Οι συνέπειες της κρίσης απασχολούν πολύ τους εφήβους στην Ελλάδα

Η αδυ­να­μία της οι­κο­γέ­νειάς τους να πάνε δια­κο­πές ή τα­ξί­δια φαί­νε­ται να είναι η κύρια συ­νέ­πεια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης για τους εφή­βους που συμ­με­τεί­χαν στην «Πα­νελ­λή­νια έρευ­να για τις συ­μπε­ρι­φο­ρές που συν­δέ­ο­νται με την υγεία των εφή­βων μα­θη­τών- HBSC/WHO» με πο­σο­στό (27,9%). Τη δεύ­τε­ρη θέση με πο­σο­στό 27,3% κα­τα­λαμ­βά­νουν οι κα­βγά­δες και οι εντά­σεις στην οι­κο­γέ­νεια ενώ στην τρίτη θέση με πο­σο­στό 21,3% οι μα­θη­τές ανα­φέ­ρουν ότι του­λά­χι­στον ένας γο­νέ­ας έχασε τη δου­λειά του.

Οι έφη­βοι φαί­νε­ται ότι αντι­λαμ­βά­νο­νται τις συ­νέ­πειες της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης μιας και τις βιώ­νουν στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους. Έτσι όπως ανα­με­νό­ταν το πο­σο­στό των εφή­βων-μα­θη­τών που έχουν του­λά­χι­στον έναν άνερ­γο γονιό έχει αυ­ξη­θεί σε βάθος χρό­νου -παρά το γε­γο­νός ότι θε­ω­ρεί­ται από τους ίδιους η τρίτη συ­νέ­πεια της κρί­σης- και πα­ράλ­λη­λα μειώ­νε­ται αι­σθη­τά το πο­σο­στό εκεί­νων που θε­ω­ρούν ότι το 2014 η οι­κο­νο­μι­κή τους κα­τά­στα­ση ήταν καλή.

Συ­γκε­κρι­μέ­να το 14,6% των μα­θη­τών ανέ­φε­ραν ότι οι γο­νείς τους είναι άνερ­γοι και ψά­χνουν για δου­λειά. Πο­σο­στό δι­πλά­σιο σε σχέση με το 2010 όπου τότε έφτα­νε το 6,8% και πε­ντα­πλά­σιο σε σχέση με το 2002 (3,2%). Αυ­ξη­τι­κή τάση πα­ρα­τη­ρή­θη­κε, από το 1998 στο 2006, σχε­τι­κά με το πο­σο­στό των εφή­βων που θε­ω­ρού­σαν ότι η οι­κο­γέ­νειά τους έχει μια καλή οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση. Ενώ από το 2010 στο 2014 το αντί­στοι­χο πο­σο­στό μειώ­νε­ται ση­μα­ντι­κά, από 64,7% σε 48,2%.

Πα­ράλ­λη­λα, ση­μα­ντι­κή με­ρί­δα των εφή­βων, κυ­ρί­ως των με­γα­λύ­τε­ρων σε ηλι­κία, βιώ­νουν έντο­να την οι­κο­νο­μι­κή κρίση όπως αυτή εκ­φρά­ζε­ται μέσα από την αδυ­να­μία της οι­κο­γέ­νειάς τους να κάνει δια­κο­πές και τα­ξί­δια, την ανά­γκη για με­τα­κό­μι­ση σε μι­κρό­τε­ρο σπίτι (8,2%) και σε κά­ποιες πε­ρι­πτώ­σεις, την αδυ­να­μία για αγορά τρο­φί­μων (5,4%).

Αν και η οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση της οι­κο­γέ­νειας των εφή­βων φαί­νε­ται να γί­νε­ται δε­σμε­νέ­στε­ρη, δεν πα­ρου­σιά­ζο­νται ση­μα­ντι­κές με­τα­βο­λές στην ικα­νο­ποί­η­ση που δη­λώ­νουν οι έφη­βοι από τις οι­κο­γε­νεια­κές τους σχέ­σεις. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι έφη­βοι απά­ντη­σαν ότι τους είναι εύ­κο­λο να μι­λούν σε έναν από τους δύο γο­νείς (89,1%) με τη μη­τέ­ρα να εμπνέ­ει πε­ρισ­σό­τε­ρη εμπι­στο­σύ­νη. Το πο­σο­στό αυτό μειώ­νε­ται όμως από τη μι­κρό­τε­ρη ηλι­κια­κή ομάδα στη με­γα­λύ­τε­ρη (94,8% οι 11χρο­νοι, 89,2% οι 13χρο­νοι και 83% οι 15χρο­νοι) και να είναι υψη­λό­τε­ρο για τα αγό­ρια (91,1%) από ό,τι τα κο­ρί­τσια (87,1%). Ενώ ένας στους εννέα (10,9%) ανέ­φε­ρε ότι δεν του είναι εύ­κο­λο να μι­λή­σει σε κα­νέ­ναν από τους δύο γο­νείς του.

Όσον αφορά την υπο­στή­ρι­ξη από την οι­κο­γέ­νεια προ­κύ­πτει ότι τα κο­ρί­τσια νιώ­θουν ότι έχουν συ­ναι­σθη­μα­τι­κή υπο­στή­ρι­ξη από την οι­κο­γέ­νειά τους σε μι­κρό­τε­ρο βαθμό (84,6%) από τα αγό­ρια (88,6%). Ενώ στα­δια­κά από τη μι­κρό­τε­ρη ηλι­κια­κή ομάδα στη με­γα­λύ­τε­ρη το πο­σο­στό των εφή­βων που νιώ­θουν ότι έχουν την υπο­στή­ρι­ξη από την οι­κο­γέ­νειά τους μειώ­νε­ται ση­μα­ντι­κά.

