ­πού­ζης.

«Κατά βάση, δεν πρό­κει­ται τόσο για λογο­κλοπή όσο για συγ­γραφή εργα­σίας από “τρίτο πρόσωπο” – που συνιστά και αυτή ανε­πί­τρε­πτη μορφή εξα­πά­τη­σης. Το εν λόγω λογι­σμικό δεν αντι­γρά­φει απευ­θείας τις πηγές, αλλά ανα­συν­θέ­τει – ανα­δια­τυ­πώ­νει το δια­θέ­σιμο υλικό. Ετσι, η διερ­γα­σία μοιάζει περισ­σό­τερο με τη συμβολή τρίτου, το οποίο όμως δεν είναι φυσικό πρόσωπο –σημειω­τέον ότι η έναντι αντι­τί­μου συγ­γραφή εργα­σιών από τρίτους συγ­γρα­φείς απαντά, δυστυ­χώς, στα πανε­πι­στή­μια εδώ και χρόνια–, αλλά μια εφαρ­μογή τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, που παρέχει άμεσο απο­τέ­λε­σμα και δωρεάν», τονίζει ο Αντώνης Καρα­μπα­τζός, καθη­γη­τής Αστικού Δικαίου στη Νομική Αθηνών. Ο ίδιος εστιά­ζει στους κιν­δύ­νους, λέγο­ντας ότι «το φαι­νό­μενο είναι πρω­τό­γνωρο και απειλεί βασικές αρχές της ακα­δη­μαϊ­κής δεο­ντο­λο­γίας, αλλά και την πρω­τό­τυπη πνευ­μα­τική δημιουρ­γία και την κριτική σκέψη. Και ενώ μπορεί ενίοτε να είναι ευχερώς ανα­γνω­ρί­σιμη η χρήση ενός λογι­σμι­κού, όπως το ChatGPT, δεν είναι διόλου εύκολη η από­δειξή της, καθώς το λογι­σμικό δίνει μια και μονα­δική απά­ντηση στον κάθε ερω­τώ­ντα».

«Η κοσμο­γο­νική μετα­βολή των γνω­σια­κών εργα­λείων δεν χρειά­ζε­ται να προ­κα­λεί πανικό. Μήπως δεν έχουμε περάσει στην εποχή των podcasts αντί για το παρα­δο­σιακό πανε­πι­στη­μιακό σύγ­γραμμα; Οσο για τον γραπτό λόγο, ας μείνει για τα λίγα επι­στη­μο­νικά δημιουρ­γή­ματα που διεκ­δι­κούν μονα­δι­κό­τητα (διδα­κτο­ρικά, μονο­γρα­φίες). Εκεί η ψηφιακή τεχνο­λο­γία καθί­στα­ται αρωγός, διότι απο­κα­λύ­πτει τη λογο­κλοπή, ανε­ξάρ­τητα από την ανθρώ­πινη ή μηχα­νική προ­έ­λευση του ανα­πα­ρα­γό­με­νου κει­μέ­νου», παρα­τη­ρεί ο κ. Δελλής. «Ισως όμως είναι και μια καλή ευκαι­ρία να ανα­λο­γι­στούμε τι ακριβώς είναι αυτό που ζητάμε από τους μαθητές και τους φοι­τη­τές μας σε επίπεδο γνώσεων και, κυρίως, κρι­τι­κής ικα­νό­τη­τας: αν οι απα­ντή­σεις που ζητάμε σε ένα δια­γώ­νι­σμα μπορούν να δοθούν από έναν… πολυ­δια­βα­σμένο μαθητή, που όμως έχει παπα­γα­λί­σει και όχι κατα­νο­ή­σει ή κατα­κτή­σει την ύλη, τότε το ChatGPT όντως θα πάρει ένα βαθμό πολύ κοντά στο άριστα», προ­σθέ­τει ο κ. Καρ­πού­ζης.

Οπως τονίζει ο κ. Πήτας, «ο πραγ­μα­τι­κός υπαρ­κτός κίν­δυ­νος είναι ότι τα έργα της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης μπορεί και να κοροϊ­δέ­ψουν πολύ κόσμο, ακόμη και ειδι­κούς και, χει­ρό­τερα, να φοβί­σουν τον κόσμο. Μια φοβι­σμένη κοι­νω­νία μόνον αυτο­κα­τα­στρο­φική μπορεί να είναι. Το είδαμε πρό­σφατα με τον κορω­νοϊό. Ευτυχώς, δεν μπο­ρούμε να στα­μα­τή­σουμε την επι­στη­μο­νική πρόοδο. Οσοι το έκαναν, π.χ. οι Λου­δί­τες, απέ­τυ­χαν οικτρά. Τι μπο­ρούμε να κάνουμε; Να μορ­φώ­σουμε τον κόσμο, ώστε να έχουμε πολίτες και επι­στή­μο­νες με κριτική σκέψη, ικα­νό­τητα γενί­κευ­σης, φαντα­σία, συναί­σθημα και γνώσεις. Ομως αυτό πρέπει να γίνει τώρα και σε παγκό­σμιο επίπεδο. Αλλιώς η ανθρω­πό­τητα κιν­δυ­νεύει από εσω­τε­ρική κατάρ­ρευση, αν απο­δει­χθεί ανίκανη να χει­ρι­στεί την παρα­γωγή και μετά­δοση γνώσης. Εχει συμβεί και στο παρελ­θόν, για άλλους λόγους, στην αρχή του Μεσαί­ωνα. Τώρα όμως ξέρουμε καλύ­τερα. Αφού δια­χει­ρι­στή­καμε με επι­τυ­χία τον πυρη­νικό κίνδυνο, μπο­ρούμε να το κάνουμε και για τους τρέ­χο­ντες κιν­δύ­νους της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης».

«Θα βάλω την εφαρ­μογή στο μάθημά μου ως εργα­λείο»

Την αξιο­ποί­ηση του ChatGPT στο επόμενο εαρινό εξάμηνο έχει απο­φα­σί­σει η Ρεβέκκα Παιδή, ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρω­παϊ­κών Σπουδών του Πανε­πι­στη­μίου Μακε­δο­νίας.

Το ίδιο θα κάνουν και οι διδά­σκο­ντες στο τμήμα Επι­κοι­νω­νίας, Μέσων και Πολι­τι­σμού στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο. Πρό­κει­ται για αιρε­τική θέση, τη στιγμή που η πανε­πι­στη­μιακή κοι­νό­τητα ανα­ζη­τεί τρόπους να ξεπε­ρά­σει τα προ­βλή­ματα που θα δημιουρ­γή­σει στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία το ChatGPT; «Δεν είναι εχθρός το ChatGPT. Θα το αξιο­ποι­ήσω ως εργα­λείο ενερ­γη­τι­κής μάθησης στο μάθημα Ανάλυση Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής. Σε ατο­μι­κές και ομα­δι­κές ασκή­σεις μέσα στο αμφι­θέ­α­τρο οι φοι­τη­τές θα χρη­σι­μο­ποιούν το ChatGPT ως συνερ­γάτη παίρ­νο­ντας ιδέες από τις απα­ντή­σεις του, αξιο­λο­γώ­ντας τις απα­ντή­σεις ή ανα­ζη­τώ­ντας τα λάθη που κάνει», παρα­τη­ρεί η κ. Παιδή.

Η ίδια πιστεύει ότι η τεχνο­λο­γία θα βοη­θή­σει στο μέλλον στον εντο­πι­σμό κει­μέ­νου που προ­έρ­χε­ται από εργα­λεία τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης. «Ωστόσο, η δαι­μο­νο­ποί­ηση του ChatGPT είναι ανώφελη. Οι φοι­τη­τές μας θα το χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν έτσι κι αλλιώς. Είναι προ­τι­μό­τερο να τους δεί­ξουμε τρόπους να το χρη­σι­μο­ποιούν εποι­κο­δο­μη­τικά.

Μια άσκηση κρι­τι­κής ανά­λυ­σης των απο­τε­λε­σμά­των του ChatGPT, για παρά­δειγμα, είναι πολ­λα­πλά ωφέλιμη. Και αυτό διότι συν­δυά­ζει τη γνώση με τις κρι­τι­κές ικα­νό­τη­τες και καλ­λιερ­γεί την πεποί­θηση ότι δεν μπο­ρούμε να δεχό­μα­στε την πλη­ρο­φο­ρία στο Δια­δί­κτυο άκριτα, χωρίς το φίλτρο της γνώσης. Η σύγκριση μιας περί­λη­ψης που έχει γράψει μια φοι­τή­τρια με την περί­ληψη που προ­σφέ­ρει το ChatGPT για το ίδιο θέμα, μπορεί να ανα­δεί­ξει δυνα­τό­τη­τες και αδυ­να­μίες και να δώσει εναλ­λα­κτι­κές προ­ο­πτι­κές. Το ChatGPT μπορεί να απο­δει­χθεί ένας χρή­σι­μος συνερ­γά­της στην τάξη, σε μια εποχή που η διδα­σκα­λία και η μάθηση καλού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν επα­να­στα­τι­κές αλλαγές», παρα­τη­ρεί η ίδια.

Από την άλλη, εκτός από τη χρήση του ChatGPT για τη δημιουρ­γία περιε­χο­μέ­νου, η τεχνητή νοη­μο­σύνη είναι κι ένα εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρον αντι­κεί­μενο έρευνας, όχι μόνο για τους επι­στή­μο­νες των υπο­λο­γι­στών, αλλά και γι’ αυτούς των ανθρω­πι­στι­κών επι­στη­μών. Οπως δήλωσε στην «Κ» ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής στο τμήμα Επι­κοι­νω­νίας, Μέσων και Πολι­τι­σμού στο Πάντειο, Κώστας Καρ­πού­ζης, «στο τμήμα μου θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε κατά το επόμενο εξάμηνο το ChatGPT και τις συνα­φείς τεχνο­λο­γίες σε δύο μαθή­ματα, δημιουρ­γώ­ντας πρω­τό­τυπο περιε­χό­μενο που θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί κατά την ανά­πτυξη ψηφια­κών παι­χνι­διών (σενάριο, οπτικό υλικό, ηχητικά εφέ και μουσική), αλλά και μελε­τώ­ντας το πώς αυτές οι τεχνο­λο­γίες ανα­πα­ρά­γουν τα έμφυλα και φυλε­τικά στε­ρε­ό­τυπα που περιέ­χο­νται στα δεδο­μένα με τα οποία έχουν εκπαι­δευ­θεί: απλά ζητήστε από το ChatGPT να σας γράψει ένα κείμενο για έναν υπο­θε­τικό γιατρό και μετρή­στε σε πόσα από τα κείμενα που θα παράγει θα χρη­σι­μο­ποιεί ένα όνομα που παρα­πέ­μπει σε μια γυναίκα ή σε έναν μετα­νά­στη».

Πηγή kathimerini.gr