Σχε­τι­κά με τον γο­νεϊ­κό έλεγ­χο φαί­νε­ται ότι ο πα­τέ­ρας της κάθε οι­κο­γέ­νειας εξα­κο­λου­θεί να μη γνω­ρί­ζει για τις εξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες των παι­διών του από ό,τι η μη­τέ­ρα. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι το πο­σο­στό στην ερώ­τη­ση «ποιοι είναι οι φίλοι τους», όπου φαί­νε­ται ότι η άγνοια του πα­τέ­ρα φθά­νει το 43,2% σε σχέση με το πο­σο­στό της μη­τέ­ρας που φθά­νει το 19,3%.

Ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό των εφή­βων ανέ­φε­ραν ότι οι γο­νείς τους δεν γνω­ρί­ζουν τις δρα­στη­ριό­τη­τές τους· εντού­τοις, η μη­τέ­ρα των εφή­βων φαί­νε­ται να έχει με­γα­λύ­τε­ρη γνώση από τον πα­τέ­ρα για το πού βρί­σκο­νται στον ελεύ­θε­ρό τους χρόνο, ποιοι είναι οι φίλοι τους και πώς ξο­δεύ­ουν τα χρή­μα­τά τους.

Όπως ανα­φέ­ρουν και οι συγ­γρα­φείς της έρευ­νας, «δε­δο­μέ­νου ότι η εφη­βεία απο­τε­λεί μια ιδιαί­τε­ρα κρί­σι­μη πε­ρί­ο­δο στη ζωή του αν­θρώ­που, το οι­κο­γε­νεια­κό πε­ρι­βάλ­λον και ιδιαί­τε­ρα οι σχέ­σεις εφή­βου-γο­νιού πρέ­πει να απο­τε­λέ­σουν πεδίο εστί­α­σης στην ανά­πτυ­ξη πο­λι­τι­κών και πα­ρεμ­βά­σε­ων ιδιαί­τε­ρα σε πε­ριό­δους οι­κο­νο­μι­κής ύφε­σης όπως αυτή που δια­νύ­ει η χώρα. Κατά συ­νέ­πεια, πα­ρεμ­βά­σεις προ­α­γω­γής της σω­μα­τι­κής και ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής υγεί­ας που ανα­πτύσ­σο­νται στην κοι­νό­τη­τα και στο σχο­λι­κό πε­ρι­βάλ­λον επι­βάλ­λε­ται να λαμ­βά­νουν υπόψη πα­ρά­γο­ντες που σχε­τί­ζο­νται με την αυ­ξη­μέ­νη ευα­λω­τό­τη­τα των οι­κο­γε­νειών λόγω οι­κο­νο­μι­κών και κοι­νω­νι­κών συν­θη­κών».

Έρευ­να υπό την αι­γί­δα του ΠΟΥ

Η «Έρευ­να για τις συ­μπε­ρι­φο­ρές που συν­δέ­ο­νται με την υγεία των εφή­βων μα­θη­τών» διε­ξά­γε­ται στο πλαί­σιο του διε­θνούς προ­γράμ­μα­τος «Health Behaviour in School-Aged Children» (HBSC, www.hbsc.org) υπό την αι­γί­δα του Πα­γκό­σμιου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας (ΠΟΥ). Η έρευ­να επα­να­λαμ­βά­νε­ται ανά τε­τρα­ε­τία σε πε­ρισ­σό­τε­ρες από 40 χώρες πα­ρέ­χο­ντας πο­λύ­τι­μες πλη­ρο­φο­ρί­ες για τον τρόπο ζωής των εφή­βων και τους κιν­δύ­νους που απει­λούν την υγεία τους. Με σκοπό τα απο­τε­λέ­σμα­τα να κα­τευ­θύ­νουν τις πο­λι­τι­κές πρό­λη­ψης των κρα­τών που συμ­με­τέ­χουν στο πρό­γραμ­μα.

Στην Ελ­λά­δα το πρό­γραμ­μα πραγ­μα­το­ποιεί­ται από το Ερευ­νη­τι­κό Πα­νε­πι­στη­μια­κό Ιν­στι­τού­το Ψυ­χι­κής Υγιει­νής (ΕΠΙΨΥ) από το 1998 με την επι­στη­μο­νι­κή ευ­θύ­νη της ομό­τι­μης κα­θη­γή­τριας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών κυ­ρί­ας Άννας Κοκ­κέ­βη.

Στην εφε­τι­νή έρευ­να συμ­με­τεί­χαν 4.141 μα­θη­τές εφη­βι­κής ηλι­κί­ας από τις Στ΄ Δη­μο­τι­κού, Β΄ Γυ­μνα­σί­ου και Α΄ Λυ­κεί­ου από 245 σχο­λι­κές μο­νά­δες. Οι μα­θη­τές απά­ντη­σαν σε ανώ­νυ­μο ερω­τη­μα­το­λό­γιο μέσα στις τά­ξεις τους.

Η έρευ­να υλο­ποι­ή­θη­κε χάρη στη με­ρι­κή οι­κο­νο­μι­κή ενί­σχυ­ση από τη Unicef και στην εθε­λο­ντι­κή συμ­βο­λή μελών και φοι­τη­τών ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας.

Το ΒΗΜΑ